Το ρατσιστικό βίντεο του Ντόναλντ Τραµπ -το αφύσικο µαύρισµα του οποίου αποτελεί πλέον παγκόσµιο οπτικό σήµα κατατεθέν- κατά του ζεύγους Οµπάµα δεν είναι απλώς άλλη µια πρόκληση από τον µεγαλοµανή της Ουάσινγκτον.
Είναι το σύµπτωµα µιας δυτικής νεύρωσης: της εµµονής µε την «αγνότητα» της λευκής ταυτότητας που χαρακτηρίζει άτοµα τα οποία ταυτόχρονα προσπαθούν να ξεφύγουν από το ίδιο τους το χρώµα λες και είναι ντροπή.
Υπάρχει µια καθαρή σχιζοφρένεια στον ρατσιστικό λόγο περί ταυτότητας: κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη δήθεν εξαφάνιση της λευκής φυλής, ενώ παράλληλα διοχετεύει δισεκατοµµύρια δολάρια σε µια βιοµηχανία τεχνητού µαυρίσµατος που έχει ως µοναδικό σκοπό την αλλαγή του χρώµατος. ∆ιεκδικεί συλλογικά µια ανωτερότητα λόγω λευκής καταγωγής, ενώ ατοµικά θεωρεί την αισθητική του δικού της δέρµατος ανεπιθύµητη.
Κατά τον 18ο αιώνα το χλωµό δέρµα ήταν το σήµα κατατεθέν της αριστοκρατίας, η απόδειξη πως κάποιος δεν βιοπαλεύει στα χωράφια. Σήµερα θεωρείται δείγµα κοινωνικού υποβιβασµού, το χαρακτηριστικό του γκρίζου γραφειοκράτη, του προλετάριου ή του περιθωριοποιηµένου. Για να θεωρείται πλέον αποδεκτός, για να ελπίζει να γίνει ερωτεύσιµος, ο λευκός πρέπει να είναι «µαυρισµένος».
Αυτή η επιθυµία για διαφορετικό χρώµα, όµως, είναι ένα δάνειο περιορισµένων και αυστηρά ελεγχόµενων συνθηκών. Επιθυµούµε την όψη της επιµειξίας χωρίς την ιστορία της· το σκούρο δέρµα χωρίς τις διακρίσεις που εµείς οι ίδιοι του επιβάλαµε.
Πρόκειται, λοιπόν, για µια οικειοποίηση µε ανοιχτή πόρτα επιστροφής. Μαυρίζουµε για το κύρος των διακοπών, ενώ ταυτόχρονα υψώνουµε τείχη για να προστατεύσουµε έναν φαντασιωσιακό συλλογικό «πολιτισµό» του οποίου το είδωλο στον προσωπικό µας καθρέφτη περιφρονούµε. Όταν οι ρατσιστές χρησιµοποιούν υποτιµητικά τη λέξη «µαυρισµένοι» για τους έγχρωµους, η περιφρόνηση είναι διπλή: το δικό τους χρώµα είναι ελάττωµα επειδή είναι φυσικό· το δικό µας, όντας τεχνητό, είναι στολίδι και ένδειξη αγοραστικής δύναµης.
Η επιτυχία των προϊόντων αυτοµαυρίσµατος αποκαλύπτει αυτό που κρύβει ο πολιτικός λόγος: ένα µέρος της ∆ύσης απεχθάνεται την εικόνα του. Ο φόβος για τη «µεγάλη αντικατάσταση» στην ακροδεξιά ρητορική συνυπάρχει µε µια σχιζοφρενική επιθυµία ατοµικής αισθητικής αντικατάστασης. Ο ακροδεξιός τρέµει µήπως γίνει µειονότητα χρώµατος, ενώ συγχρόνως αρνείται να παραµείνει λευκός.
Ανάµεσα στον φόβο για τον Άλλο και την αποστροφή για τον εαυτό, η αγορά, όπως συνήθως, βρήκε τρόπο να καλύψει το κενό: µετέτρεψε µια κρίση ταυτότητας σε καταναλωτικό προϊόν αξίας 15 δισεκατοµµυρίων δολαρίων – ποσό που αντιστοιχεί στο 7% του ΑΕΠ της Ελλάδας, µιας χώρας όπου, ευτυχώς, οι χλωµοί απόγονοι του Πλάτωνα δεν χρειάζονται λάµπες για να µαυρίσουν.
*Ο µαέστρος ∆ιονύσης ∆ερβής-Μπουρνιάς είναι ιδρυτής του φεστιβάλ Μουσικής και Μαθηµατικών Festum π
