Μια ερευνητική “βουτιά” στο παρελθόν επιχειρεί το Φεστιβάλ «Ηµέρες Ιστορίας» που θα πραγµατοποιηθεί στα τέλη Νοεµβρίου στα Χανιά. Η σκηνοθέτις και βασικός συντελεστής του φεστιβάλ Βίκη Αρβελάκη µιλάει στα “Χ.ν.” για το νόηµα ενός τέτοιου γεγονότος, τους στόχους, τις επιδιώξεις, τις επιθυµίες.
Ξέρουµε για µουσικά, γαστρονοµικά φεστιβάλ, φεστιβάλ θεάτρου… Πώς προέκυψε η ιδέα για ένα φεστιβάλ γύρω από ιστορικά θέµατα;
Οι «Ηµέρες Ιστορίας» γεννήθηκαν από την ανάγκη να συναντήσει η Ιστορία ξανά την κοινωνία. Η Ιστορία δεν είναι υπόθεση για λίγους, ούτε απολιθωµένα γεγονότα µιας περασµένης εποχής. Είναι ένας ζωντανός οργανισµός που επηρεάζει το παρόν και µπορεί να τροφοδοτήσει το µέλλον.
Το Φεστιβάλ «Ηµέρες Ιστορίας» δεν θέλει να «διδάξει», αλλά να ανοίξει έναν χώρο συνάντησης και διαλόγου. Για αυτό και σε όλες τις απογευµατινές εκδηλώσεις γίνεται κάλεσµα όχι µόνο για παρακολούθηση, αλλά και για συµµετοχή, διάδραση, συζήτηση και συλλογική αναζήτηση νέων πληροφοριών. Ένας από τους στόχους επίσης, είναι να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος ανάµεσα στις διαφορετικές γενιές, να προσπαθήσουµε να µιλήσουµε στη γλώσσα των παιδιών για εκείνα που αποτελούν την ιστορία µας και που διαµόρφωσαν την ταυτότητά µας. Για τον λόγο αυτό, παράλληλα µε το απογευµατινό πρόγραµµα για το κοινό σχεδιάστηκε το εκπαιδευτικό πρόγραµµα «Iστορίες µέσα από την Ιστορία». Στο πλαίσιο του, µαθήτριες, µαθητές και εκπαιδευτικοί από όλη την Κρήτη θα επισκέπτονται τα πρωινά το φιλόξενο Πνευµατικό Κέντρο Χανίων και θα έχουν την ευκαιρία να συµµετάσχουν σε ένα παράλληλο πρόγραµµα εκπαιδευτικών εργαστηρίων, προβολών ιστορικών ντοκιµαντέρ και θεµατικών ξεναγήσεων σε εκθέσεις. Η ανταπόκριση σε αυτή την προσπάθεια είναι ήδη συγκινητική. Όχι µόνο οι εκπαιδευτές µας σχεδίασαν µε ενθουσιασµό τα εργαστήρια, µε θεµατικές που φέτος εκτείνονται από την Ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα έως το τέλος του Β΄ Παγκοσµίου Πολέµου, αλλά και οι εκπαιδευτικοί δείχνουν έµπρακτα το ενδιαφέρον τους, προετοιµάζοντας τα παιδιά για την επίσκεψή τους. Κι αυτό είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο µήνυµα: ότι η Ιστορία µπορεί να γίνει µια κοινή, ζωντανή εµπειρία µάθησης και συγκίνησης.
Ξέρετε πως η ιστορία ειδικά στη χώρα µας, διχάζει. Πώς το αντιµετωπίζετε αυτό και πώς βλέπετε τη σύγχρονη αφήγηση των γεγονότων µέσα από τις εκδηλώσεις σας;
Η Ιστορία στη χώρα µας δεν ήταν ποτέ ουδέτερη, ούτε εύκολη υπόθεση. Φέρει τραύµατα, πάθη, δικαιώσεις και αποσιωπήσεις. Μέσα στην σύνθετη ψυχοσύνθεση που έχουµε ως λαός, προστίθεται και το έντονο ταµπεραµέντο µας, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις µας δυσκολεύει να διαφωνήσουµε ήρεµα ή ακόµα και να συζητήσουµε πολιτισµένα. Στις εκδηλώσεις αυτές θα επιχειρήσουµε µέσα από ψύχραιµες και ειλικρινείς προσεγγίσεις, να φωτίσουµε τις µικρές και µεγάλες ιστορίες µας, χωρίς να επιθυµούµε να διατυπώσουµε νέα κατηγορητήρια. ∆ίνουµε χώρο σε διαφορετικές φωνές, σε αντιφατικές αφηγήσεις, σε προσωπικές µαρτυρίες. ∆εν ψάχνουµε ποιος είχε «δίκιο», αλλά πώς οι άνθρωποι βίωσαν, θυµούνται και ξαναζωντανεύουν το παρελθόν. Επιθυµούµε, µε λίγα λόγια, να µελετήσουµε νηφάλια το παρελθόν, ακόµη και αν διαφωνούµε. Και αυτό είναι ίσως το πρώτο βήµα για να πάει η ιστορία παρακάτω, στις επόµενες γενιές. ∆ιότι στη σύγχρονη εποχή µάλλον εξυπηρετεί τα παιδιά µας να µην έχουν ιδέα για το ιστορικό παρελθόν τους, και οι διαφωνίες και έλλειψη αλληλοκατανόησης µας, βοηθούν πολύ σε αυτό.
∆ιαπιστώνουµε ότι δώσατε έµφαση στη σύγχρονη ιστορία του πρώτου µισού του 20ού αιώνα. Γιατί;
Ο 20ός αιώνας είναι ένας καθρέφτης της εποχής µας. Μέσα του συµπυκνώνονται όλα τα µεγάλα διλήµµατα του ανθρώπου: πόλεµος και ειρήνη, προπαγάνδα και αλήθεια, εξουσία και αντίσταση.
Είναι µια περίοδος που µας αφορά βαθιά, όχι µόνο γιατί επηρέασε τις ζωές των προγόνων µας, αλλά γιατί τα αποτυπώµατά της είναι παντού γύρω µας. Επιλέξαµε αυτή την περίοδο γιατί είναι ένα πεδίο ακόµα ανοιχτό, ευάλωτο και αρκετά ανεξερεύνητο. Μας επιτρέπει να σκεφτούµε όχι µόνο τι συνέβη, αλλά και πώς αφηγούµαστε αυτό που συνέβη.
Ποιες είναι οι µεγαλύτερες δυσκολίες στο να οργανώσετε ένα τέτοιο πενθήµερο εκδηλώσεων;
Η µεγαλύτερη πρόκληση είναι να κάνεις την Ιστορία ελκυστική, χωρίς να τη µετατρέψεις σε αφήγηµα ευκολίας. Έπειτα, η οργάνωση ενός τέτοιου φεστιβάλ απαιτεί συνεργασίες ανάµεσα σε διαφορετικούς κόσµους: ακαδηµαϊκούς, καλλιτέχνες, εκπαιδευτικούς. Κι όµως, αυτή ακριβώς η συνάντηση είναι και η µεγαλύτερη δύναµή του.
Τέλος, υπάρχει πάντα η πρόκληση να µείνουµε πιστοί στον πυρήνα του σκοπού µας, να δηµιουργούµε έναν χώρο ελεύθερου διαλόγου, χωρίς φόβο, χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς τη διάθεση να «καθοδηγήσουµε», αλλά µε την επιθυµία να συναντηθούµε. Να αφήσουµε τα γεγονότα, τα ντοκουµέντα και τις φωνές των ανθρώπων να µιλήσουν από µόνα τους.
Η συνδιοργάνωση και η εµπιστοσύνη της Περιφέρειας Κρήτης – Περιφερειακής Ενότητας Χανίων, του ∆ήµου Χανίων και του Πνευµατικού Κέντρου Χανίων προς το Κέντρο Πολιτισµού Κρήτης, που σχεδίασε τις «Ηµέρες Ιστορίας» µέσα από µια δηµιουργική οµάδα µε εµπειρία στα ζητήµατα της ιστορίας και της συλλογικής µνήµης, αποτελούν πολύτιµο στήριγµα και ουσιαστική επιβεβαίωση ότι η ευαισθητοποίηση του κοινού και η ανάδειξη της ιστορικής µας µνήµης µπορούν να αποτελέσουν συλλογική υπόθεση, όταν υπάρχει κοινό όραµα, συνέργεια και συνέπεια.
Συνήθως η Ιστορία θεωρείται «βαρετό» ή δύσκολο µάθηµα. Πώς τα εργαστήρια του φεστιβάλ απευθύνονται στους µαθητές διαφορετικά;
Η Ιστορία γίνεται βαρετή όταν για κάποιο λόγο αισθανόµαστε ότι παύει να µας αφορά. Στα εκπαιδευτικό πρόγραµµα µε τίτλο «Ιστορίες µέσα από την Ιστορία», το οποίο τελεί υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευµάτων και Αθλητισµού, κάνουµε ακριβώς αυτό που λέει ο τίτλος, δηλαδή παίρνουµε τις µικρές ιστορίες και τις προσφέρουµε µέσα από µια νέα µατιά στα παιδιά. Έτσι η Ιστορία µετατρέπεται σε εµπειρία. Οι µαθητές ακούνε µουσικές της εποχής, βλέπουν πρωτότυπα ντοκουµέντα, γράφουν, συζητούν, δηµιουργούν. ∆εν είναι παθητικοί δέκτες, αλλά συν-αφηγητές.
Όταν ένα παιδί κατανοεί πως πίσω από κάθε ηµεροµηνία υπάρχει µια ανθρώπινη ιστορία, τότε η Ιστορία αποκτά φωνή, ρυθµό και πρόσωπο. Και τότε, ίσως γίνει και δική του υπόθεση.
Ένα πενθήµερο γεµάτο εκδηλώσεις
Το Φεστιβάλ «Ηµέρες Ιστορίας» πραγµατοποιείται 25–29 Νοεµβρίου, καθηµερινά 18:00-22:00 µε ελεύθερη είσοδο, είτε στο Πνευµατικό Κέντρο Χανίων στις 24 και 28 Νοεµβρίου, είτε στο Θέατρο «Μ. Θεοδωράκης» τις υπόλοιπες ηµέρες 25, 26, 27 και 29 Νοεµβρίου. Τα πρωινά στο χώρο του Πνευµατικού Κέντρου θα υλοποιούνται τα εκπαιδευτικά εργαστήρια «Iστορίες µέσα από την Ιστορία».
