Μπορεί κανείς να διασώσει µια τράπεζα ή να δανείσει µια χρεωµένη χώρα αλλά δεν µπορεί να ξεχρεώσει τη φύση όταν καταρρεύσει, ούτε µε δολάρια ούτε µε ευρώ
Στις 9 Φεβρουαρίου, 2026 δηµοσιεύθηκε στο περιοδικό One Earth, ένα άρθρο από επιστήµονες που προέρχονται από πανεπιστήµια της Ευρώπης και των ΗΠΑ σύµφωνα µε το οποίο ο πλανήτης βρίσκεται κοντά σε τροχιά χωρίς επιστροφή λόγω κλιµατικής υπερθέρµανσης.
Σήµερα η µέση θερµοκρασία του κλίµατος είναι περίπου 1,3οC πάνω από την προβιοµηχανική περίοδο και συνεχίζει να ανεβαίνει λόγω της αυξανόµενης συγκέντρωσης αερίων θερµοκηπίου, κυρίως του διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Αυτή η θερµοκρασία είναι η υψηλότερη των τελευταίων 125.000 ετών και η συγκέντρωση CO2 η υψηλότερη των τελευταίων 2 εκατοµµυρίων ετών.
Οι επιστήµονες διαπίστωσαν ότι η ανερχόµενη θερµοκρασία αυξάνει την πιθανότητα η Γη να βρεθεί µπροστά σε κρίσιµα σηµεία (tipping points), τα οποία είναι µη αναστρέψιµα για εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια, ακόµη και αν σταµατήσουµε τη χρήση ορυκτών καυσίµων που φέρουν την κύρια ευθύνη της υπερθέρµανσης. Όταν ένα κρίσιµο σηµείο ξεπεραστεί, η επάνοδος στην προηγούµενη κατάσταση είναι πρακτικά αδύνατη. Συστήµατα που µπορούν να µεταβληθούν µη αναστρέψιµα είναι µεταξύ άλλων οι παγετώνες της Γροιλανδίας και της ∆υτικής Ανταρκτικής που διαρκώς λιώνουν, το δάσος του Αµαζονίου που µετατρέπεται σε σαβάνα, τα βόρεια δάση των οποίων η πυκνότητα µεταβάλλεται και το ωκεάνιο ρεύµα της λεγόµενης µεσηµβρινής ανατροπής του Ατλαντικού το οποίο σταθεροποιεί το κλίµα, αλλά ήδη παρουσιάζει επιβράδυνση.
Η Γη είναι ένα ενιαία. Μια διατάραξη της ισορροπίας κάποιου υποσυστήµατός της µπορεί να έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις. Για παράδειγµα, εφόσον συνεχίζουµε να καίµε ορυκτά καύσιµα ανεβάζουµε τη θερµοκρασία λόγω της οποίας λιώνουν οι πάγοι της Αρκτικής και της Γροιλανδίας. Το γλυκό νερό από τους πάγους πέφτει στη θάλασσα και επιβραδύνει το ωκεάνιο ρεύµα της µεσηµβρινής ανατροπής µε συνέπειες τη µεταβολή της ατµοσφαιρικής κυκλοφορίας, τη µετατόπιση των ζωνών της βροχής και τη µερική ξηρασία του Αµαζονίου.
Οι ερευνητές σηµειώνουν: «Οι πολιτικοί και οι πολίτες όµως έχουν κατά βάση άγνοια των κινδύνων που εγκυµονεί αυτή η πρακτικά µη αναστρέψιµη µετάβαση». Πράγµατι, πολλές κυβερνήσεις όπως και η ελληνική έχουν επιδοθεί στο κυνήγι των εξορύξεων νοµίζοντας ότι θα αποκοµίσουν κέρδη, ενώ στην πραγµατικότητα «η οικονοµία και η κοινωνία θα πάψουν να λειτουργούν όπως τις ξέρουµε». Σύµφωνα µε ασφαλιστικούς και χρηµατοπιστωτικούς οργανισµούς, το 2024 η κλιµατική υπερθέρµανση κόστισε παγκοσµίως πάνω από 1,3 τρισεκατοµµύρια δολάρια λόγω ακραίων φαινοµένων και χαµένης παραγωγικότητας. Η Μόργκαν Στάνλεϋ έχει εκτιµήσει αυτό το κόστος για την Ελλάδα στα 3 δισεκατοµµύρια ευρώ ετησίως.
Η γλώσσα της επιστήµης είναι συνήθως λιτή, χωρίς συναισθηµατισµούς όπως αυτή που χρησιµοποίησαν οι επιστήµονες της έρευνας σηµειώνοντας: «[Οι] συνέπειες στις ανθρώπινες κοινωνίες µιας πορείας προς ένα θερµοκήπιο της Γης θα είναι µάλλον µαζικές, ενίοτε αιφνίδιες, και αναµφίβολα διαλυτικές».
Αυτή τη στιγµή είµαστε καθ’ οδόν προς τους επιπλέον 2,8οC. Η αµερικανική κυβέρνηση οδηγεί την αυταπάτη της άρνησης της κλιµατικής κρίσης και πολλές κυβερνήσεις τη µιµούνται από φόβο ή µυωπικό συµφέρον. Ο Τραµπ έχει αποκαλέσει τον άνθρακα «όµορφο» και την επιστηµονική γνώση για το κλίµα «απάτη». Σε πρόσφατη συνέντευξή του δήλωσε: «Νοµίζω ότι ο Θεός είναι πολύ υπερήφανος για τη δουλειά που κάνω». Μία από αυτές τις δουλειές είναι η συµβολή του στην ετήσια σύνοδο στο Νταβός. Το σύνθηµα των συνόδων είναι: «Η προσήλωση στη βελτίωση της παγκόσµιας κατάστασης». Για να γίνουν αρεστοί στον Τραµπ οι διοργανωτές αφαίρεσαν από τις ανακοινώσεις και τους στόχους φράσεις όπως κοινωνική δικαιοσύνη, βιωσιµότητα, κλιµατική αλλαγή, εταιρική ευθύνη και τα παρόµοια. Ο βασικός στόχος των περισσότερων συµµετεχόντων είναι πλέον οι εταιρικές συµφωνίες.
Τα οικονοµικά µοντέλα που χρησιµοποιούν οι οικονοµολόγοι και οι κυβερνήσεις για να εκτιµήσουν το κόστος της κλιµατικής αλλαγής αγνοούν ακραία φαινόµενα και υποθέτουν ότι δεν υπάρχουν κρίσιµα σηµεία. Βολικές υποθέσεις οδηγούν σε βολικά αποτελέσµατα που δεν προβλέπουν, για παράδειγµα, τις οικονοµικές συνέπειες των απανωτών πληγµάτων στη Θεσσαλία προτού προλάβει να συνέλθει ή των µεγάλων πυρκαγιών σε όλη τη χώρα. Εποµένως είναι άχρηστα. Αυτά τα µοντέλα προέβλεπαν µείωση του παγκοσµίου ΑΕΠ κατά 10% για αύξηση 4οC µέχρι το 2100. Η πρόβλεψη αναθεωρήθηκε τελευταία σε 40%. Τι είδους οικονοµία όµως θα υπάρχει έχοντας κατά πάσαν πιθανότητα ξεπεράσει πολλά κρίσιµα σηµεία της Γης; Και πώς θα είναι η κοινωνία;
Μπορεί κανείς να διασώσει µια τράπεζα ή να δανείσει µια χρεωµένη χώρα αλλά δεν µπορεί να ξεχρεώσει τη φύση όταν καταρρεύσει ούτε µε δολάρια ούτε µε ευρώ. Και αυτό το αγνοούν όλοι οι αποφασίζοντες όταν προχωρούν σε νέες εξορύξεις υδρογονανθράκων αντί να τις σταµατήσουν επειγόντως.
Η ανθρωπότητα ποτέ δεν είχε έλλειµµα από ηγέτες οι οποίοι πήραν καταστροφικές αποφάσεις για τους λαούς τους µε την αίσθηση της απόλυτης βεβαιότητας, µιας πανάρχαιας και ολέθριας αυταπάτης.
*O Γιάννης Α. Φίλης είναι π. πρύτανης Πολυτεχνείου Κρήτης
