«Πιθανόν γνωρίζω καλύτερα γιατί µόνο οι άνθρωποι γελάνε. Μόνο αυτοί υποφέρουν τόσο βαθιά, ώστε να αναγκαστούν να εφεύρουν το γέλιο.»
(Friedrich Nitzche)
Ο ∆ΑΣΚΑΛΟΣ µας στο ∆ηµοτικό σχολείο, Σπύρος Π., µας έλεγε συχνά πως, οι άνθρωποι που δεν γελούν καταντούν επίφοβοι! Πως, όσοι διώχνουν τη χαρά απ’ τη ζωή τους για µια δήθεν σοβαροφάνεια, λογίζονται «ανάπηροι!» Και πως εκείνοι που, οτιδήποτε κι αν τους πεις, το διυλίζουν, το ανασκολοπίζουν και το αναλύουν προσπαθώντας να βρούν αφορµή για να δείξουν την καχυποψία ή την απαρέσκειά τους, ε, αυτοί είναι και επικίνδυνοι: «Να τους αποφεύγετε, γιατί µπορεί να βρείτε το µπελά σας µ΄αυτούς!», έλεγε… Ναι! Η µιζέρια πάντα συνοδεύει «αγέλαστους» κι «άχαρους» τύπους. Κι αν χαµογελάσεις λίγο σε κάποιον απ’ αυτούς, σε κοιτάζουν πλάγια, σαν να σου λένε «τί θέλεις τώρα κι εσύ να µας παραστήσεις…;».
ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ συναντάµε στην καθηµερινότητά µας µε ανθρώπους που “δεν σηκώνουν και πολλά!” Αντίθετα, υπάρχουν και οι άλλοι που, ηθεληµένα ή αθέλητα, σε κάνουν, αν όχι να γελάσεις, τουλάχιστον να χαµογελάσεις… Στη βιτρίνα ενός µικροµάγαζου στα Χανιά, είδαµε µια πινακίδα που µας έκανε να θαυµάσουµε το υποδόρειο χιούµορ του καταστηµατάρχη που µας “έφτιαξε τη µέρα”. Έγραφε: “Επιστρέφω σύντοµα, αλλά µη το δέσεις και κόµπο!”
ΣΤΗΝ εποχή µας έχει χαθεί κατά πολύ η αίσθηση του χιούµορ. Κάτι που µάλλον οφείλεται στις αφόρητες κοινωνικές πιέσεις, τις λεκτικές η συµπεριφορικές παρεξηγήσεις, τον εκνευρισµό από την ακρίβεια, τις αλλαγές στον τρόπο επικοινωνίας κ.ά.. Πάρτε παράδειγµα την πολιτική ή τα ΜΜΕ. Παλαιότερα υπήρχαν στιγµές ιλαρότητας, µε άθονο χιούµορ στη Βουλή. Όπως εκείνη η περίφηµη περί εκπροσώπου ρήση του Αθαν. Κανελλόπουλου (Ν∆) που αφορούσε την οιαδήποτε κυβέρνηση: “Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος είναι το αποσµητικό της τουαλέτας της κυβέρνησης!” Τώρα, το µόνο που ακούς στη Βουλή, είναι οι γκρίνιες, µάλιστα µε ακατανόµαστες ύβρεις· αγανακτείς µε “νοµικίστικους” αλληλοεκβιασµούς, µε τη χυδαιότητα και την περιφρόνηση της λογικής, την αγένεια και την αµετροέπεια…
ΝΑΙ! Το χιούµορ σήµερα, είναι “στριµωγµένο”. Χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι οι άνθρωποι δεν έχουν την πρόθεση να γελάσουν. Όµως, οι κοινωνικοικονοµικές συνθήκες άλλαξαν άρδην, όπως και οι περί χιούµορ απόψεις: µπερδεύεται µε τον χαβαλέ ή την επί τούτου ειρωνεία, µε αποτέλεσµα να αποφεύγεται κάθε προσπάθεια πρόκλησης γέλιου. Το χιούµορ έχει ως βασική πηγή τη διακωµώδηση στερεότυπων, τον συντηρητισµό, ορισµένες κοινωνικές οµάδες και ηλικίες, σωµατικά ελαττώµατα, χαρακτήρες κ.λπ.,. Στην εποχή µας ένα τέτοιο χιούµορ θεωρείται άκρως προσβλητικό! Έτσι, (αυτο)περιορίζεις ακόµη και την ελευθερία της έκφρασής σου!
ΣΗΜΕΡΑ, µε τις οθόνες ανοιχτές (κινητά, λαπτόπ, τηλεοράσεις, διαδίκτυο, I-phone, Tablet κ.λπ.), εκλείπει ειδικά το λεπτό, το “φινετσάτο” χιούµορ, αφού λείπει ο τόνος της φωνής, η έκφραση του προσώπου, η γλώσσα του σώµατος. Έπειτα, οι µετά τους milenials γενιές. έχουν διαφορετική αντίληψη του χιούµορ: είναι πιο ειρωνικό ή meme-based (µιµίδιο), που δεν είναι πάντα κατανοητό από τους µεγαλύτερους.
ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ είναι το γέλιο δεν είναι ξεκαθαρισµένο ψυχολογικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά. Παρόλα αυτά, εκ πείρας είναι γνωστό ότι ένα γέλιο που µοιράζεται ανάµεσα σε δύο ανθρώπους, υποδηλώνει ήδη έναν κοινωνικό δεσµό τους. Αλλά, για το χαµόγελο (Le Sourire) και τις κοινωνικές του παραµέτρους, έγραψε ο ιερωµένος γιατρός των χανσενικών, ο Raoul Follereau (1903-1977) ένα εξαιρετικό ποίηµα (φωτ. 1).
…ΠΑΡΑΒΛΕΠΟΥΜΕ θεατρικές κωµωδίες, χιουµοριστικές τηλεοπτικές σειρές ή κινηµατογραφικές ταινίες. Εντάξει, το πικρό κοινωνικό χιούµορ που πηγάζει από τις ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν, το κουτοπόνηρο του Mr Bean ή το γκριµατσοειδές του Louis de Funes και άλλων κωµικών, είναι ασυνήθιστο σήµερα· έστω κι αν είναι τυποποιηµένο… Προσφεύγουµε σε ένα άλλο χιούµορ, εν πολλοίς αθώο αν και σοβαροφανές, φορές αθέλητο, που προκύπτει- από πού αλλού;- από κάποια παλιά γραπτά µαθητών σε εξετάσεις (µικρή επιλογή) (1):
-Ο εξοστρακισµός ήταν µια αρχαία τιµωρία όπου σου έβαζαν έξι όστρακα κι έπρεπε να τα χτυπήσεις και να τα σπάσεις µε το κεφάλι σου. Μερικές φορές πετύχαινε, άλλες όχι.
-Ατρόµητος ο Έλλην Στρατάρχης, κοίταξε κατάµατα τον εισβολέα και µε τα λίγα περσικά που ήξερε του είπε: Μολών Λαβέ. (Από γραπτό υποψήφιου αστυνοµικού, Αθήνα, 1990)
-Η γυναίκα του Τσάρου λεγότανε Τσάρα. Η κόρη του τσατσάρα.
Ο γιος του Νορέγιεφ. (Γυµνάσιο Αθήνας)
-Tα Χερουβίµ και τα Σεραβίµ ήταν µικρά αγγελάκια που πετούσαν δεξιά-αριστερά στο πλάι των µεγάλων αγγέλων. Τα Χερουβίµ χερούβιζαν (δεξί πέταγµα) και τα Σεραβίµ σερούβιζαν (αριστερό πέταγµα). Στην ανάγκη υπήρχαν και τα Πτερουβίµ για πέταγµα κατευθείαν στη µέση. (Γυµνάσιο Κορίνθου)
– “Οι βιταµίνες βρίσκονται ακριβώς ανάµεσα από τις αλφαµίνες και τις γαµαµίνες”. (Γυµνάσιο Θεσσαλονίκης), και, “Τις πιο ισχυρές βιταµίνες τις βρίσκουµε στα χόρτα, ειδικότερα στα βλήτα, µε πάµπλουτες βληταµίνες και οξέα”.
-Η σοβιέτα είναι που φοράνε οι Ρωσίδες. Στη Σερβία φοράνε σερβιέτες. (Γυµνάσιο Κορίνθου)
– Η γωνία Α στην κορυφή του τριγώνου λέγεται Αγωνία. Στον πάτο της βάσης, δεξιά και αριστερά, λέγονται Παταγωνία”, και “Τρεις κύκλοι εφαπτόµενοι ο ένας µε τον άλλον δηµιουργούν τρίκυκλον”. (Γεωµετρία, Λύκειο Τρίπολης, 1991)
– Το εκτάριον βρίσκεται ακριβώς µεταξύ πενταρίου και επταρίου. (Γυµνάσιο Κιλκίς, 1992)
– Οι κυριότερες ασχολίες του ανθρώπινου γένους είναι πρόσθεση, αφαίρεση, πολλαπλασιασµός και διαζύγιο.
-Τα µαθηµατικά προβλήµατα είναι σαν τα εγκλήµατα. Πρέπει να λυθούν για να αποδειχθεί πως έχεις δίκιο”. (…).
ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ έρευνες, όπως αυτές της οµάδας του ανοσιολόγου Lee S. Berk από το Loma Linda University, αποδεικνύουν ότι, µέσω του γέλιου, γίνονται οι ακόλουθες µεταβολές στον οργανισµό µας:
-Αύξηση παραγωγής ανοσοποιητικών κυττάρων.
-Μείωση επιπέδων κορτιζόλης (ορµόνης που βρίσκεται αυξηµένη σε χρόνιες στρεσσογόνες καταστάσεις και η οποία προκαλεί καταστολή του ανοσοποιητικού συστήµατος).
-Μείωση επιπέδων επινεφρίνης, που όταν βρίσκεται σε ψηλές ποσότητες σχετίζεται µε υπέρταση και καρδιακή ανεπάρκεια.
-Αύξηση αριθµού αντισωµάτων στο αίµα.
-Αύξηση αριθµού natural killer cells, µιας οµάδας κυττάρων που αυξάνουν την αντικαρκινική αντίδραση του οργανισµού, κ.ά..
ΓΙ’ ΑΥΤΟ, ας γελάµε, ευκαιρίας δοθείσης, και στις πιό δύσκολες στιγµές της ζωής µας. Εκεί που νοµίζουµε ότι τίποτε δεν µπορεί να πάει χειρότερα, ας θυµηθούµε ότι το γέλιο µπορεί να ανατρέψει τα πάντα (“ανατρεπτικό χιούµορ”). Γιατί αν µπορέσουµε να γελάσουµε µε κάτι που µας πληγώνει, τότε µπορούµε να ξεπεράσουµε και την καθε δυσκολία… (7-11-25)
Σηµείωση:
(1) “Πανωλεθρίαµβος“, άρθρο περί γέλιου τοῦ Ἁνδρέα ∆ρυµιώτη στην εφηµερίδα “Καθηµερινή” 25/7/2021
