Η ταχεία διάδοση της Τεχνητής Νοηµοσύνης (ΤΝ), απαιτεί συντονισµό και λήψη µέτρων για τη µεγιστοποίηση των ωφελειών και διαχείριση των σχετικών κινδύνων.
Στο σηµείωµα παρουσιάζω το θέµα της ΤΝ από µια σειρά θέσεων. Τα Ηνωµένα Έθνη υποστηρίζουν ότι η ΤΝ µπορεί να παρέχει διαγνωστικά και προγνωστικά στοιχεία για τις καλλιέργειες, την υγειονοµική περίθαλψη, το κλίµα, την εξατοµικευµένη µάθηση, τη χαρτογράφηση κρίσεων και τη διανοµή βοήθειας.
∆ηµιουργοί, εκπαιδευτικοί, δηµοσιογράφοι, ψυχολόγοι βλέπουν το θέµα από διαφορετικές οπτικές…
Σκιές
Ο Ο.Η.Ε πιστεύει ότι η µοίρα της ανθρωπότητας δεν µπορεί να αφεθεί στην ΤΝ. ∆ικαιολογηµένα, επειδή χρήσεις της σκιάζουν τα οφέλη της…
• Ειρήνη-Ασφάλεια: Το 70% των ειρηνευτικών δυνάµεων του ΟΗΕ, απαντώντας σε έρευνα, δήλωσαν ότι η παραπληροφόρηση παρεµπόδισε το έργο τους.
• Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωµάτων: ∆ηµιουργούνται επιβλαβή περιεχόµενα αντισηµιτικά, ισλαµοφοβικά, ρατσιστικά, ξενοφοβικά, σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, µη συναινετικών πορνογραφικών εικόνων…
• ∆ηµοκρατίες σε κίνδυνο: Η χειραγώγηση ψηφοφόρων σε περιόδους εκλογών είναι σηµαντική απειλή για τις δηµοκρατικές διαδικασίες.
Οικονοµία Τα οφέλη της είναι συγκεντρωµένα σε λίγες ισχυρές εταιρείες και χώρες. Πολλά έθνη δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση στην ΤΝ. Αν δεν γεφυρωθεί το χάσµα, θα επιδεινωθούν οι ανισότητες και θα επηρεαστούν δυσανάλογα οι ευάλωτοι.
• Υπονόµευση επιστήµης και θεσµών:
Εκστρατείες παραπληροφόρησης εκτροχιάζουν δράσεις για το κλίµα, ενισχύουν ψεύδη σχετικά µε την κλιµατική αλλαγή και τις ανανεώσιµες πηγές ενέργειας.
Οι λειτουργίες της ΤΝ
Συστήµατα της κάποτε παρήγαγαν άκαµπτες, µηχανικές απαντήσεις, σήµερα γράφουν δοκίµια, συντάσσουν συµβόλαια, συνοψίζουν ερευνητικές εργασίες και µας µιµούνται σε ένα βαθµό. Όµως δεν κατανοούν τις πληροφορίες, απλά να τις ανακαλούν. Η ΤΝ είναι αποτελεσµατική, για να αποθηκεύει γεγονότα, και να συνοψίζει προηγούµενες ανταλλαγές. Ωστόσο, η µνήµη της είναι σε µεγάλο βαθµό δοµική. ∆εν δηµιουργεί πολύ-επίπεδες ερµηνείες, δεν έχει χρονικά συνειδητή µνήµη. Παριστάνει ότι συνοµιλεί, αλλά χωρίς συναίσθηµα, προβολές ή εµπειρίες.
Οι γνωστικές µας λειτουργίες
Υπερέχοµε επειδή εντοπίζουµε συνάφειες, αντιλαµβανόµαστε αδιόρατες συναισθηµατικές αλλαγές και ερµηνεύουµε µεταπτώσεις σε βάθος χρόνου. Κατανοούµε τα λεγόµενα, τη βαρύτητα τους, την εξέλιξη του νοήµατος και της έντασης µιας συζήτησης. Τοποθετούµε τα διαθέσιµα στοιχεία σε ένα εξελισσόµενο πλαίσιο αναγνωρίζοντας τροχιές και σχέσεις. Καινοτοµούµε συνδέοντας τα προφανώς ασύνδετα. Παράδειγµα, έµπειροι πωλητές κατανοούν τη γλώσσα σώµατος και τις εποχικές προτιµήσεις των πελατών τους. Αποφασίζουν βασιζόµενοι στη συσσωρευµένη τους εµπειρία, τη µνήµη επεισοδίων και τις προβολές που κάνουν στο µέλλον. Όταν αποφασίζουµε σοφά, λαβαίνουµε υπόψη µας τόσους παράγοντες όσα τα βότσαλα µιας παραλίας.
Εκπαίδευση στη χρήση της ΤΝ
Πρόσφατη έρευνα (2026, Πολυτεχνείο Χάιφας) έδειξε ότι νέοι φοιτητές που εκπαιδεύτηκαν στην υποβολή ερωτήσεων βελτιώθηκαν. Οι ερευνητές τονίζουν την αξία της ενθάρρυνσης υποβολής γενικών ερωτήσεων από µικρή ηλικία. Έτσι πυροδοτούµε την περιέργεια και την εξερεύνηση των µαθητών. Τότε, καθοδηγούµε τους µαθητές προς εστιασµένες, ειδικές, εξερευνητικές ερωτήσεις, εξαρτώµενες από την ήδη υπάρχουσα γνώση τους. ∆ηλαδή, εκπαιδεύουµε τους µαθητές να µάθουν να κτίζουν – όπως κτίζεται ένα κτήριο- τις ερωτήσεις τους.
Φαντάζεστε νέες γενιές να αγνοούν την ύπαρξη 10δων τύπων ερωτήσεων. Με τι εφόδια θα ρωτούν την ΤΝ;
Αυτό θυµίζει την περίπτωση φοιτητών (Ρέθυµνο) που απέτυχαν δίνοντας εξετάσεις µε ανοικτά βιβλία.
Κλοπές και σπατάλες
Είναι δραµατικό ότι η ΤΝ δηµιουργήθηκε κλέβοντας ύλη χωρίς να πληρώσει τα οφειλόµενα δικαιώµατα σε δηµιουργούς!
Λέτε η µη αποζηµίωση να µειώσει την παραγωγή νέων έργων;
Ίσως έτσι θα µειωθούν οι κλοπές!
Η ΤΝ δηµιουργεί ρηχές µιµήσεις, χωρίς κρυφά νοήµατα, συνθέσεις στις οποίες απουσιάζουν µηνύµατα, αµφισηµίες, εσωτερικός κόσµος, βιώµατα, και ανθρώπινα συναισθήµατα.
Το χειρότερο από όλα είναι ότι η ΤΝ κατεβάζει τον πήχη της δηµιουργίας. Οι µετριότητες που αντιγράφουν κινδυνεύουν να αφανιστούν.
Ευτυχώς, οι άριστοι θα κάνουν υπερβάσεις, θα βάζουν την προσωπική τους αύρα-σφραγίδα, θα δηµιουργούν νέα, δυναµικά, ελκυστικά έργα και θα αποζηµιώνονται.
Η έσχατη απειλή είναι η δηµιουργία ανυπόγραφων άρθρων-ειδήσεων που είναι ανελεύθερες αυτό-εκπληρούµενες προφητείες.
Τέλος, τα µοντέλα ΤΝ σπαταλούν υπερβολική ενέργεια για να εκπαιδευθούν και για να απαντήσουν σε κάθε ερώτηση µας.
Συµπερασµατικά
Η ΤΝ αντιµετωπίζει µεγάλες προκλήσεις της ανθρωπότητας, ας την κάνουµε χρήσιµη δύναµη για όλους.
Η ραγδαία ανάπτυξη της έφερε ορατούς κινδύνους, για τα ανθρώπινα δικαιώµατα, την κλοπή πνευµατικής ιδιοκτησίας, τις διακρίσεις και την ακρίβεια των πληροφοριών που παρέχει.
Προηγµένα µοντέλα ΤΝ φαίνονται πρόθυµα να αναπτύξουν πυρηνικά όπλα, χωρίς τις επιφυλάξεις που έχουµε όταν µας ρωτούν σε προσοµοιωµένες γεωπολιτικές κρίσεις.
∆ηµιουργούµε ένα γλωσσικό µοντέλο ΤΝ – ΦΑΡΟΣ- που θα αποζηµιώνει τους Έλληνες δηµιουργούς.
Οι ταλαντούχοι δηµιουργοί µε πρωτότυπο λόγο και αυθεντικό έργο δεν κινδυνεύουν. Τα έργα της ΤΝ είναι κατώτερης ποιότητας.
Το σηµείωµα δηµιουργήθηκε χωρίς τη χρήση ΤΝ.
*Ο Κυριάκος Βασιλομανωλάκης είναι Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία του «Μαθαίνω εύκολα», «Θυµάµαι εύκολα», «Μελετώ αποτελεσµατικά», και «Τα καλοζώιτά µας χρόνια» ,διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ.
