Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι BETONICA officinalis (Βετονική η φαρµακευτική). Ανήκει στην οικογένεια των Χειλανθών.
Στη χώρα µας το συναντούµε µε τις ονοµασίες Στάχυς Μπετόνικα, Βετονική, Πριονίτης (στη Λακωνία), Μπιτόγκα. (Κεφαλονιά), Αγιάννη.
Είναι φυτό ποώδες και πολύχρονο µε φύλλα αντίθετα µε µακρύ µίσχο, µακρουλά, πριονωτά και λεία. Στέλεχος µε σκληρές τρίχες, τετράγωνο. Άνθη σε βαθύ πορφυρό χρώµα, σε σπονδύλους που διακόπτονται. Είναι είδος ερµαφρόδιτο (έχει αρσενικά και θηλυκά όργανα) και επικονιάζεται από τις µέλισσες. Φτάνει σε ύψος τα 75 εκατοστά.
Απαντάται σε αµµουδερά και ξηρά λιβάδια.
Ιστορικά στοιχεία
Βότανο γνωστό από την αρχαιότητα. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι του απέδιδαν µαγικές ικανότητες.
Η ονοµασία του βοτάνου προέρχεται από το Κέλτικο BE (κεφάλι) και το TON (καλό). Ένδειξη ότι γνώριζαν την χρήση του για τον πονοκέφαλο.
Ο Κούλπεπερ αναφέρει ότι ο προσωπικός ιατρός του Ιούλιου Καίσαρα έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο για την χρήση του βοτάνου. Ανάµεσα στις ιδιότητες που αναφέρει είναι ότι το βότανο προφυλάσσει το συκώτι και το σώµα από τον κίνδυνο επιδηµικών ασθενειών.
Ο Ρωµαίος γιατρός Αντόνιους Μούσα – επίσηµος ιατρός του αυτοκράτορα Αύγουστου – έγραψε ένα βιβλίο για το βότανο όπου αναφέρει την χρήση του ενάντια σε 47 ασθένειες του σώµατος.
Στη Βρετανία το βότανο είχε 29 ενδείξεις για διάφορες ασθένειες του σώµατος. Ήταν το δηµοφιλέστερο βότανο για φυλακτά που χρησιµοποιούσαν µέχρι τον Μεσαίωνα για να διώχνουν το κακό και την κακοκεφιά.
Ο Τζέραντ το 1597, αναφέρει ότι το βότανο «βοηθά πολύ στην ενούρηση».
Στη Βρετανική Φαρµακολογία (1666) αναφέρεται ότι «Οι πιο επίµονες κεφαλαλγίες έχουν θεραπευτεί µετά από την χρήση του εγχύµατος της Μπετόνικα κάθε πρωί µε γάλα για ένα χρονικό διάστηµα 4 έως 6 εβδοµάδων».
Παλαιότερα έφτιαχναν µε την Μπετόνικα ένα τονωτικό κρασί. Μούλιαζαν 50 γραµµάρια Μπετόνικας, µε 25 γραµµάρια Ιεροβοτάνι και 25 γραµµάρια Ύσσωπο σε 750 ml λευκό κρασί, για δύο εβδοµάδες. Το σούρωναν και το έπιναν σε δόσεις ενός ποτηριού του λικέρ για νευρικούς πονοκέφαλους και ένταση.
Στη Γαλλία ήταν βότανο γνωστό για τις παθήσεις του συκωτιού και της χοληδόχου κύστης.
Συστατικά – χαρακτήρας
Το φυτό περιέχει στυπτικά (τανίνες µέχρι 15%) και αλκαλοειδή (βετονικίνη), σταχυδρένιο και τριγωνελλίνη (η τριγωνελίνη αναφέρεται ότι µειώνει τα επίπεδα του σακχάρου στο αίµα).Περιέχει ακόµη ίχνη αλαντοϊνης µε επουλωτικές ιδιότητες.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Το φυτό ανθίζει Ιούλιο και Αύγουστο. Οι σπόροι του ωριµάζουν από Ιούλιο µέχρι Οκτώβριο.
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιούνται τα αέρια µέρη του φυτού και η ρίζα. Αυτά συλλέγονται λίγο πριν ανοίξουν τα άνθη και ξηραίνονται µε προσοχή στον ήλιο.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Το βότανο δρα ως ηρεµιστικό, νευροτονωτικό, αποχρεµπτικό, αντιβηχικό, αντιασθµατικό, αντιφλογιστικό, αντιπυρετικό και πικρό. Προκαλεί φτάρνισµα. Συνίσταται στο άσθµα, την φλόγωση των αναπνευστικών οδών και τον βήχα.
Βελτιώνει την πέψη και την εγκεφαλική κυκλοφορία του αίµατος.
Χρησιµοποιείται κατά των διαλειπόντων πυρετών και των ρευµατικών πόνων σαν αντιπυρετικό τσάι. Θεωρείται καθαρτικό της ουροδόχου κύστης και των νεφρών.
Η Μπετόνικα τρέφει και δυναµώνει το κεντρικό νευρικό σύστηµα και ασκεί ηρεµιστική δράση. Χρησιµοποιείται σε περιπτώσεις νευρικής εξασθένησης που συνδέονται µε άγχος και ένταση. Ανακουφίζει τους πονοκεφάλους και τη νευραλγία, όταν έχουν νευρική προέλευση.
Η ρίζα του φυτού σήµερα δεν χρησιµοποιείται συχνά. Θεωρείται πικρή και ειδική για το συκώτι µε ήπια υπακτική δράση.
Το έγχυµα του βοτάνου βοηθά ακόµη σε πόνους περιόδου, ηµικρανίες ή ως διεγερτικό και καθαρτικό του πεπτικού.
Κατά τη διάρκεια δύσκολου ή επώδυνου τοκετού συνίσταται το καυτό έγχυµα του φυτού.
Υπό µορφή στοµατοπλύµατος βοηθά σε στοµατικά έλκη, φλεγµονές ούλων και ερεθισµένο λαιµό.
Για την θεραπεία των πονοκεφάλων νευρικής αιτιολογίας συνδυάζεται καλά µε τη Σκουτελλάρια, τη Λεβάντα, τη Βερβαίνα και το Υπέρικο.
Εξωτερικά χρησιµοποιείται υπό µορφή σκόνης και για τις κοµπρέσες στις πληγές (ειδικά στις µολυσµένες), µώλωπες, έλκη, πονόλαιµο και ουλίτιδα. Υπό µορφή καταπλάσµατος χρησιµοποιείται ενάντια στις αιµορροΐδες.
Το αιθέριο έλαιο του φυτού έχει αντιβακτηριακές ιδιότητες.
Στην οµοιοπαθητική χρησιµοποιείται για προβλήµατα άσθµατος και υπερβολικής εφίδρωσης.
Παρασκευή και δοσολογία
Παρασκευάζεται ως έγχυµα. Ρίχνουµε ένα φλιτζάνι βραστό νερό σε 1 έως 2 κουταλιές του τσαγιού ξηρό βότανο και το αφήνουµε σκεπασµένο για 10 έως 15 λεπτά. Σουρώνουµε και πίνουµε τρεις φορές την ηµέρα.
Υπό µορφή βάµµατος η δοσολογία είναι 2-6ml βάµµατος τρεις φορές την ηµέρα.
Προφυλάξεις
Υπερβολική δόση µπορεί να προκαλέσει διάρροια και εµετούς. ∆εν πρέπει να χρησιµοποιείται από τις γυναίκες στη διάρκεια της εγκυµοσύνης.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
