Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του Βοτάνου είναι MELITTIS melissofilum (Μελίττις το µελισσόφυλλον). Ανήκει στην οικογένεια των Χειλανθών. Το συναντούµε µε τα ονόµατα Μελισσόφυλλο ή Άγρια Μελιόνι. Είναι διαφορετικό φυτό από την Μέλισσα την Φαρµακευτική. Είναι ποώδες και πολύχρονο φυτό, ιθαγενές στη χώρα µας και σε άλλες παραµεσογειακές χώρες. Καλλιεργείται ως ανθοκοµικό.
Φύεται σε ορεινά και δασώδη µέρη σε όλη σχεδόν την Ηπειρωτική Ελλάδα.
∆ιακρίνεται από την µεγάλη στεφάνη του, που έχει χρώµα λευκορόδινο, µε πορφυρές γραµµές ή τελείως λευκό. Τα λευκά, ροζ ή µωβ άνθη (συχνά δίχρωµα) είναι σχετικά µεγάλα σχετικά µε το ύψος του φυτού που φτάνει τα 50 εκατοστά. Έχει εναλλασσόµενα, ωοειδή ή ελλειπτικά φύλλα µε χρώµα πράσινο. Το φυτό έχει οσµή µέντας, πολύ αρωµατική. Αν και ένα νεαρό φύλλο δεν έχει ευχάριστο άρωµα, όταν στεγνώσει, µυρίζει γλυκά και ευχάριστα σαν φρέσκο κοµµένο σανό. Η µυρωδιά αυτή οφείλεται στην κουµαρίνη που περιέχει.
Είναι µελισσοτροφικό φυτό.
Ιστορικά στοιχεία
Βότανο γνωστό από την αρχαιότητα. Το όνοµα του φυτού προέρχεται από το ελληνικό µελιτίτα, η οποία µε τη σειρά του προέρχεται από τη µελισσά (µέλισσα).
Θεόφραστος και ∆ιοσκουρίδης το αποκαλούσαν Μελίττιο το Μελισσόφυλλον. Οι Έλληνες και οι Ρωµαίοι το χρησιµοποιούσαν για τις πληγές και τα τσιµπήµατα των φιδιών.
Στην Ευρώπη παραδοσιακά το χορηγούσαν ως διουρητικό, στυπτικό και εµµηναγωγό υπό τη µορφή αφεψήµατος (τσάι: 2 κουταλάκια του γλυκού ξηρού βοτάνου το έβραζαν σε 0,5lt νερό, και έπιναν 2-3 φλιτζάνια την ηµέρα).
Παραδοσιακά το φυτό έχει χρησιµοποιηθεί επίσης ως καθαριστικό αίµατος, για επούλωση τραυµάτων, ως ηρεµιστικό και σε συνδυασµό µε άλλα βότανα για τον πυρετό.
Συστατικά – χαρακτήρας
Περιέχει φαινολικά οξέα, φλαβονοειδή (καµφερόλη, απιγενίνη, λουτεολίνη), κουµαρίνη, αιθέριο έλαιο.
Η κουµαρίνη που περιέχει το βότανο ανακουφίζει από τους σπασµούς και για αυτό χρησιµοποιείται στα αντίστοιχα φαρµακευτικά σκευάσµατα.
Παράλληλα όµως παραδοσιακά προστίθεται στα λικέρ και τα λευκά κρασιά για την ιδιαίτερη γεύση που τους αποδίδει.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Το φυτό ανθίζει από τον Ιούνιο µέχρι τον Αύγουστο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιείται ολόκληρο το φυτό. Συλλέγεται την εποχή της ανθοφορίας.
Θεραπευτικές ιδιότητες
και ενδείξεις
Η δράση του βοτάνου είναι κατασταλτική, αντικαταθλιπτική, διεγείρει το πεπτικό, χαλαρώνει τα περιφερικά αιµοφόρα αγγεία, ιδρωταγωγό, χαλαρώνει και αποκαθιστά το νευρικό σύστηµα, δρα εναντίον των ιών και βακτηριδίων και είναι άφυσο και σπασµολυτικό.
Τα µέρη του φυτού που χρησιµοποιούµε είναι κατ’ αρχάς τα φύλλα που είναι ευεργετικά για την κατάθλιψη και την ένταση. Έχουν επίσης φυσώδεις ιδιότητες κατά συνέπεια είναι ιδανικό για όσους υποφέρουν από πεπτικές διαταραχές όταν έχουν στεναχώρια ή άγχος. Το Μελισσόφυλλο είναι δροσιστικό και έτσι τα φύλλα του είναι καλά για εµπύρετα κρυολογήµατα. Επίσης µε νωπά φύλλα µπορούµε να φτιάξουµε ένα δροσιστικό ρόφηµα το καλοκαίρι. Έχει εµµηναγωγικές ιδιότητες και ανακουφίζει από τους πόνους της περιόδου.
Εξωτερικά το βότανο χρησιµοποιείται σε πληγές και επώδυνα πρηξίµατα. Έχει αντιβακτηριακές ιδιότητες και είναι αποτελεσµατική κατά των µαγουλάδων, του επιχείλιου έρπη και άλλων ιών.
Το αιθέριο έλαιο του Μελισσόφυλλου έχει τις ίδιες ιδιότητες µε τα φύλλα, αλλά είναι πολύ πιο ισχυρό. Με λίγες µόνο σταγόνες µπορούµε να φτιάξουµε ένα πολύ ισχυρό αντίδοτο για την κατάθλιψη.
Γενικά οι ιδιότητες του αιθέριου ελαίου είναι ναρκωτικές, αντιµυκητιασικές, αντιβακτηριδιακές, µυοχαλαρωτικές και σπασµολυτικές.
Άλλες εφαρµογές που έχει αυτό το θαυµάσιο βότανο είναι σαν αλοιφή που την χρησιµοποιούµε για ερεθισµούς, δαγκώµατα εντόµων ή για να απωθούµε τα έντοµα.
Ανακαλύφθηκε πρόσφατα ότι τα εκχυλίσµατα Μ. Melissophyllum έχουν υψηλή θεραπευτική δράση σε όλα τα στάδια της διαδικασίας επούλωσης πληγών, ανακουφίζουν την φλεγµονή, επιταχύνουν τον πολλαπλασιασµό των κυττάρων και συνεπώς συντοµεύουν τον συνολικό χρόνο µέχρι το κλείσιµο του τραύµατος.
Συνδυάζεται καλά µε Χαµοµήλι και Λυκίσκο για τη νευρική δυσπεψία και ανορεξία, για την κατάθλιψη µε το Μποράγκο και για την νευρική πίεση µε το ∆ενδρολίβανο.
Έχουν διεξαχθεί κλινικές δοκιµές σε αυτό το φυτό και ορισµένοι έχουν διαπιστώσει ότι είναι προστατευτικό του ήπατος και βοηθά στη θεραπεία της βλάβης του ήπατος in vitro, αν και οι κουµαρίνες υποτίθεται ότι βλάπτουν το ήπαρ σε µεγάλες δόσεις. Μία µελέτη που διεξήχθη από τους Biljana Kaurinovic et αϊ., ∆ηµοσιευµένη στο « Molecules « Vol. 16 (σελ. 3152-67) στις 14 Απριλίου 2011 , «Αντιοξειδωτικές ∆ραστηριότητες της Melittis melissophyllum « δηλώνει ότι το αιθέριο έλαιο από τα φύλλα έχει χρησιµοποιηθεί για τα ηρεµιστικά, ναρκωτικά, αντιµυκητιακά, αντιβακτηριακά και αντιµυκητιασικά αποτελέσµατα και ότι είναι µυοχαλαρωτικό και σπασµολυτικό. Τα φύλλα περιέχουν τα φλαβονοειδή kaempferol, apigenin και luteolin µεταξύ άλλων. Τα εκχυλίσµατα από τα φύλλα έδειξαν αντιοξειδωτικές δραστηριότητες in vitro σε αυτή τη µελέτη. Μια άλλη µελέτη δείχνει ότι το φυτό µπορεί να µειώσει τη φλεγµονή, παρόλο που πρόκειται για µελέτες που δεν έχουν ακόµη αντιγραφεί.
Παρασκευή και δοσολογία
Παρασκευάζεται ως έγχυµα. Ρίχνουµε ένα φλιτζάνι βραστό νερό σε µία κουταλιά της σούπας ξηρό βότανο και το αφήνουµε σκεπασµένο για 15 λεπτά, ταρακουνώντας το κατά διαστήµατα.. Σουρώνουµε και πίνουµε 2 µε 3 φορές την ηµέρα. Αν θέλουµε το γλυκαίνουµε µε µέλι.
Προφυλάξεις
Η κουµαρίνη είναι γνωστό ότι έχει ηπατοτοξικές επιδράσεις. Παρόλα αυτά, σύµφωνα µε την «Συλλογή βοτανικών που περιέχουν τοξικές ουσίες» της EFSA, η κουµαρίνη Melittis melissophyllum, δεν έχει ποτέ αναφερθεί ότι έχει προκαλέσει προβλήµατα.
∆εν έχει αναφερθεί καµία τοξική εκδήλωση ή άλλη ανεπιθύµητη ενέργεια του βοτάνου. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη συνχορήγηση του µε βαρφαρίνη ή άλλα αντιπηκτικά φάρµακα.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
