»Το αγόρι από τη θάλασσα – Garret Carr (µτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, εκδόσεις Μεταίχµιο)
Λίγους µήνες πριν, διάβασα ένα ωραίο µυθιστόρηµα, ήταν το Τέσσερα ερωτικά γράµµατα του Ιρλανδού Νάιαλ Ουίλλιαµς, κλασσικότροπο, καλώς εννοούµενο παλιακό, µε επικέντρωση στην πλοκή και τη γλώσσα, αργού ρυθµού που πρόσφερε χρόνο για βύθιση κατά την ανάγνωση, σηµείωνα τότε πως «λογοτεχνία ίσως να είναι η τέχνη µε την οποία µια ιστορία, που µπορεί να συνοψίσει κανείς σε µερικές µόλις γραµµές, να απλώνεται σε δεκάδες σελίδες. Και ίσως αναγνωστική απόλαυση να είναι όταν η ανυποµονησία για το τι συνέβη τελικά να παραµερίζεται για να δώσει τη θέση της στο πώς συνέβησαν τα πράγµατα, στην απόλαυση της διαδροµής, στην ανάγκη για λεπτοµέρειες, αναλήψεις, παρεκβάσεις και εσωτερικούς µονολόγους, λεπτοµέρειες για ανθρώπους και τοπία. Και ακόµα παραπέρα, όταν το τέλος του βιβλίου αφήνει τον αναγνώστη µε την επιθυµία για έστω λίγο ακόµη, για µια αναγνωστική παράταση. Αν τα παραπάνω όντως ισχύουν, τότε η λογοτεχνία του Ουίλλιαµς είναι σπουδαία».
Μόλις κυκλοφόρησε Το αγόρι από τη θάλασσα, διαισθητικά σκέφτηκα το Τέσσερα ερωτικά γράµµατα, η ανάµνηση της ανάγνωσης εκείνης ξύπνησε µέσα µου ένα όµορφο συναίσθηµα, µια νοσταλγία, για το σαββατοκύριακο προβλέπονταν βροχές, η συνθήκη έµοιαζε ιδανική.
Μια µικρή, παραθαλάσσια, σχετικά αποµονωµένη πόλη, στη ∆υτική Ιρλανδία, εκεί όπου όσοι κάτοικοι παρέµεναν και δεν µετανάστευαν για την Αγγλία ή το ∆ουβλίνο ασχολούνταν κατά κύριο λόγο µε την αλιεία. Μια µέρα, ένας σαλός, από αυτούς που κάθε µικρός τόπος διαθέτει, και όπου µόλις χαθεί κάποιος άλλος βρίσκεται να πάρει τη θέση του, εµφανίζεται µε ένα µωρό στην αγκαλιά, το οποίο, κατά δήλωσή του, το βρήκε µέσα σε ένα σχισµένο στα δύο πλαστικό βαρέλι να επιπλέει στη θάλασσα κοντά στην ακτή. Η τοπική κοινωνία το υποδέχεται µε διάθεση φροντιστική. Ο Άµπροουζ, ψαράς, πατέρας ήδη ενός αγοριού, σύζυγος της Κριστίν, το φέρνει µια µέρα στο σπίτι, το υιοθετούν, τα γραφειοκρατικά εµπόδια ξεπερνιούνται σύντοµα, το ονοµάζει Μπρένταν, βρισκόµαστε στο 1973.
Ο Καρ, δάσκαλος δηµιουργικής γραφής και συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας, µε Το αγόρι από τη θάλασσα κάνει το ντεµπούτο του στην ενήλικη λογοτεχνία. Επιλέγει µια αφήγηση σε πρώτο πληθυντικό, έναν συλλογικό παντογνώστη αφηγητή, µια απόφαση που λειτουργεί τόσο αφηγηµατικά, όσο και ως µια υπενθύµιση πως σε τόπους µικρούς οι πάντες γνωρίζουν τα πάντα και µάλιστα µε λεπτοµέρειες. Η πλοκή δεν έχει κάποια ιδιαίτερη πρωτοτυπία, µια ιστορία ενηλικίωσης δύο παιδιών που η µοίρα τα χαρακτήρισε αδέρφια, το εύρηµα της άφιξης του αγοριού απλώς λειτουργεί ως σηµείο εκκίνησης της αφήγησης. Πότε επιταχύνοντας και πότε επιβραδύνοντας, ο Καρ διανύει διάφορες χρονικές περιόδους σε διάστηµα δύο δεκαετιών, όπου, παράλληλα µε την ιστορία των δύο αγοριών και της οικογένειάς τους, αφηγείται και την ιστορία του τόπου, τη χρυσή εποχή της αλιείας, την είσοδο στην ευρωπαϊκή ένωση, το επαγγελµατικό άνοιγµα των συνόρων και τους διάφορους περιορισµούς. Με έναν τρόπο συνοπτικό, κάθε τόσο, αναφέρει διάφορα γεγονότα στη ζωή των υπόλοιπων κατοίκων, µικρές µεταβολές, αρρώστιες, θάνατοι και χρεοκοπίες, µεταξύ άλλων.
Το εύρηµα της άφιξης του Μπρένταν από τη θάλασσα, η ροπή του στο να διανύει περπατώντας µεγάλες αποστάσεις και να επισκέπτεται κατοίκους µε δυσκολίες ώστε να τους παρηγορήσει µε έναν τρόπο µάλλον παιδικό παρά µεταφυσικής υφής, σε συνδυασµό µε το µέτωπο του τόπου στον Ατλαντικό Ωκεανό και τον καιρό του, αλλά και τον απόηχο της ιρλανδικής ροπής προς το µαγικό παρέα µε τον βαθύ χριστιανισµό, συντελούν στη δηµιουργία µιας ατµοσφαιρικής συνοχής, στην οποία ο αναγνώστης, ακόµα και εκείνος που δεν γνωρίζει τα µέρη από πρώτο χέρι, βρίσκεται να πατάει αργά και σταδιακά.
Μια αφήγηση χαµηλού τόνου και ρυθµού, παλιακή και κλασικότροπη, χωρίς διάθεση για πειραµατισµούς και πρωτοτυπίες, επιτρέπει στη συνολική κατασκευή να λειτουργήσει, δηµιουργώντας τις κατάλληλες αναγνωστικές συνθήκες για τον αναγνώστη εκείνο που επιθυµεί να χωθεί µέσα σε µια αφήγηση και να χαλαρώσει, ελάχιστα είναι απαιτητά από εκείνον, µια ρέουσα αφήγηση, ολοένα και πιο αναµενόµενη, µε την καλή έννοια, κάποιες λίγες ανατροπές, όχι βεβιασµένες, µια επιτυχής ισορροπία ανάµεσα στο λυρικό και το ρεαλιστικό, ανάµεσα σε µια λογοτεχνία παραµυθένια και σε µια αντίστοιχη κοινωνικοπολιτική, χωρίς βεβιασµένες γέφυρες αναλογίας, µε ελάχιστη ως καθόλου πρόθεση συναισθηµατικής καθοδήγησης, χωρίς περιττές εξάρσεις. Και αυτό το αφηγηµατικό εµείς υποστηρίζει πλήρως όσα µοιάζει να αποτελούν συγγραφική πρόθεση.
Υπάρχει, και αναφέροµαι συχνά πυκνά σ’ αυτό, µια λογοτεχνία που την χαρακτηρίζω τίµια, µια λογοτεχνία που δεν υπόσχεται περισσότερα απ’ όσα µπορεί να εκπληρώσει, που στέκεται αντίκρυ στο εξεζητηµένο, που δεν στοχεύει στην έκπληξη, παρότι η εποχή δείχνει να το ζητά, καθώς ολοένα και περισσότερο ακούγεται η φράση απόρριψης δεν ήταν κάτι το ξεχωριστό. Αυτή η τίµια λογοτεχνία, που οι Ιρλανδοί ξέρουν να παράγουν µε αξιοσύνη, είναι µια λογοτεχνία καταφύγιο, που δεν επιθυµεί να τα κάνει όλα άνω κάτω, αλλά πετυχαίνει να χαρίσει µια όµορφη παράλληλη πραγµατικότητα στον αναγνώστη, τον κουρασµένο αναγνώστη από τη ζωή και την καθηµερινότητα, εκεί όπου η αποµάγευση, και ας µείνω σε αυτήν, κυριαρχεί κατασπαράζοντας κάθε τι στο διάβα της.
Μου άρεσε πολύ αυτό το µυθιστόρηµα, εκτίµησα την απλότητά του, τον οµαλό τρόπο µε τον οποίο ενέταξε στοιχεία γνώριµα, και συχνά λάφυρα εξωτισµού, όπως τη ζωή του ναυτικού-ψαρά στην καθηµερινότητα ενός τόπου πάνω στον Ατλαντικό, ίσως γιατί µου θύµισε πως χρειάζεται κάποια δεξιότητα ώστε να µπορέσεις να αντικρίσεις κάτι ελάχιστα µαγικό µέσα σε έναν κόσµο σκληρό, να χαλαρώσεις και να διαβάσεις για την ιστορία ενός παιδιού, πόσα παραµύθια δεν ξεκινούν έτσι, που ήρθε από τη θάλασσα.
Όπως συνέβη και µε τα Τέσσερα ερωτικά γράµµατα, έτσι και Το αγόρι από τη θάλασσα µου έφερε ξανά στην µνήµη την ανάγνωση ενός από τα καλύτερα βιβλία που διάβασα πέρυσι, την Υδάτινη χώρα του Γκράχαµ Σουίφτ.
