Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι PRUNUS armeniaca (Πρύµνη η αρµενική) και ανήκει στην οικογένεια των Ροδοειδών. Την συναντούµε µε τις κοινές ονοµασίες Βερικοκιά ή Καϊσιά (τούρκικη ονοµασία η οποία προέρχεται από το Καϊσερλί που εννοεί την Καισάρεια από όπου κατάγεται η συγκεκριµένη ποικιλία).
Στην Ήπειρο και µερικά µέρη της Θεσσαλίας ονοµάζονται ζερνταλιά ή ζέρδελα. Στη Κύπρο τα ονοµάζουν χρυσόµηλα και τα δέντρα χρυσοµηλιές. Αντίστοιχα στη Νότιο Ιταλία ονοµάζονται Chrisomeli και Chrisomoli.
Κατάγεται από την ανατολή και καλλιεργείται σε όλη την Ελλάδα για τους εύχυµους καρπούς του.
Είναι δέντρο που έχει κορµό ζαρωµένο, µε χρώµα σκούρο κοκκινωπό. Έχει ρίζες πασσαλώδεις. Φύλλα χωρίς µίσχο, στρογγυλωπά σε σχήµα καρδιάς, πολύ οδοντωτά και µυτερά στην κορυφή τους. Άνθη λευκά ή κάπως ερυθρωπά, που βγαίνουν µεµονωµένα ή διπλά πριν βγουν τα φύλλα. Ο καρποί έχουν ψαχνό άφθονο, κατά την τέλεια ωρίµανσή τους χυµώδες αρωµατικό. Ο καρπός τρώγεται φρέσκος, αποξηραµένος ή γίνεται κοµπόστα και µαρµελάδα.
Το σκληρό κουκούτσι των καρπών της βερικοκιάς είναι λείο µε ένα σπέρµα εσωτερικά. Σε ορισµένες ποικιλίες το κουκούτσι είναι κολληµένο µε το ψαχνό και σε άλλες δεν είναι. Τα κουκούτσια είναι πικρά ή γλυκά ανάλογα µε την ποικιλία.
Ιστορικά στοιχεία
Η Βερικοκιά κατάγεται από τη Σινική. Ήταν άγνωστη την εποχή του Θεόφραστου. Εισήχθη στις παραµεσόγειες χώρες τον 1ο αιώνα µ.Χ. και πιθανώς µέσω της Αρµενίας. Ο ∆ιοσκουρίδης ονόµασε τα βερίκοκα, αρµένικα µήλα.
Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι τα «χρυσά µήλα» ήταν τα βερίκοκα, επειδή εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν άγριες µηλιές στην Παλαιστίνη αλλά και επειδή ο καρπός τους ήταν ξινός. Οι βερικοκιές αφθονούσαν στην περιοχή αυτή από την εποχή εκείνη. Οι Ρωµαίοι τα ονόµαζαν πρεκόκια (δηλαδή πρώιµα). Πλίνιος, Κολλουµέλας και Γαληνός τα ονόµαζαν πραικόκια. Η ονοµασία αυτή διατηρήθηκε παραφθαρµένη σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες (βερίκοκο, abricots, apricose, abricocci, albaricoque). Από το ελληνικό βερίκοκο φαίνεται να κατάγεται η αραβική ονοµασία berkuk. Ο ∆ηµόκριτος στα ΓΕΩΠΟΝΙΚΑ το αναφέρει ως βερίκοκο.
Στη λαϊκή ιατρική θεωρούσαν ότι το βερίκοκο καθαρίζει το αίµα. Οι Άραβες χρησιµοποιούσαν τον καρπό θεραπευτικώς κατά της αφωνίας και για τον λόγο αυτό τον διατηρούσαν ξερό.
Στο Αλγέρι τον έβραζαν µε λάδι από βραδύς για να το φάνε το πρωί ως αντιδιαρροϊκό. Τα αµύγδαλα τα χρησιµοποιούσαν κατά των πόνων της κεφαλής. Ο Αθηναίος συνιστούσε να ψήνονται και να τρώγονται µε µέλι για να είναι ευκολοχώνευτα. Τα χρησιµοποιούσαν επίσης κατά των εντερικών σκωλήκων ως βραστάρι.
Ο βραβευµένος µε Νόµπελ G.S. Whipple το 1934 χαρακτήρισε το βερίκοκο ισάξιο του συκωτιού όσον αφορά την αναδηµιουργία της αιµοσφαιρίνης. Στην Κρήτη αποκαλούσαν µεταξωτά, τα µικρά λεπτοφυή βερίκοκα που ονοµάζονταν στην Αττική τσαουλιά. Το αµύγδαλο αυτής της ποικιλίας ήταν πικρό. Των άλλων που ήταν µεγάλα (αλλά µικρότερος από τα ονοµαζόµενα Καϊσιά) ήταν γλυκός και τον χρησιµοποιούσαν αντί αµυγδάλου σε γλυκά ή τον έτρωγαν ωµό. Τα φύλλα της βερικοκιάς, τα Αυγουστιάτικα τα χρησιµοποιούσαν για να βγάζουν µια χρωστική ουσία που έδινε χρώµα λαδί στα βαµβακερά.
Συστατικά – χαρακτήρας
Ο καρπός έχει γλυκιά γεύση και µυρωδάτη. Το αµύγδαλο του καρπού είναι πικρό εκτός και αν είναι από τα «γλυκοπύρουνα». Τα βερίκοκα περιέχουν βιταµίνη Α και β-καροτίνη. Οι αποξηραµένοι καρποί περιέχουν σίδηρο και κάλιο. Τα κουκούτσια περιέχουν αιθέριο έλαιο. Τα γλυκά αµύγδαλα, δίνουν έλαιο προσόµοιο µε αυτό των γλυκών αµυγδάλων (της αµυγδαλιάς). Τα πικρά δίνουν αιθέριο έλαιο ανάλογο των πικραµύγδαλων. Από τα πικρά αυτά αµύγδαλα των καρπών, µε το κέλυφος τους, τα οποία περιέχουν υδροκυανικό οξύ, εκχυλίζεται το επιτραπέζιο ποτό «Eau de noyau».
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Ανθίζει νωρίς την άνοιξη ανάµεσα στην άνθιση της Αµυγδαλιάς και της Ροδακινιάς. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιούνται καρποί και αµύγδαλα.
Θεραπευτικές ιδιότητες
και ενδείξεις
Τα βερίκοκα δρουν ως αφροδισιακά, µαλακτικά, ηρεµιστικά, τονωτικά, κατά της αναιµίας, του άσθµατος, της βρογχίτιδας και της δυσκοιλιότητας. Το σίδηρο και το κάλιο που περιέχουν οι αποξηραµένοι καρποί βοηθούν στη ρύθµιση της αρτηριακής πίεσης.
Σήµερα το βερίκοκο θεωρείται ο καλύτερος πιθανός αναστολέας του καρκίνου. Ειδικά του καρκίνου που οφείλεται στο κάπνισµα.
Τα βερίκοκα της περιοχής Χούντζα στο Πακιστάν είναι γνωστά σε όλο τον κόσµο για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Μία ορεινή περιοχή περιτριγυρισµένη από πανύψηλα χιονισµένα βουνά. Οι κάτοικοι της ανέκαθεν υποστήριζαν ότι τα βερίκοκα τους είχαν µεγάλες αντικαρκινικές θεραπευτικές ιδιότητες.
Γύρω από το θέµα αυτό έχει γίνει µεγάλη µάχη! Η ιστορία έχει ως εξής: Οι κάτοικοι της Χούνζα τρώνε πολύ τα βερίκοκα που παράγει ο τόπος τους (µαζί µε τα κουκούτσια). Η φήµη που τους συνόδευε ήταν πως οι ντόπιοι ζουν πολλά χρόνια και πως δεν παρουσιάζουν κρούσµατα καρκίνου!
Η φήµη αυτή έκανε το γνωστό νοσοκοµείο Μεµόριαλ να στείλει κλιµάκιο επιστηµόνων που µελέτησε την διατροφή των κατοίκων της Χούνζα. Ο ∆ιευθυντής Ερευνών του Μεµόριαλ, Κανεµάτσου Σιγκουίρα, στη συνέχεια, έκανε πειράµατα πάνω σε ποντικούς, µε µία ουσία που είχε αποµονώσει από το κουκούτσι του συγκεκριµένου βερίκοκου της Χούνζα, ο βιοχηµικός Ερνστ Κρεµπς την οποία είχε ονοµάσει Λεατρίλη ή Βιταµίνη Β17. Ο Σιγκουίρα διαπίστωσε, έκπληκτος όπως λένε, ότι η βιταµίνη Β17 ήταν η ισχυρότερη αντικαρκινική ουσία που είχε δοκιµάσει ποτέ!
Αυτή η ανακάλυψη όµως δεν οδήγησε πουθενά! Ο δηµοσιογράφος Ραλφ Μος, υπεύθυνος δηµοσίων σχέσεων του Νοσοκοµείου, αργότερα ισχυρίστηκε ότι όταν ο Σιγκουίρα ενηµέρωσε το ∆.Σ. του Μεµόριαλ, αυτοί του απάντησαν πως πρέπει να συνεχίσει τα πειράµατα και να «αποδείξει» ότι απέτυχαν. Ο Σιγκουίρα αρνήθηκε να το κάνει και αυτοί τον αντικατέστησαν µε έναν άλλο ο οποίος χορήγησε µεγάλες δόσεις από την ουσία αυτή στα πειραµατόζωα τα οποία πέθαναν. Στη συνέχεια έδωσαν στη δηµοσιότητα τα αποτελέσµατα αυτά και µετά ανέλαβαν τα «παπαγαλάκια» τους στα ΜΜΕ και διάφοροι γιατροί οι οποίοι δεν γνώριζαν την αλήθεια δήλωναν πως η βιταµίνη Β17 ήταν απάτη.
Η βιταµίνη Β17 από τα βερίκοκα της Χουνζα, σύµφωνα µε τον Σιγκουίρα σταµάτησε τις µεταστάσεις, βελτίωσε την γενική υγεία, εµπόδισε την ανάπτυξη µικρών όγκων, ανακούφιζε από τον πόνο και δρούσε προληπτικά στην πρόληψη του καρκίνου σε πειραµατόζωα.
Αν είχε βρει τη θεραπεία του καρκίνου ο Σιγκουίρα, λένε, πολλά οικονοµικά συµφέροντα θα θιγόντουσαν σε παγκόσµιο επίπεδο. Σήµερα οι φαρµακευτικές Εταιρείες δεν επενδύουν στην έρευνα της συγκεκριµένης ουσίας.
Παραµένει όµως η φήµη για τις αντικαρκινικές ουσίες που περιέχουν τα περίφηµα βερίκοκα τα οποία εξάγονται σε όλο τον κόσµο µέχρι σήµερα. Σήµερα τα βερίκοκα (όχι µόνο της Χούνζα), βρίσκονται ψηλά στις λίστες των φρούτων και λαχανικών που βοηθούν στην πρόληψη ορισµένων µορφών καρκίνου- κυρίως του πνεύµονα και πιθανώς του παγκρέατος – οι οποίοι σχετίζονται µε το κάπνισµα και οι όγκοι τους αντιµετωπίζονται εξαιρετικά δύσκολα. Αυτό συµβαίνει γιατί τα βερίκοκα, όπως και άλλα ανοιχτόχρωµα πορτοκάλια, φρούτα ή λαχανικά περιέχουν µεγάλες ποσότητες β-καροτένιου, µια µορφή βιταµίνης Α που στις εργαστηριακές έρευνες αποδεικνύεται ισχυρή ενάντια στον καρκίνο, όπως στον καρκίνο του πνεύµονα και του δέρµατος. Οι µελέτες δείχνουν ότι τα άτοµα που καταναλώνουν πολλά φρούτα και λαχανικά πλούσια σε β-καροτένιο παρουσιάζουν µικρότερα ποσοστά καρκίνου του πνεύµονα και του λάρυγγα. Οι επιστήµονες όµως πιστεύουν ότι εκτός από το β-καροτένιο υπάρχουν και άλλοι άγνωστοι ακόµα παράγοντες στα βερίκοκα και σε άλλες τροφές που συµβάλουν θετικά στην αντιµετώπιση του καρκίνου.
Παρασκευή και δοσολογία
Τα βερίκοκα τα τρώµε ωµά ή βρασµένα, φρέσκα ή αποξηραµένα. Μεγαλύτερο όφελος θεωρείται πως προσφέρουν τα αποξηραµένα γιατί έχουν µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε β-καροτένιο.
Προφυλάξεις
Η αµυγδαλίνη που περιέχουν τα πικρά κουκούτσια είναι δηλητηριώδης και η κατανάλωση πολλών κουκουτσιών µπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση ειδικά σε παιδιά.
