«Μεσούγκα » Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ (µτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδόσεις ∆ώµα)
Παλιότερα, όταν µια εφηµερίδα, δεν θυµάµαι πια ποια, έδινε κάθε βδοµάδα ένα βιβλίο από τη σειρά Νόµπελ των εκδόσεων Καστανιώτη, είχα διαβάσει τον Σκλάβο, ένα µυθιστόρηµα που διαδραµατιζόταν στον 17ο αιώνα. Αρκετά αργότερα διάβασα το Σώσα, που εκτυλίσσεται στη Βαρσοβία λίγο πριν την εισβολή των ναζιστικών δυνάµεων. Και στις δύο περιπτώσεις, παρότι µπορούσα να αναγνωρίσω έντονα συστατικά υψηλής λογοτεχνίας, δεν κατάφερα να συνδεθώ, ένιωθα πως το διακύβευµα δεν ήταν της λογοτεχνικής µου ανάγκης. Στη δυσθεώρητη στοίβα µε τα προσεχώς έχω προσθέσει το Εχθροί, µια ερωτική ιστορία, για το οποίο αρκετά άτοµα κατά καιρούς µου έχουν µιλήσει µε κολακευτικά λόγια.
Όταν κυκλοφόρησε το Μεσούγκα, εξαιτίας των παραπάνω, τσέκαρα το οπισθόφυλλο να δω περί τίνος πρόκειται. ∆ιάβασα: «Με φόντο τη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ‘50, ο Σίνγκερ πλάθει έναν θίασο «χαµένων ψυχών»: ανθρώπων που επέζησαν από το αδιανόητο και τώρα καλούνται να βρουν τρόπο να ζήσουν ξανά, παραδοµένοι µε µελαγχολικό χιούµορ και νοσηρή ένταση στην επίγνωση πως ο κόσµος είναι ένα απέραντο φρενοκοµείο».
Ο Άαρον, µεσήλικας πρωτοπρόσωπος αφηγητής, άλτερ έγκο του συγγραφέα που επιµένει να γράφει στα γίντις, έχει εκδώσει κάποια βιβλία, συνεργάζεται µε εφηµερίδες, απαντά σε επιστολές και γράφει µυθιστορήµατα σε συνέχειες, χαίρει κάποιας φήµης, µια κοπέλα µάλιστα δουλεύει πάνω σε µια διατριβή γύρω από το έργο του, περιφέρεται στη Νέα Υόρκη, συναντά ανθρώπους από το παρελθόν που τους νόµιζε νεκρούς. «Σε δύο χρόνια θα γινόµουν πενήντα χρονών, και ένιωθα ήδη γέρος. Είχα ζήσει δύο παγκόσµιους πολέµους, όλη µου η οικογένεια είχε αφανιστεί, γυναίκες που ήταν κάποτε πολύ κοντά µου είχαν γίνει µια χούφτα στάχτες. Οι άνθρωποι για τους οποίους έγραφα ήταν νεκροί. Κι εγώ ήµουν ένα απολίθωµα από µια εποχή από καιρό τελειωµένη. Μια φορά, όταν ο εκδότης µου µε σύστησε σε µια λογοτεχνική οµήγυρη, οι πιο νεαροί ρώτησαν: Μα είστε ακόµα ζωντανός; Εµείς νοµίζαµε πως…». Κι ύστερα ζήτησαν συγγνώµη για το σφάλµα τους».
Το έργο του Σίνγκερ, ιδιαιτέρως πλούσιο, πάντοτε µε την εβραϊκότητα στο επίκεντρο, θα µπορούσε να χωριστεί σε δύο γενικές υποκατηγορίες, στα αµερικάνικα, µετά τον πόλεµο, µε φόντο τη Νέα Υόρκη, και σε εκείνα που διαδραµατίζονται παλιότερα ή και πολύ παλιότερα. Στο Μεσούγκα οι δεδοµένες αρετές στην αφήγηση, τους χαρακτήρες και τη γενικότερη κατασκευή, έρχονται να συναντήσουν ένα πιο επιθυµητό από πλευράς µου χωροχρόνο, µε την παρουσία ενός µεσήλικα σε κρίση να προσδίδει επιπρόσθετη απόλαυση, αφού αυτή είναι µία από τις λογοτεχνικές µου εµµονές· επιµένω στο ουσιαστικό αυτό παρά την υπερβολή που φέρει. Το µυθιστόρηµα γράφτηκε αρχικά στα γίντις, φιλοξενήθηκε σε συνέχειες σε µια εφηµερίδα, αργότερα, υπό την επίβλεψή του, µεταφράστηκε στα αγγλικά και κυκλοφόρησε µετά τον θάνατο του νοµπελίστα συγγραφέα.
Τρία χρόνια πριν, εκεί που δεν το περίµενα, διάβασα µια ποικιλοτρόπως σηµαντική νουβέλα, Ο κόσµος είναι ένας γάµος, του Ντέλµον Σβαρτς, που εκδόθηκε το 1948. Την χαρακτηρίζω σηµαντική γιατί, εκτός από την υψηλής στάθµης απόλαυση που µου χάρισε η ανάγνωσή της, υπήρξε καθοριστική για την ευρύτερη πρόσληψη της αµερικανικής µεταπολεµικής λογοτεχνίας, λειτουργώντας σαν ένα άτυπο µανιφέστο, ένας ενδιάµεσος ταµιευτήρας στην πορεία του συγκεκριµένου παραπόταµου, κατέστη έτσι ένα έργο αναφοράς, στο οποίο διαρκώς επιστρέφω.
Ο χαρισµατικός Σίνγκερ πετυχαίνει να συνδυάσει ένα πλήθος από αντιθετικά και αντιστικτικά ζεύγη, ενσωµατώνοντάς τα στην πλοκή και την αφήγηση, κυρίως σε αυτή, µε έναν τρόπο µοναδικό που αποτυπώνει το παλίµψηστο της πόλης και της εποχής, τη µεταπολεµική εµπειρία, το τραύµα αλλά και την ελπίδα, τη µελαγχολία αλλά και την παιγνιώδη διάθεση, την ελευθερία και το χάος, ίσως η σοβαροφάνεια, χωρίς πρόσηµο θετικό ή αρνητικό, να είναι εκείνη που κυριαρχεί, εκεί που όλα έχουν σηµασία αλλά ταυτόχρονα σκιάζονται από τη µαταιότητα, την απαισιοδοξία που αποµυζεί το βάρος της ύπαρξης, τη διαρκή κίνηση και ζωή της µητρόπολης, που προσπαθεί να ξαναπιάσει το νήµα του αµερικάνικου ονείρου, επενδύσεις και λεφτά που γεννούν λεφτά, κοµπίνες και απάτες, ανάγκη για αποφυγή της µοναξιάς, δέος απέναντι στο ενδεχόµενο του θανάτου, το κράτος του Ισραήλ που κάνει τα πρώτα του βήµατα, απογοητεύοντας ή ενθουσιάζοντας τους Εβραίους ανά την υφήλιο, εκείνοι που µένουν µακριά του, όχι απλώς χωρικά, και εκείνοι που καταφεύγουν εκεί.
Αν είχε σάουντρακ το βιβλίο, θα ήταν φρι τζαζ, αν ήταν ταινία, θα θύµιζε κάτι από τις ασπρόµαυρες Σκιές του Κασσαβέτη, αν ήταν πόλη, δεν θα ήταν άλλη από την πρωταγωνίστρια Νέα Υόρκη. Στο Μεσούγκα ο αναγνώστης δεν θα βρει παρά µόνο ίχνη αντιστοιχίας µε το υπόλοιπο έργο του Σίνγκερ, εδώ έχουµε να κάνουµε µε ένα σπουδαίο αµερικάνικο µυθιστόρηµα, ιδιαιτέρως απολαυστικό, µε έναν πρωτοπρόσωπο αφηγητή έµπλεο αντιφάσεων, άρα ανθρώπινο, που αποδεικνύεται ο κατάλληλος ενδιάµεσος ανάµεσα στον συγγραφέα και το έργο. Υπήρξε µια έκπληξη η ανάγνωση αυτή, όχι γιατί αµφέβαλλα στιγµή για τη δεξιότητα του συγγραφέα, αλλά γιατί η ως τώρα επαφή µου µε το έργο του µου είχε δηµιουργήσει την εσφαλµένη εντύπωση πως δεν είναι του γούστου µου, βεβαιότητες που καταρρέουν εκκωφαντικά, τι τύχη! Οι Εχθροί, µια ερωτική ιστορία, επανήλθε στα πάνω πατώµατα της στοίβας µε τα προσεχώς.
