Σάββατο, 25 Ιουνίου, 2022

Τι είναι ο Νεοφιλελευθερισμός;

Ο Φρίντριχ Α. Χάγιεκ (1899- 1992), υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους πολιτικούς και οικονομικούς θεωρητικούς που επηρέασαν όσο λίγοι του είδους τους την εξέλιξη των οικονομικών θεωριών. Γεννημένος και εκπαιδευμένος στην Αυστρία εντάχθηκε σε αυτό που ονομάστηκε αργότερα αυστριακή σχολή οικονομικής θεωρίας, επηρεασμένος από τον δάσκαλό του και επίσης σημαντικό οικονομολόγο Λούντβιχ φον Μίζες.
H θεωρία του Χάγιεκ αν και στα αρχικά στάδια της δεν «συγκίνησε» ιδιαίτερο κοινό, με την πάροδο του χρόνου, έγινε ο θεμελιωτής του οικονομικού κινήματος του νεοφιλελευθερισμού, του οποίου οι πρακτικές εφαρμόζονται έως και σήμερα. Ο Χάγιεκ, εισάγει πολλές καινοτομίες στη θεωρία του, η οποία αντιτίθεται ουσιαστικά στην οικονομική ορθοδοξία της εποχής τον κεϋνσιανισμό. Πολλές βασικές αρχές του, η υπεροχή της αγοράς ως καλύτερου τρόπου οργάνωσης της κοινωνίας, θεωρούνταν από την μεταπολεμική κοινωνία εκτός από αδιανόητες, αστείες. Ωστόσο όπως έγραψε αργότερα ο ονομαστός μαθητής του από τη Σχολή του Σικάγου, Μίλτον Φρίντμαν, ο Χάγιεκ θα επιβεβαιώνονταν σωστός  και η κοινωνία λάθος.
Ήδη από τα πρώτα του έργα, ο νομπελίστας οικονομολόγος, αναφέρεται τόσο στην τεράστια σημασία της αγοράς όσο και στον ρόλο του κράτους και των παρεμβάσεών του στην πρώτη. Για τον ίδιο, η αγορά ταυτίζεται με την κοινωνία.. Η αγορά είναι ο μόνος αξιόπιστος θεσμός που εξασφαλίζει στο άτομο την απόλυτη ελευθερία, (τυπική ελευθερία- μη απαγόρευση), ώστε κάθε ξεχωριστή οντότητα να θέτει τους δικούς της στόχους και προτεραιότητες. Δημιουργεί έτσι μια αυθόρμητη ευταξία (spontaneous market order), η οποία ρυθμίζει με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο τον τρόπο οργάνωσης των σύγχρονων κοινωνιών. Κανείς δεν έχει την συσσωρευμένη γνώση για να μπορέσει μέσω ενός κεντρικού σχεδίου να οργανώσει την οικονομία και να καλύψει εσαεί τις ανάγκες των ανθρώπων. «Η λύση στο οικονομικό πρόβλημα της κοινωνίας είναι ένα ταξίδι προς το άγνωστο, μια προσπάθεια για την ανακάλυψη νέων τρόπων να κάνουμε τα πράγματα καλύτερα από ότι τα κάναμε πριν» , γεγονός που ανάγει την αγορά και τις αξίες της (ανταγωνισμός) στον πλέον κατάλληλο και ορθό τρόπο οργάνωσης της κοινωνίας. Μόνο μέσω αυτής μπορούν να κατανεμηθούν σωστά οι πόροι στα άτομα της κοινωνίας, μέσω της αναγνώρισης της συμβολής και προσφοράς τους σε αυτή (value). Ανάλογα την προσφορά του ατόμου στην κοινωνία της αγοράς ικανοποιούνται και οι ανάγκες του. Ο, τι είναι αδιάφορο για την αγορά είναι αδιάφορο και για την κοινωνία. Ακόμα και όταν η αγορά η ίδια παράγει ανισότητες, αυτό δεν είναι ανησυχητικό γιατί, «το γεγονός ότι οι δυνατότητες των φτωχών σε μια ανταγωνιστική κοινωνία είναι πολύ πιο περιορισμένες από ότι αυτές των πλουσίων, αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι σε μια τέτοια κοινωνία οι φτωχοί είναι πολύ πιο ελεύθεροι από ένα άτομο που απολαμβάνει περισσότερες ανέσεις σε μια διαφορετικού τύπου κοινωνία».
Παράλληλα, ο Χάγιεκ εναντιώνεται στο ρόλο του κράτους ως ρυθμιστή της οικονομίας. Το κράτος δεν μπορεί μέσω κεντρικού σχεδιασμού να οργανώσει την κοινωνία γιατί αυτό οδηγεί στην υποκειμενική αξιολόγηση αναγκών ως περισσότερο η λιγότερο σημαντικών. Αυτό όμως προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ενιαίου ηθικού συστήματος. Με αυτό τον τρόπο αναιρείται η ελεύθερη βούληση των ατόμων για την επίτευξη διαφορετικών στόχων και το κράτος μετατρέπεται σε «ηθικό θεσμό» . Έτσι αντιτίθεται σε κάθε μορφή παρέμβασης του κράτους στην αγορά, από τον κολεκτιβισμό, μέχρι την ήπια μορφή δημόσιων οικονομικών πολιτικών. Γι αυτόν, δεν υπάρχει ένας τέτοιος ηθικός κώδικας. Η προσπάθεια να κατευθυνθεί όλη η οικονομική δραστηριότητα σύμφωνα με ένα σχέδιο, θα εγείρει αμέτρητα ερωτήματα τα οποία μπορούν να απαντηθούν μόνο μέσω ενός ηθικού κανόνα , ο οποίος θα είναι υποκειμενικά σύμφωνα με τις αξίες αυτών που κατέχουν την εξουσία. Το κράτος πρέπει να είναι παρών μόνο για να διαφυλάσσει την τήρηση των νόμων και το κράτος δικαίου το οποίο παράγει οικονομική ανισότητα, η οποία όμως δεν είναι σχεδιασμένη να πλήξει συγκεκριμένα πρόσωπα με συγκεκριμένο τρόπο.
Στην καρδία της θεωρίας του βρίσκεται όπως και στην κλασσική φιλελεύθερη θεωρία, η πρωταρχική σημασία της ατομικότητας. Ο δυτικός πολιτισμός είναι, από εκ θεμελίων πολιτισμός της ατομικότητας και ως εκ τούτου, ολόκληρή οι κοινωνία πρέπει να υπηρετεί τους σκοπούς και της ανάγκες του κάθε ατόμου και όχι το αντίστροφο. Το άτομο πρέπει να είναι ελεύθερο να κάνει τις επιλογές που θέλει, χωρίς να υποτάσσεται σε ένα σύνολο στόχων και κανόνων που ορίζονται από κάποιον εξωτερικό παράγοντα. Το μέσο για να αποκτήσουν τα άτομα αυτή την ελευθερία είναι το χρήμα. Για τον Χάγιεκ το χρήμα είναι ένα από τα μεγαλύτερα όργανα ελευθερίας που επινόησε ποτέ ο άνθρωπος. «Είναι το χρήμα που σε αυτή την κοινωνία (της αγοράς) ανοίγει εκπληκτικό εύρος δυνατοτήτων στους φτωχούς ανθρώπους, το οποίο μερικές μόνο γενιές πριν ήταν ανοιχτό μόνο στους πλούσιους» . Ο καθένας αμείβεται σύμφωνα με το τί προσφέρει στους άλλους μέσα στην αγορά και όχι με κάποια υποκειμενική αποτίμηση της ηθικής του αξίας (merit). Το χρήμα είναι το μέσο της πραγματικής ελευθερίας του ατόμου μέσα στην κοινωνία- αγορά.
Παρόλα αυτά η θεωρία του έχει πολλά κενά. Αρχικά η σχέση κοινωνίας- αγοράς με τη δημοκρατία. Ο Χάγιεκ υποστηρίζει πως το άτομο είναι ελεύθερο όταν δρα στην αγορά χωρίς περιορισμούς και δεσμεύσεις σε άλλους. Όχι μόνο δεν δίνει σημασία στο πολίτευμα αλλά στρέφεται και εναντίον της δημοκρατίας καθώς οι πλειοψηφίες δεν είναι «εκπολιτισμένες» και αναπτύσσουν μια κατ’ επίφαση ηθική που λειτουργεί υπέρ των συμφερόντων της πλειοψηφίας . Έτσι, η δημοκρατία δρα στην ουσία αντίθετα με τις αξίες της ελευθερίας και τάσσεται στην μεριά πιο αυταρχικών καθεστώτων τα οποία διασφαλίζουν τον μέγιστο βαθμό ελευθερίας, καθώς «δεν υπάρχει τίποτα κακό η ανήθικο στο να προκρίνουμε μια δικτατορία του καλού». Ένα άλλο ερώτημα το οποίο προκύπτει από την ανάλυση του Χάγιεκ είναι η αυταπόδεικτη αποτελεσματικότητα της αγοράς. Την ίδια στιγμή που ο σοσιαλισμός περιγράφεται ως μια υποτροπή της «φυλετικής ηθικής» (tribal ethics) και ως εκ τούτου παραπέμπει στις μικρές κοινωνίες- κοινότητες του παρελθόντος στις οποίες οι τα μέλη υποτάσσονταν σε ένα συλλογικό συμφέρον, η αγορά από την άλλη είναι μια καινοτομία της σύγχρονης κοινωνίας που όπως φαίνεται στην ιστορία (!) έχει πετύχει όπου έχει εφαρμοστεί. Τέλος όσον αφορά το χρήμα, το οποίο λειτουργεί ως το μέσο της ελευθερίας του κάθε ατόμου, δεν υπάρχει αναφορά στο πώς αυτό αποκτιέται από τα άτομα, αλλά και στο πώς αντιμετωπίζει αυτούς που από κληρονομιά έχουν αποκτήσει αγαθά που δεν θα δικαιούνταν σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς.
Εν κατακλείδι, ο Χάγιεκ εισάγει πολλές καινοτόμες ιδέες, οι περισσότερες εκ των οποίων συναντώνται στους λόγους σύγχρονων πολιτικών, επιστημόνων, αλλά και γενικότερα στο δημόσιο διάλογο. Ως πνευματικός πατέρας του πολιτικοοικονομικού κινήματος του νεοφιλελευθερισμού επηρέασε με τη θεωρία του ολόκληρες κοινωνίες που ακόμα και σήμερα συνεχίζουν να πιστεύουν σε αυτές. Παρόλα τα κενά και τις αμφισημίες της θεωρίας του παραμένει ένας μεγάλος θεωρητικός του 20ου αιώνα που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του σε γενιές πολιτικών όπως η Μάργκαρετ Θάτσερ και ο Ρόναλντ Ρέιγκαν.


Ακολουθήστε τα Χανιώτικα Νέα στο Google News στο Facebook και στο Twitter.

Δημοφιλή άρθρα

Ελευθέριος Βενιζέλος: Ο πρώτος επιβάτης ελληνικού αεροπλάνου

Μέσα στα στενά όρια της Ιστορίας του τόπου μας, που μαθαίνουμε στα σχολεία, δεν περιλαμβάνονται συνήθως και ορισμένα περιστατικά, καθοριστικά για την εξέλιξη και...

16 χρόνια Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας στα Χανιά

Σχολείο... πρώτης ευκαιρίας είναι το ΣΔΕ Χανίων και τα τμήματά του σε Πλατανιά και Κίσσαμο για περίπου 1.300 μαθητές που εγγράφησαν σε αυτά από...

Αγοράκι ηλικίας 2 ετών εντοπίστηκε λιπόθυμο στη θάλασσα – Συνελήφθη ο πατέρας του

Στο Γενικό Νοσοκομείο Χαλκιδικής νοσηλεύεται αγοράκι ηλικίας 2 ετών, το οποίο εντοπίστηκε, σε λιπόθυμη κατάσταση, στη θαλάσσια περιοχή Παλιουρίου, στην Κασσάνδρα Χαλκιδικής. Το ανήλικο αγόρι...

Χανιά: Προφυλακιστέος 38χρονος για ασέλγεια στις κόρες του

Νέα υπόθεση ασέλγειας σε βάρος ανήλικων συγκλονίζει τα Χανιά. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με πληροφορίες των “Χ.ν.” στις 21 Ιουνίου, συνελήφθη στα Χανιά κατόπιν εντάλματος σύλληψης...

Στη Σούδα για πρώτη φορά το κρουαζιερόπλοιο της Disney

Στη Σούδα κατέπλευσε νωρίς το πρωί το πολυτελές κρουαζιερόπλοιο “Disney Magic” το πρώτο κρουαζιερόπλοιο που ανήκει και διαχειρίζεται η Disney Cruise Line, θυγατρική της...

Σπάνια σύνοδος πέντε πλανητών – Δεν θα υπάρξει ξανά έως το 2040

Μόλις ξεκίνησε επίσημα το καλοκαίρι στο βόρειο ημισφαίριο και στον ουρανό έχουν δώσει «ραντεβού» πέντε πλανήτες (Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Δίας, Κρόνος). Η σπάνια σύνοδός...

3 Comments

  1. Πρώτα να συγχαρούμε κι ευχαριστήσουμε τον νέο επιστήμονα και αρθρογράφο του ανωτέρω άκρως ενημερωτικού και σπουδαίου άρθρου -οι πολλοί συνάνθρωποί μας έχουν παντελή άγνοια ή παραπλανημένη άποψη και θέση- κ. Γεώργιο Μαυροδημητράκη. Είναι παρήγορο ότι νέοι μας άνθρωποι, σπουδαίοι και ταλαντούχοι επιστήμονες με τις αξιόλογες και συγκροτημένες εργασίες και άρθρα ενημερώνουν τους συμπολίτες μας πάνω σε σοβαρά κοινωνικά και οικονομικά θέματα.
    Είναι γνωστό και έχει ειπωθεί παλιότερα, ότι πολλές θεωρίες, φιλοσοφικές σκέψεις, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά συστήματα που στόχευαν σε μια θεμιτή ή καλή κοινωνία και οικονομία αποδείχτηκαν και είναι ο υ τ ο π ί ε ς: οι λόγοι αυτής της αποτυχίας είναι αρκετοί και λίγο – πολύ γνωστοί στους ενδιαφερόμενους επιστημονικούς κύκλους: ΩΣΤΟΣΟ, η κοινωνική ζωή των ανθρώπων, απανταχού της γης, όπως και η οικονομική εξελίσσεται θεαματικά προς το καλύτερο και παρότι στη γνωστή θεωρία του Φρίντιχ Χάγιετ συναντούμε αρκετά κενά -το σημειώνει και ο αξιόλογος αρθρογράφος- , εντούτοις, οι μακροχρόνιες και καινοτόμες ιδέες και τοποθετήσεις του πάνω στο εν γένει Πολιτικοοικονομικό Σύστημα, κυρίως σε χώρες της Δύσης, οδήγησαν σε ασφαλή και καλύτερα [απόδοση – ανάπτυξη] αποτελέσματα για τη Διεθνή Οικονομία, όπως, βέβαια, αυτή αντανακλάται και στις μικρότερες οικονομίες. Τα πράγματα στην εξέλιξη της Οικονομίας και της εν γένει Κοινωνικής ζωής των ανθρώπων δεν είναι καθόλου εύκολα και ο χώρος των σχολίων δεν μας επιτρέπει για περαιτέρω ενημέρωση κι ανάλυση των σύγχρονων μορφών του Κράτους, των Συνθηκών Αγοράς και της Ελεύθερης επιλογής των συνανθρώπων μας. Με εξαιρετική εκτίμηση και τα καλύτερα για τους νέους μας επιστήμονες Γιώργος Καραγεωργίου, συντ/χος νομικός, κοινωνιολόγος, οικονομολόγος εφηρμοσμένης οικονομίας. ΧΑΝΙΑ.

    • Κύριε Καραγεωργίου,
      κατ’αρχάς σας ευχαριστώ θερμά για το σχόλιο και την εύστοχη κριτική σας. Χρειάζεται πολύ “μελάνι” για να αναλυθεί εις βάθος τόσο η θεωρία του μεγάλου οικονομολόγου όσο και η εφαρμογή της στην πράξη με τα αρνητικά και τα θετικά μέσω ιστορικών και εμπειρικών παραδειγμάτων. Παρόλα ταύτα, όπως σημειώσατε και εσείς, ελλείψει χώρου και χρόνου αυτό καθίσταται πρακτικά αδύνατο στα πλαίσια ενός άρθρου, γι αυτό και επέλεξα να κάνω μια μικρή εισαγωγή στα κύρια σημεία της θεωρίας του Χάγιεκ. Με εκτίμηση, Μαυροδημητράκης Γεώργιος

  2. Αγαπητέ κ. Μαυροδημητράκη, κατανοώ τη δυσκολία να αναλυθεί μία από τις καλύτερες κι άκρως ρεαλιστικές θεωρίες του σύγχρονου Πολιτικοοικονομικού Συστήματος στο στενό πλαίσιο ενός άρθρου; ΩΣΤΟΣΟ, σάς αξίζουν πρόσθετοι έπαινοι γι αυτόν ακριβώς τον λόγο και το ότι πετύχατε -παραταύτα- να δώσετε συνοπτική αλλά άκρως κατατοπιστική και ολοκληρωμένη εικόνα κι άποψη για την πολύ δύσκολη κι απαιτητική θεωρία του πολύ μεγάλου Οικονομολόγου Φρίντιχ Χάγιετ. Τα αποτελέσματα αυτής της ρεαλιστικής θεωρίας και οικονομικής προπτικής θα φανούν πολύ σύντομα και είναι παρήγορο, ότι εσείς οι νέοι επιστήμονες – οσημέραι- έχετε ξεκάθαρες απόψεις και θέσεις κι είστε γνώστες της σημερινής κοινωνικής πραγματικότητας. Μη φοβάστε τα δύσκολα βιώματα -ευτυχώς που η ζωή είναι δύσκολη- κι όταν αυτά [εμπειρικές γνώσεις] παντρεύονται με τις ορθές επιστημονικές γνώσεις τότε η αισιόδοξη πορεία προς την πρόοδο [κοινωνική – οικονομική] είναι βαθιά χαραγμένη στο μέλλον όλου του ανθρώπινου είδους – γένους. ΟΜΩΣ, οφείλω να τονίσω την ιδιαίτερη ευγένεια του προσώπου σας και το σπουδαίο συμβιωτικό ήθος να επανέλθετε με έναν ευχαριστήριο χαιρετισμό στο δικό μου πρόσωπο, κι αυτό με συγκινεί, γιατί σπανίζουν αυτές οι αρετές στη σύγχρονη κοινωνική πολυπλοκότητα. Να σε χαιρόμαστε όλοι και ιδιαίτερα οι δικοί σας άνθρωποι. Εμείς οι κάπως προχωρημένης ηλικίας χαιρόμαστε διπλά με τους πανάξιους νέους μας ανθρώπους, όπου γης. Με εξαιρετική φιλική αγάπη κι εκτίμηση Γ. Καραγεωργίου, συντ/χος νομικός, κοινωνιολόγος, οικονομολόγος ΧΑΝΙΑ.

Αφήστε ένα σχόλιο

Please enter your comment!
Please enter your name here

Εντός εκτός και επί τα αυτά

Μικρές αγγελίες

aggelies

Βήμα στον αναγνώστη

Στείλτε μας φωτό και video ή κάντε μία καταγγελία

Συμπληρώστε τη φόρμα

Ειδήσεις

Σχόλια

Συνεργασίες

Διαδρομές

Podcasts

Επιστολές

Χρήσιμα