Ενώ στη Γενεύη βρίσκονται σε εξέλιξη νέες συνοµιλίες µεταξύ της Ουκρανίας και της Ρωσίας για τον τερµατισµό του πολέµου, η διπλωµατική κινητικότητα επιχειρεί για ακόµη µία φορά να καλύψει το κενό που αφήνει η αδυναµία στρατιωτικής επικράτησης στο πολεµικό πεδίο.
Σχεδόν τέσσερα χρόνια µετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής, οι διαπραγµατεύσεις παραµένουν εύθραυστες, ενώ οι ανθρώπινες και υλικές απώλειες βαραίνουν και τις δύο πλευρές.
Σηµαντικό σε όλο ετούτο το σκηνικό που διαδραµατίζεται εδώ και τέσσερα χρόνια είναι να δούµε τι προσπάθειες έχουν καταβληθεί για τον τερµατισµό του πολέµου, ποιες είναι περίπου οι µέχρι στιγµής απώλειες, τα προσφυγικά κύµατα από την Ουκρανία, συνυπολογιζόµενης της διαφυγής και λιποταξίας των Ρώσων πολιτών και στρατιωτών που αρνούνται να συµµετάσχουν σε αυτό τον επιθετικό πόλεµο που σχεδίασε και υλοποιεί η Ρωσία.
Από τη Λευκορωσία στην Τουρκία
Οι πρώτες επαφές πραγµατοποιήθηκαν στη Λευκορωσία τον Φεβρουάριο του 2022, λίγες ηµέρες µετά την εισβολή. Οι συνοµιλίες δεν οδήγησαν σε κατάπαυση του πυρός.
Τον Μάρτιο του ίδιου έτους ακολούθησαν διαπραγµατεύσεις στην Τουρκία, όπου διαφάνηκε προσωρινά ένα πλαίσιο ουδετερότητας και εγγυήσεων ασφαλείας. Ωστόσο, οι αποκαλύψεις για τις σφαγές αµάχων στην Μπούτσα ανέκοψαν κάθε προοπτική συµφωνίας.
Το φθινόπωρο του 2022, µετά την προσάρτηση τεσσάρων ακόµη ουκρανικών περιοχών από τη Μόσχα, ο πρόεδρος Βολοντίµιρ Ζελένσκι υπέγραψε διάταγµα που απέκλειε διαπραγµατεύσεις όσο ο Βλαντίµιρ Πούτιν παραµένει στην εξουσία.
Η αµερικανική παράµετρος
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραµπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025 έδωσε νέα ώθηση στη διπλωµατία. Ο Αµερικανός πρόεδρος προώθησε σχέδιο 28 σηµείων, που περιλαµβάνει πάγωµα της γραµµής του µετώπου και δηµιουργία αποστρατιωτικοποιηµένης ζώνης.
Παρά τις επαφές στην Κωνσταντινούπολη και τη σύνοδο Τραµπ–Πούτιν στην Αλάσκα, ουσιαστική συµφωνία δεν έχει επιτευχθεί.
Οι απώλειες: Ένας βαρύς απολογισµός
Παρά τη δυσκολία επαλήθευσης ακριβών αριθµών εν µέσω πολέµου, διεθνείς οργανισµοί και δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών συγκλίνουν σε ορισµένες εκτιµήσεις:
Ουκρανία:
∆εκάδες χιλιάδες Ουκρανοί στρατιώτες έχουν σκοτωθεί, µε ορισµένες δυτικές εκτιµήσεις να ανεβάζουν τον αριθµό των νεκρών και τραυµατιών στρατιωτικών συνολικά σε πάνω από 200.000.
Ο ΟΗΕ έχει καταγράψει περισσότερους από 10.000 επιβεβαιωµένους θανάτους αµάχων, µε τον πραγµατικό αριθµό να θεωρείται σηµαντικά υψηλότερος. Πάνω από 6 εκατοµµύρια Ουκρανοί έχουν καταφύγει στο εξωτερικό ως πρόσφυγες, ενώ εκατοµµύρια ακόµη είναι εσωτερικά εκτοπισµένοι.
Ρωσία:
∆υτικές πηγές κάνουν λόγο για εκατοντάδες χιλιάδες ρωσικές στρατιωτικές απώλειες (νεκροί και τραυµατίες), αριθµοί που η Μόσχα δεν επιβεβαιώνει.
Ανεξάρτητες ρωσικές και διεθνείς ερευνητικές οµάδες έχουν τεκµηριώσει δεκάδες χιλιάδες ονοµαστικά επιβεβαιωµένους νεκρούς στρατιώτες.
Στρατιωτικοί αναλυτές εκτιµούν ότι πρόκειται για τη µεγαλύτερη σύγκρουση στην Ευρώπη από τον Β΄ Παγκόσµιο Πόλεµο, τόσο σε ανθρώπινες απώλειες όσο και σε καταστροφές υποδοµών. Πόλεις στην ανατολική και νότια Ουκρανία έχουν σχεδόν ισοπεδωθεί, ενώ το κόστος ανοικοδόµησης υπολογίζεται σε εκατοντάδες δισεκατοµµύρια ευρώ.
Αβέβαιο µέλλον
Καθώς οι διαπραγµατεύσεις συνεχίζονται στη Γενεύη, οι θέσεις των δύο πλευρών παραµένουν µακρινές, ιδίως σε ζητήµατα εδαφικής κυριαρχίας και εγγυήσεων ασφαλείας. Η κόπωση από τον πόλεµο είναι εµφανής τόσο στο εσωτερικό των εµπλεκοµένων χωρών όσο και στη διεθνή κοινότητα.
Το ερώτηµα που πλανάται είναι αν η διπλωµατία µπορεί τελικά να επιτύχει εκεί όπου τα όπλα απέτυχαν — ή αν ο πόλεµος θα συνεχίσει να διαµορφώνει τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ευρώπης για τα επόµενα χρόνια.
Πρόσφυγες και λιποτάκτες
Σχεδόν τέσσερα χρόνια µετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το ανθρώπινο αποτύπωµα του πολέµου αποτυπώνεται τόσο στο κύµα προσφυγιάς όσο και στις απώλειες και τις λιποταξίες από τη ρωσική πλευρά.
Σύµφωνα µε τα πιο πρόσφατα συγκεντρωτικά στοιχεία της Ύπατης Αρµοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), περισσότεροι από 6 εκατοµµύρια Ουκρανοί παραµένουν καταγεγραµµένοι ως πρόσφυγες στην Ευρώπη, ενώ ο συνολικός αριθµός παγκοσµίως κυµαίνεται µεταξύ 6 και σχεδόν 7 εκατοµµυρίων από το 2022 µέχρι σήµερα.
Η πλειονότητα φιλοξενείται σε κράτη-µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ σηµαντικός αριθµός έχει καταγραφεί και στη Ρωσία, καθώς και σε άλλες γειτονικές χώρες. Παράλληλα, εκατοµµύρια ακόµη πολίτες έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά εντός της Ουκρανίας, γεγονός που επιτείνει τη δηµογραφική και κοινωνική πίεση.
Την ίδια ώρα, στη Ρωσία καταγράφεται αυξηµένος αριθµός στρατιωτικών που εγκατέλειψαν τις µονάδες τους από την έναρξη της σύγκρουσης. ∆ιεθνείς εκτιµήσεις και ερευνητικές αναφορές συγκλίνουν ότι περισσότεροι από 50.000 Ρώσοι στρατιώτες έχουν λιποτακτήσει ή αρνηθεί να συνεχίσουν τη συµµετοχή τους στις επιχειρήσεις από τον Φεβρουάριο του 2022.
Ο πραγµατικός αριθµός ενδέχεται να είναι υψηλότερος, καθώς δεν δηµοσιοποιούνται επίσηµα πλήρη στοιχεία και αρκετές περιπτώσεις δεν καταγράφονται δηµοσίως.
Οι λιποταξίες συνδέονται µε τις παρατεταµένες απώλειες, τις δύσκολες συνθήκες στο µέτωπο και τις επαναλαµβανόµενες επιστρατεύσεις.
Συνολικά, οι αριθµοί αυτοί καταδεικνύουν το τεράστιο ανθρώπινο κόστος της σύγκρουσης: εκατοµµύρια άνθρωποι εκτός πατρίδας και δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες που αποµακρύνθηκαν από το πεδίο της µάχης.
Πέρα από τις στρατιωτικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, η δηµογραφική αιµορραγία και για τις δύο πλευρές αποτελεί έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για το µέλλον της περιοχής.
