Μέρος Α
Στα τέλη Αυγούστου 1944 ο Τσόρτσιλ έγραφε: «Εξαιρετική µου επιθυµία είναι να ενσκήψουµε εξ ουρανού, για να προλάβουµε το ΕΑΜ, χωρίς να δηµιουργήσουµε κρίση».
Τον ίδιο καιρό, ο Τσόρτσιλ είχε έρθει σε συµφωνία µε τον Χίτλερ (Αύγουστος 1944), όπως αποκάλυψε πολλά χρόνια αργότερα ο Αλµπερτ Σπέερ, υπουργός της πολεµικής και βιοµηχανικής παραγωγής του Χίτλερ. Η συµφωνία «ήταν να παραχωρήσουν οι Γερµανοί τη Θεσσαλονίκη στους Αγγλους αµαχητί και µ’ αυτόν τον τρόπο η Ελλάδα να περιέλθει στο δυτικό στρατόπεδο. Και, βέβαια, ο Χίτλερ θα διατηρούσε ανέπαφες τις δικές του δυνάµεις που κατείχαν τον ελληνικό χώρο» (Βάσος Π. Μαθιόπουλος, «Ο ∆εκέµβρης του 1944», εκδόσεις ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ, σελ. 33). Φυσικά, η συµφωνία τηρήθηκε.
Εποµένως, το κρίσιµο ζήτηµα που έθετε η πολιτική πραγµατικότητα, ήταν το θέµα της πολιτικής εξουσίας. Για το σκοπό αυτό, ο Εγγλέζος πρωθυπουργός Τσόρτσιλ απέσυρε στρατιωτικές δυνάµεις από το µέτωπο της Ιταλίας κατά των Γερµανών και τις έφερε στην Αθήνα, γιατί η ελληνική αστική τάξη δεν µπορούσε µόνη της να επιβληθεί. Και όπως οµολόγησε ο ίδιος («Τάιµς του Λονδίνου», 9 ∆εκέµβρη 1944): «Τα αγγλικά στρατεύµατα πραγµατοποίησαν εισβολή στην Ελλάδα, η οποία δεν υπαγορευόταν από πολεµική αναγκαιότητα…».
Και πράγµατι, στις 14 Οκτώβρη του 44, µόλις ένα 24ωρο µετά την αποχώρηση των Γερµανών από την Αθήνα, Άγγλοι αλεξιπτωτιστές πέφτουν στα Μέγαρα και στη συνέχεια µπαίνουν «απελευθερωτές» στη λευτερωµένη από τον ΕΛΑΣ Αθήνα. Ο λαός τους υποδέχεται µε ενθουσιασµό σαν συµµάχους, µε συνθήµατα υπέρ του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ και ζητούν να τιµωρηθούν οι προδότες – συνεργάτες των Γερµανών και Ιταλών φασιστών.
Το «χρονικό» της µάχης του ∆εκέµβρη
Στα τέλη Νοέµβρη 1944 η πολιτική κρίση στους κόλπους της κυβέρνησης «Εθνικής Ενότητας» έφτασε στο αποκορύφωµά της µε αιχµή τον αφοπλισµό του λαϊκού κινήµατος, του ΕΛΑΣ.
Το βράδυ της 30ής του µήνα ο Γ. Παπανδρέου, παρακάµπτοντας τους υπουργούς του ΕΑΜ και τις ξεκάθαρα διατυπωµένες ενστάσεις τους, έδωσε στον Τύπο απόφαση, µε την οποία όριζε για κάποιες περιοχές την 1η ∆εκέµβρη ως µέρα παράδοσης του οπλισµού της Εθνικής Πολιτοφυλακής και ανάληψης της «τήρησης της τάξης» από τα υπό σύσταση Τάγµατα Εθνοφυλακής. Όσοι δεν συµµορφώνονταν απειλούνταν µε ποινικές διώξεις.
Ταυτόχρονα µε τη δηµοσιοποίηση της απόφασης του Γ. Παπανδρέου, εκδόθηκε από τον Βρετανό στρατηγό Ρ. Σκόµπι Ηµερήσια ∆ιαταγή µε την οποία αναγγελλόταν η διάλυση της Εθνικής Πολιτοφυλακής από την 1η ∆εκέµβρη και των ΕΛΑΣ και Ε∆ΕΣ από τις 10 έως τις 20 του ίδιου µήνα.
Την ίδια µέρα, οι υπουργοί του ΕΑΜ Α. Σβώλος, Γ. Ζεύγος, Μ. Πορφυρογένης, Ν. Ασκούτσης, Η. Τσιριµώκος και Α. Αγγελόπουλος υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους από την κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» σε ένδειξη διαµαρτυρίας (λίγο αργότερα παραιτήθηκε και ο υφυπουργός Στρατιωτικών Πτολεµαίος Σαρηγιάννης).
Αψηφώντας τις διαταγές των Παπανδρέου και Σκόµπι η Εθνική Πολιτοφυλακή δεν παρέδωσε τον οπλισµό της, ενώ µαζικές και µαχητικές εκδηλώσεις ξέσπασαν σε όλη την Ελλάδα κατά του αφοπλισµού του ΕΛΑΣ.
Την ίδια στιγµή, η Ορεινή Ταξιαρχία ακροβολίστηκε στους λόφους του Υµηττού, µεταξύ των συνοικιών Ζωγράφου και Καισαριανής, ενώ ο Ναπ. Ζέρβας αναχώρησε βιαστικά για την Ηπειρο, όπου βρισκόταν ο κύριος όγκος των δυνάµεων του Ε∆ΕΣ.
Παίρνοντας υπόψη τα παραπάνω, το Α΄ Σώµα Στρατού του ΕΛΑΣ εκπόνησε Σχέδιον Ενεργείας µε σκοπό την αντιµετώπιση «παντός πραξικοπήµατος της αντιδράσεως». Το Σχέδιο εντόπιζε τις δυνάµεις που διέθετε ο αντίπαλος σε ένα τέτοιο ενδεχόµενο, χαράσσοντας ταυτόχρονα τις βασικές κατευθυντήριες γραµµές για την εξουδετέρωση – αντιµετώπισή τους.
Απέναντι σε µια εκτιµώµενη δύναµη 11.000 περίπου ανδρών, που είχε στη διάθεσή της τη δεδοµένη στιγµή η αστική τάξη στην πρωτεύουσα (πλην των Βρετανών), ο ΕΛΑΣ µπορούσε σε πρώτη φάση να αντιπαρατάξει 10.350 µαχητές.
Στις 2 ∆εκέµβρη το υπουργικό συµβούλιο – δίχως πλέον τους ΕΑΜικούς αντιπροσώπους – υπέγραψε το ∆ιάταγµα για τη διάλυση του ΕΛΑΣ, του ΕΛΑΝ, του Ε∆ΕΣ «και πάσης άλλης τυχόν υφιστάµενης οργανώσεως», κηρύσσοντας ταυτόχρονα την «επιστράτευσιν απάντων των εφέδρων αξιωµατικών και οπλιτών». Μέρα έναρξης της αποστράτευσης ορίστηκε η 10η ∆εκέµβρη.
Η ΚΕ του ΕΑΜ σε µια ολονύκτια συνεδρίαση (30 Νοέµβρη – 1 ∆εκέµβρη) είχε ήδη αποφασίσει: α) Να απευθύνει έκκληση προς τις συµµαχικές κυβερνήσεις της Βρετανίας, της ΕΣΣ∆ και των ΗΠΑ. β) Να πραγµατοποιηθεί παλλαϊκή συγκέντρωση στην πλατεία Συντάγµατος την Κυριακή 3 ∆εκέµβρη. γ) Να κηρυχθεί παλλαϊκή απεργία τη ∆ευτέρα 4 ∆εκέµβρη. δ) Να ανασυγκροτηθεί η ΚΕ του ΕΛΑΣ.
Η κυβέρνηση Παπανδρέου αρχικά έδωσε την άδεια για τη συγκέντρωση της Κυριακής. Λίγες ώρες αργότερα, ωστόσο, την ανακάλεσε. Οπως ενηµέρωσε τον Βρετανό πρέσβη Ρ. Λίπερ ο υπουργός Εφοδιασµού, Θεµ. Τσάτσος, «το υπουργικό συµβούλιο αποφάσισε να δώσει εντολή στην αστυνοµία να σταµατήσει τη διαδήλωση ακόµη και µε τα όπλα». Στις 2 ∆εκέµβρη αποβιβάστηκαν στο Φάληρο 6.000 Βρετανοί στρατιώτες και 2 ελληνικά τάγµατα από την Αίγυπτο.
Από τη µεριά τους, οι δυνάµεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ είχαν ριχτεί στη µάχη για την επιτυχία του κυριακάτικου συλλαλητηρίου. Θα αψηφούσαν την απαγόρευση. Ο ΕΛΑΣ θα έπαιρνε µέρος, αλλά άοπλος, ενώ όλες οι κοµµατικές, ΕΑΜικές και ΕΛΑΣίτικες δυνάµεις θέτονταν σε επιφυλακή. Η διοίκηση του Α΄ Σώµατος Στρατού του ΕΛΑΣ µεταφέρθηκε στην Κυψέλη, δίπλα στην ΚΟΑ του ΚΚΕ, για παν ενδεχόµενο.
[ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ]
*Ο Σπύρος ∆αράκης είναι πρώην πρόεδρος µαρτυρικής ΜΑΛΑΘΥΡΟΥ πρώην ∆ήµαρχος Μηθύµνης και µέλος του ∆.Σ του ∆ικτύου Μαρτυρικών πόλεων και χωριών της Ελλάδος περιόδου 40΄- 45΄ (ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ)
Πηγές
∆οκίµιο της Ιστορίας του ΚΚΕ 1918-1949
2. «Ελευθερία», 2/12/1944.
3. «Ριζοσπάστης», 2/12/1944.
4. Νίκανδρος Κεπέσης, «∆εκέµβρης του 1944», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1994.
4. Ολο το Σχέδιον Ενεργείας του Α’ ΣΣ του ΕΛΑΣ στο «∆εκέµβρης του 1944 στην Αθήνα», Σπύρος Α. Κωτσάκης, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1986.
5. Αναστάσης Γκίκας, «Το χρονικό του ∆εκέµβρη 1944» στο Τµήµα Ιστορίας (Επιµ.), «∆εκέµβρης του ‘44. Η κρίσιµη ταξική σύγκρουση», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2014.
6. Γιώργος Μαργαρίτης, «Η µάχη των 33 ηµερών στην Αθήνα» στο Τµήµα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ (Eπιµ.) «∆εκέµβρης του ‘44. Κρίσιµη ταξική σύγκρουση», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 2015.
