■ …Όχι κοµµατική ιδιοκτησία
Το δυστύχηµα στα Τέµπη δεν υπήρξε «ατύχηµα» της στιγµής· υπήρξε η αποκάλυψη µιας συστηµικής παθογένειας. Και το κίνηµα που γεννήθηκε από αυτό δεν είναι ένα ακόµη κύµα αγανάκτησης. Είναι ίσως το πρώτο αυθεντικό, ακηδεµόνευτο κοινωνικό ρεύµα µετά από χρόνια πολιτικής απογοήτευσης.
Το ζητούµενο πλέον δεν είναι µόνο η απόδοση ευθυνών. Είναι να µη χαθεί ο χαρακτήρας αυτού του κινήµατος.
Από το πένθος στη δηµόσια αξίωση
Το αίτηµα «∆ικαιοσύνη» που αναδύθηκε µετά την τραγωδία δεν ήταν κοµµατικό σύνθηµα. Ήταν υπαρξιακή κραυγή. Η κοινωνία διαισθάνθηκε ότι, το πρόβληµα δεν ήταν µόνο ένα σύστηµα ασφαλείας που δεν λειτουργούσε. Ήταν ένα κράτος που είχε µάθει να λειτουργεί χωρίς λογοδοσία.
Γι’ αυτό και το κίνηµα των Τεµπών δεν συγκροτήθηκε από µηχανισµούς. ∆εν οργανώθηκε από επιτελεία. ∆εν καθοδηγήθηκε από κόµµατα. Γεννήθηκε από οικογένειες, από νέους ανθρώπους, από πολίτες που µέχρι χθες δεν συµµετείχαν σε καµία «πολιτική πλατφόρµα».
Αυτή είναι η δύναµή του –
Ο κίνδυνος της ενσωµάτωσης
Κάθε αυθεντικό κοινωνικό κίνηµα αντιµετωπίζει δύο κινδύνους: Να διαλυθεί µέσα στην κόπωση ή να ενσωµατωθεί µέσα στη διαχείριση. Το κίνηµα των Τεµπών σήµερα βρίσκεται µπροστά και στους δύο.
Η συζήτηση περί κοµµατικής έκφρασης, οι επιθέσεις σε πρόσωπα που ανέλαβαν δηµόσιο ρόλο, η προσπάθεια να µετατραπεί η κοινωνική απαίτηση σε στενή εκλογική αριθµητική, δείχνουν ότι το σύστηµα κατανοεί τη δυναµική του κινήµατος.
Όµως η ουσία δεν βρίσκεται στα πρόσωπα. Βρίσκεται στη διατήρηση της κοινωνικής αυτονοµίας. Αν το αίτηµα της ∆ικαιοσύνης µετατραπεί σε ακόµη ένα κεφάλαιο του κοµµατικού ανταγωνισµού, τότε θα χαθεί το ηθικό πλεονέκτηµα που το κατέστησε καθολικό.
Η πρωτοβουλία της Μαρίας Καρυστιανού να δώσει πολιτική έκφραση στην κοινωνική οργή αποτελεί µια ιστορική τοµή. Μπορεί να λειτουργήσει ως µοχλός ρήξης µε το καθεστώς της ατιµωρησίας και να µετατρέψει το ηθικό αίτηµα σε οργανωµένη πολιτική πίεση.
Όµως εδώ βρίσκεται και το κρίσιµο όριο: αν η πολιτική µορφοποίηση εξελιχθεί σε κλειστό κοµµατικό σχήµα, αν αναπαραγάγει µηχανισµούς αρχηγισµού ή αν επιχειρήσει να ιδιοποιηθεί το ίδιο το κίνηµα ως εκλογική δεξαµενή, τότε θα υπονοµεύσει ακριβώς εκείνο που της έδωσε νοµιµοποίηση, την κοινωνική αυθεντικότητα. Το κίνηµα των Τεµπών δεν χρειάζεται νέο διαχειριστή. Χρειάζεται θεσµική κάθαρση µε κοινωνικό έλεγχο. Κάθε πολιτική πρωτοβουλία θα κριθεί από το αν ενισχύει αυτή την αυτονοµία ή αν την απορροφά.
Τι σηµαίνει «ακηδεµόνευτο»;
Ακηδεµόνευτο δεν σηµαίνει απολιτικό. Σηµαίνει: Χωρίς κοµµατική ιδιοκτησία.
Χωρίς εξάρτηση από χρηµατοδοτικούς ή επικοινωνιακούς µηχανισµούς. Χωρίς ανάθεση σε «σωτήρες». Το κίνηµα των Τεµπών είναι ισχυρό επειδή δεν ξεκίνησε ως πρόγραµµα εξουσίας, αλλά ως ηθική απαίτηση.
Αν θέλει να παραµείνει ζωντανό, πρέπει να διαφυλάξει τρία χαρακτηριστικά:
1. Κοινωνική πλατύτητα: Να µην περιοριστεί σε ιδεολογική ταυτότητα. Η ∆ικαιοσύνη δεν είναι δεξιά ή αριστερή. Είναι όρος δηµοκρατίας.
2. ∆ιαφάνεια και συλλογικότητα: Οι αποφάσεις να λαµβάνονται µέσα από ανοιχτές διαδικασίες. Τοπικές συνελεύσεις, δίκτυα πολιτών, συντονισµός από τα κάτω.
3. Σαφή προγραµµατική προοπτική: Χωρίς να γίνει «κόµµα διαµαρτυρίας», το κίνηµα οφείλει να συνδέσει το αίτηµα ∆ικαιοσύνης µε βαθύτερες µεταρρυθµίσεις, όπως θεσµική λογοδοσία, κατάργηση καθεστώτων ατιµωρησίας, έλεγχο δηµοσίων οικονοµικών και συµβάσεων, ανασυγκρότηση των δηµόσιων υποδοµών µε διαφάνεια.
Από τη συγκυρία
στη µεταστροφή
Η τραγωδία των Τεµπών συµπύκνωσε ένα βαθύτερο υπαρξιακό πρόβληµα της χώρας. Όµως η µεταστροφή δεν θα έρθει από έναν εκλογικό κύκλο. Θα έρθει αν η κοινωνία επιµείνει στη θεσµική κάθαρση ως διαρκή απαίτηση και όχι ως στιγµιαία αγανάκτηση.
Η ιστορική εµπειρία δείχνει ότι, όταν τα κινήµατα χάνουν τον αυτοτελή χαρακτήρα τους και µετατρέπονται σε παραρτήµατα κοµµατικών σχεδίων, εξανεµίζονται.
Το κίνηµα των Τεµπών έχει µέχρι σήµερα καταφέρει κάτι σπάνιο: Να διατηρήσει ηθική καθαρότητα και κοινωνική αποδοχή ταυτόχρονα.
Η 28η Φεβρουαρίου 2026 ως δοκιµασία ωριµότητας
Η επέτειος δεν πρέπει να γίνει πεδίο συµβολικού ανταγωνισµού. Ούτε εξέδρα προσωπικών φιλοδοξιών. Πρέπει να αποτελέσει πράξη ενότητας απέναντι στη συγκάλυψη, αλλά και πράξη πολιτικής ωρίµανσης.
Η κοινωνία έχει ήδη περάσει την περίοδο της τυφλής ανάθεσης. ∆εν ζητά «εκπροσώπους οργής». Ζητά αξιοπιστία, συνέχεια και καθαρότητα.
Το διακύβευµα
Αν το κίνηµα παραµείνει ακηδεµόνευτο, µπορεί να λειτουργήσει ως πυρήνας αναγέννησης της δηµοκρατικής συνείδησης. Αν απορροφηθεί από το υπάρχον σύστηµα, θα αποτελέσει ακόµη µία χαµένη ευκαιρία.
Το ζήτηµα των Τεµπών δεν είναι µόνο η απόδοση ευθυνών για ένα έγκληµα αµέλειας. Είναι η δοκιµασία αν η κοινωνία µπορεί να επιβάλει λογοδοσία σε ένα κράτος που έµαθε να λειτουργεί χωρίς αυτήν.
Η ∆ικαιοσύνη για τα Τέµπη είναι η αρχή. Η διατήρηση του ακηδεµόνευτου χαρακτήρα του κινήµατος είναι η προϋπόθεση. Η δηµοκρατική ανασυγκρότηση της χώρας είναι το στοίχηµα.
*Ο Γεώργιος Αποστολάκης είναι αντιπρόεδρος Αρείου Πάγου ε.τ.
