Τις προηγούµενες εβδοµάδες, το θέµα των ηµερών ήταν το επικείµενο κλείσιµο περίπου 200 καταστηµάτων των Ελληνικών Ταχυδροµείων σε περιοχές της περιφέρειας. Η επίσηµη αιτιολογία: οι οικονοµικές ζηµίες και η ανάγκη «εξυγίανσης» της επιχείρησης.
Η είδηση προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων – αρχικά από τους κατοίκους των περιοχών, έπειτα από δηµάρχους, βουλευτές και φορείς της αυτοδιοίκησης. Και όχι άδικα. Γιατί πίσω από τους ψυχρούς αριθµούς, υπάρχει η πραγµατική ζωή: ο ηλικιωµένος που πληρώνει τον λογαριασµό του, ο αγρότης που στέλνει τα χαρτιά του, ο κάτοικος του ορεινού χωριού που περιµένει το δέµα ή το γράµµα του. Κι όλα αυτά σε ένα κόστος που να αντιστοιχεί στην αγοραστική τους δύναµη.
Όµως εδώ υπάρχει κάτι το οξύµωρο. Το οικονοµικό µοντέλο διακυβέρνησης, που επιλέχθηκε στις τελευταίες εκλογές από το 41% των συµπολιτών µας, στηρίζεται στη λογική του κόστους, της οικονοµικής απόδοσης και της ελάχιστης κρατικής παρέµβασης. Σύµφωνα µε αυτή τη λογική, τα ΕΛΤΑ –όπως και κάθε δηµόσιος οργανισµός– οφείλουν να λειτουργούν µε όρους αγοράς. Αν κάτι δεν «βγαίνει», κλείνει.
Κι όµως, τα ΕΛΤΑ δεν είναι µια απλή επιχείρηση ταχυµεταφορών. Είναι ο φορέας που εξασφαλίζει την καθολική πρόσβαση των πολιτών σε µια βασική κοινωνική υπηρεσία. Το κράτος έχει υποχρέωση να φτάνει και στον πιο αποµακρυσµένο πολίτη οποιασδήποτε εισοδηµατικής κατηγορίας, όχι µόνο εκεί όπου υπάρχει κέρδος ή εκεί που ζουν εύποροι.
Πού λοιπόν βρίσκεται το πρόβληµα; Η νεοφιλελεύθερη λογική υποδεικνύει ότι τέτοιες κινήσεις ίσως και άργησαν. Από την άλλη, η έντονη αντίδραση των πολιτών δείχνει πως η κοινωνία δεν είναι έτοιµη –ούτε και πρόθυµη– να αποδεχθεί την πλήρη απόσυρση του κράτους από βασικές υπηρεσίες. Γιατί µπορεί συχνά να ακούµε, στις πολιτικές κουβέντες, τη γνωστή φράση «Έλα ρε φίλε, όλοι ίδιοι είναι», αλλά η πραγµατικότητα διαψεύδει αυτή την εύκολη ισοπέδωση.
∆εν είναι όλοι ίδιοι. Υπάρχουν πολιτικές δυνάµεις που βλέπουν το κράτος ως εγγυητή των ελαχίστων παροχών προς κάθε πολίτη, προστατεύοντας υπηρεσίες όπως τα ΕΛΤΑ, η ∆ΕΗ, τα δηµόσια νοσοκοµεία ή τα σχολεία. Κι υπάρχουν άλλες που θεωρούν ότι η αγορά και η ιδιωτική πρωτοβουλία πρέπει να αναλάβουν το βάρος, ακόµη κι αν αυτό σηµαίνει ότι κάποιες περιοχές ή κοινωνικές οµάδες θα µείνουν πίσω.
Η κάθε προσέγγιση έχει τα υπέρ και τα κατά της. Η πρώτη απαιτεί κρατική χρηµατοδότηση για την κάλυψη των ελλειµµατικών ισολογισµών, αλλά εξασφαλίζει συνοχή και ίση πρόσβαση στις υπηρεσίες. Η δεύτερη ενθαρρύνει την επιχειρηµατικότητα και τη δηµιουργία νέων θέσεων εργασίας – τουλάχιστον θεωρητικά. Γιατί στην πιο φτωχή χώρα της Ευρώπης. την Ελλάδα των ολιγοπωλίων, η απόσυρση του κράτους δεν φέρνει ανταγωνισµό. Φέρνει ακριβές υπηρεσίες και κλειστές αγορές. Το βλέπουµε ήδη στον τοµέα της ενέργειας: µετά την πλήρη ιδιωτικοποίηση της ∆ΕΗ, οι λογαριασµοί εκτοξεύτηκαν. Στην περίπτωσή µας, οι πολίτες των αποµακρυσµένων περιοχών θα αναγκαστούν να πληρώνουν αυξηµένες χρεώσεις. σε ιδιωτικές εταιρίες που θα καλύψουν το κενό, που θα προκύψει από την αποχώρηση των κρατικών ΕΛΤΑ.
Όταν η αγορά δεν είναι πραγµατικά ελεύθερη, αλλά ελέγχεται από λίγους, η απουσία του κράτους δεν φέρνει ανάπτυξη – φέρνει αποκλεισµό.
Και τότε, τα κλειστά ΕΛΤΑ δεν είναι απλώς «άλλο ένα κατάστηµα που δεν απέδιδε». Είναι το σύµπτωµα µιας βαθύτερης µεταβολής: της µετατροπής του πολίτη σε πελάτη.
Ίσως λοιπόν, στις επόµενες εκλογές, να αξίζει να θυµηθούµε ότι δεν είναι όλοι ίδιοι. Και ότι πίσω από τις λέξεις «εξορθολογισµός» και «συρρίκνωση του δηµόσιου» κρύβεται συχνά µια επιλογή µε πολύ συγκεκριµένο κοινωνικό κόστος.
*Ο Βασίλης Παπαστάµος
είναι εκπαιδευτικός
