» Πρόταση για μακροχρόνιες παραχωρήσεις, νέα χρηματοδοτικά εργαλεία και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων ακινήτων από δημόσιους και κοινωφελείς φορείς
Τη δυνατότητα μακροχρόνιας παραχώρησης της χρήσης αναξιοποίητων ιστορικών ακινήτων σε δημόσιους και κοινωφελείς φορείς, όταν οι ιδιοκτήτες αδυνατούν να τα συντηρήσουν, εισηγείται το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας – Τμήμα Δυτικής Κρήτης, ανοίγοντας τη συζήτηση για έναν πιο ενεργό τρόπο διάσωσης του πολιτιστικού κτηριακού αποθέματος των Χανίων.
Η πρόταση περιλαμβάνεται σε απόφαση της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ/ΤΔΚ για το πολιτιστικό – κτηριακό απόθεμα της Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, με αφορμή και την περίπτωση του «Κόκκινου Μετοχιού», η οποία, όπως επισημαίνεται, αναδεικνύει τις αδυναμίες του σημερινού συστήματος προστασίας, διαχείρισης και αξιοποίησης ιστορικών ακινήτων.
Στον πυρήνα της παρέμβασης βρίσκεται η διαπίστωση ότι πολλά ιστορικά μετόχια, μνημειακά συγκροτήματα, ανταλλάξιμα ακίνητα και διατηρητέα κτήρια παραμένουν εγκλωβισμένα σε σύνθετα ιδιοκτησιακά καθεστώτα και πολυετείς διοικητικές εκκρεμότητες. Το αποτέλεσμα είναι να οδηγούνται σταδιακά σε εγκατάλειψη, απαξίωση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και σε κατεδάφιση.
Το ΤΕΕ/ΤΔΚ υπογραμμίζει ότι η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς δεν μπορεί να εξαντλείται σε χαρακτηρισμούς και περιορισμούς. Αντιθέτως, όπως σημειώνει, απαιτούνται ενεργή διαχείριση, βιώσιμη χρήση και επαρκής χρηματοδοτική υποστήριξη, ώστε τα ιστορικά κτήρια να μη μένουν κλειστά και ερειπωμένα, αλλά να αποκτούν ξανά λειτουργία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεση της πρότασης με τις ανάγκες στέγασης δημόσιων υπηρεσιών και φορέων στην Π.Ε. Χανίων. Το ΤΕΕ/ΤΔΚ επισημαίνει ότι υπηρεσίες και άλλοι δημόσιοι φορείς αντιμετωπίζουν διαχρονικά στεγαστικά προβλήματα και ότι, όπου αυτό είναι λειτουργικά και θεσμικά εφικτό, η αξιοποίηση ιστορικών κτηρίων για τη στέγασή τους μπορεί να υπηρετήσει ταυτόχρονα τρεις στόχους: τη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, την καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας και την αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Πέρα από τη μακροχρόνια παραχώρηση χρήσης, το ΤΕΕ/ΤΔΚ εισηγείται και τη διερεύνηση σύγχρονων μορφών συλλογικής ιδιοκτησίας και επένδυσης, κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, για ιστορικά κτήρια και μνημειακά συγκροτήματα. Στόχος είναι να διευκολυνθεί η χρηματοδότηση της αποκατάστασης, της συντήρησης και της βιώσιμης αξιοποίησής τους, ειδικά σε περιπτώσεις όπου το κόστος είναι απαγορευτικό για έναν μόνο ιδιοκτήτη ή φορέα.
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται επίσης η δημιουργία Εθνικού Μητρώου Ιστορικών Μετοχιών, διατηρητέων κτηρίων και λοιπών ακινήτων πολιτιστικής αξίας, καθώς και η σύσταση ενιαίου φορέα συντονισμού για την καταγραφή, παρακολούθηση και αξιοποίησή τους. Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία Ειδικού Ταμείου Προστασίας Ιστορικών Συγκροτημάτων.
Το Επιμελητήριο ζητά ακόμη την πλήρη ενεργοποίηση της μεταφοράς συντελεστή δόμησης μέσω της Ψηφιακής Τράπεζας Γης, φορολογικά κίνητρα και οικονομικές ελαφρύνσεις για ιδιοκτήτες διατηρητέων και μνημειακών κτηρίων, καθώς και ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα, τύπου «Διατηρώ», για την αποκατάσταση και επανάχρηση ιστορικών κτηρίων.
Σημαντικό μέρος της πρότασης αφορά και τη θεσμοθέτηση δυνατότητας ανταλλαγής ακινήτων μεταξύ ιδιωτών και Δημοσίου ή μεταξύ δημόσιων φορέων, κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ώστε να επιλύονται ιδιοκτησιακά προβλήματα που σήμερα μπλοκάρουν την επανάχρηση ιστορικών ακινήτων. Παράλληλα, το ΤΕΕ/ΤΔΚ εισηγείται να διερευνηθεί δικαίωμα προτίμησης υπέρ του Δημοσίου κατά τη μεταβίβαση ιστορικών ακινήτων ιδιαίτερης σημασίας, όταν η απόκτησή τους εξυπηρετεί σκοπούς προστασίας, αποκατάστασης και δημόσιας αξιοποίησης.
