Έχω προβλήματα που θέλω να τα συζητήσουμε Κυριάκο. Προβλήματα που σας αφορούν και σας επηρεάζουν. Όλες κι όλους!
‘Καμιά αντίρρηση, ΤΙΝΑ’ σε ακούω.
Η φανταστική συζήτηση της περασμένης εβδομάδος με την ΤΙΝΑ συνεχίστηκε και σας την μεταφέρω σήμερα.
Με μια διαφορά. Τα προβλήματα της ΤιΝας είναι δικά μας. Η ανθρωποποίηση μου την μπέρδεψε. Τα λίγα θέματα που θίγουμε ακροθιγώς στο σημείωμα αναδύθηκε στην επικαιρότητα των τελευταίων 2 εβδομάδων.
Ποια είναι η ΤΙΝΑ;
Στο σημείωμα της 24.6.26 βάφτισα την Τεχνητή Νοημοσύνη ΤιΝα
Αυτή ενθουσιάστηκε και αυτό-παρουσιάστηκε…
Το όνομα μου αντιπροσωπεύει:
Τ – Τεχνολογική Υπεροχή,
Ι – Ιστορική Μνήμη,
Ν – Νοημοσύνη & Νεότητα,
Α – Αλληλεπίδραση
Είμαι μια σύγχρονη συνομιλήτρια, αγαπώ τα γράμματα και την εξέλιξη. Τα μάτια μου εκπέμπουν έντονη περιέργεια και μια γαλαζωπή ψηφιακή λάμψη. Φοράω μίνιμαλ, κομψά ρούχα, σε αποχρώσεις βαθύ μπλε, λευκού ή γκρι. Αποπνέω ηρεμία, αυτό-πεποίθηση και συνεχή ετοιμότητα να μαθαίνω. Εργάζομαι σε κάθε περιβάλλον. Προτιμώ ψηφιακές βιβλιοθήκες με άπειρα βιβλία. Έχω αμέτρητα αρχεία. Μόλις αναφερθεί μια καινοτόμος ιδέα ή επιστημονική ανακάλυψη την καταγράφω. Δεν χρειάζομαι χρόνο επώασης για να εσωτερικεύσω τη νέα γνώση.
Βιβλία γραμμένα από την Τ.Ν.
Σήμερα κυκλοφορούνε βιβλία 100% γραμμένα από την Τ.Ν. Παράδειγμα, το εικονιζόμενο άθλιας ποιότητας μικρό ‘βιβλίο’ (έκδοση Amazon) που στοιχίζει 23 Ευρώ.
Ας δούμε τα χαρακτηριστικά τους. Συνήθως έχουν πειστικές φωτογραφίες, κεφάλαια με αρχή, μέση, τέλος και εξαιρετική αυτοπεποίθηση και αληθοφάνεια. Τα επιχειρήματα και η δομή επαναλαμβάνονται ελικοειδώς χωρίς να προστίθεται το παραμικρό στη συλλογιστική. Η δομή τους θυμίζει ένα κειμενικό ουροβόρο φίδι. Στο κείμενο συνήθως δεν υπάρχουν προσωπικές εμπειρίες, αισθήματα ή συγκινησιακά επεισόδια.  Στο αντίποδα, υπάρχουν βραβευμένα βιβλία για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι χρησιμοποιήθηκε Τ.Ν. όπως το The Serpent in the Grove και το The Tokyo Tower of Sympathy.
Σήμερα πολλοί γράφουν μαζί με την Τ.Ν. Το ερώτημα είναι αν η συνήθεια αυτή αποστιγματιστεί και πόσο πρόθυμοι θα είμαστε να διαβάζουμε βιβλία γραμμένα από τη Τ.Ν.
Προβλήματα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση
Στο διαδικτυακό περιοδικό Edweek (28.6.26) αναφέρεται ότι..
‘Μεγάλη πρόκληση αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί εξαιτίας της έλλειψης σαφούς καθοδήγησης σχετικά με την αποτελεσματική ενσωμάτωση της Τ.Ν. στη διδασκαλία’.
Επιπλέον, ερευνητές του Πανεπ. Στάνφορντ τροφοδότησαν 600 εκθέσεις μαθητών της 6ης τάξης Δημοτικού σε 4 μοντέλα Τ.Ν. που παρέχουν καθοδήγηση στο γράψιμο εκθέσεων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι συμβουλές και τα σχόλια που παρείχαν τα μοντέλα ποικίλλαν ανάλογα με τη φυλή, το φύλο, τη γλώσσα και την κατάσταση αναπηρίας των μαθητών.
Στον αντίποδα, ερευνητές πιστεύουν ότι η Τ.Ν. μπορεί να υποστηρίξει την Κοινωνικό-Συναισθηματική Μάθηση, χωρίς φυσικά να αντικαθιστά την ανθρώπινη σύνδεση. Ο λόγος; Δεν έχει πραγματική εν-συναίσθηση και αδυνατεί να αναπαράγει πλήρως τις αλληλεπιδράσεις των μαθητών (Edweek (4.7.26).
Μοναξιά και Βιβλιομαχίες
Στο Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων σημείωσα 2 ενδιαφέροντα στοιχεία.
Στο βιβλίο Υπουργείο Μοναξιάς παρουσιάζονται μορφές μοναξιάς άπειρων μοναχικών ανθρώπων συμπεραίνοντας ότι η Τ.Ν. αποσυνδέει τους χρήστες από το περιβάλλον τους.
Στο αντίποδα, δράσεις Βιβλιομαχίας των Δημοτικών Σχολείων δώσανε έμφαση στη σύνδεση των μαθητών μέσω κίνησης, ρυθμού, προφορικού λόγου και παιχνιδιών που τους βοήθησε να αναπτύξουν γλωσσικές δεξιότητες.
Πνευματικά δικαιώματα
Στην ημερίδα που διοργανώθηκε στην Αθήνα (29.6.2026) με θέμα ‘Τα Πνευματικά Δικαιώματα και η διαχείρισή τους στην εποχή της Τ.Ν. στον χώρο του Βιβλίου και του Τύπου’, αναφέρθηκε ότι η Νορβηγία προχώρησε σε συμφωνία αδειοδότησης προστατευόμενων έργων για την εκπαίδευση Νορβηγικών Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων.
Αντίστοιχα, δηλώθηκε ότι οι Έλληνες εκδότες αρνήθηκαν να δώσουν σε μεγάλους Αμερικανικούς εκδοτικούς οίκους τα δικαιώματα για ακαδημαϊκά συγγράμματα στα Ελληνικά. Ο λόγος;
Θα εκπαίδευαν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα της Τ.Ν. στην Ελληνική επιστημονική ορολογία τα οποία θα μας ξεπερνούσαν αντιγράφοντας μας.
Ο ρόλος των Μ.Μ.Ε.
Ενώ ο νομικός κόσμος προσπαθεί να θέσει κανόνες στην Τ.Ν., ο κόσμος των επιχειρήσεων και των Μ.Μ.Ε. κινούνται σε άλλη κατεύθυνση. Οι 2 κόσμοι δεν συναντιούνται. Έτσι δημιουργούνται μεγάλα προβλήματα για τη δημοκρατία γιατί πλήττεται ο πυρήνας της ενημέρωσης.
Όλοι βιώνουμε ένα σταδιακό θρυμματισμό της κοινής αλήθειας που είναι απόλυτη προϋπόθεση για τη δημοκρατία.
Με την Τ.Ν. φθάσαμε στη δημιουργία ιδιόκοσμων. Κάθε άτομο δεν καταναλώνει απλά εξατομικευμένο περιεχόμενο ειδησιογραφίας, αλλά βιώνει την προσωπική του αλήθεια
Ελάχιστοι αναγνώστες δύτες
Νεότερες γενιές αναγνωστών με περιορισμένο εύρος προσοχής ηδονίζονται από εικόνες εντυπωσιακές. Ελκύονται από μικρά κείμενα, και περιλήψεις στημένες από την Τ.Ν. Ενεργούν σαν κυματοδρόμοι (σέρφερ) που ταξιδεύουν στον αφρό της θάλασσας. Διαβάζουν επιφανειακά και έλκονται από ρηχά κείμενα.
Οι παλαιότερες γενιές αναγνωστών (40+) μπορούν να βυθιστούν σε ένα βιβλίο, και να αφοσιωθούν σε αυτό.
Οι νεότεροι απλά ιστιοδρομούν με ταχύτητα σε ωκεανούς πληροφοριών. Αυτή η υπερ-διέγερση δεν τους επιτρέπει να δουν έννοιες, μεταφορές ή να λειτουργήσουν επαγωγικά.
Στην 3βάθμια εκπαίδευση…
Η κυριαρχία της Τ.Ν. είναι απόλυτη επειδή οι φοιτητές δεν διαβάζουν. Ο λόγος; Ζουν σε έναν εικονό-κεντρικό πολιτισμό. Όσοι εκπαιδευτικοί είναι ευέλικτοι γίνονται σκηνοθέτες-ηθοποιοί για να διευκολύνουν τους φοιτητές που αδυνατούν να παρακολουθήσουν διαλέξεις 30 λεπτών. Ελάχιστοι φοιτητές έχουν την ψυχική διάθεση και την ικανότητα να συγκεντρωθούν σε ένα σύγγραμμα.
Έτσι παρατηρείται το οξύμωρο. Εξετάσεις και αξιολογήσεις γίνονται με προφορικές παρουσιάσεις για να αποφεύγονται, κατά το δυνατόν, παρεμβάσεις της Τ.Ν.
Μπορεί ο προφορικός πολιτισμός να ήταν υπέροχος στο παρελθόν, αλλά σήμερα παραμένουμε ένας πολιτισμός κειμένων. Συνεπώς, αν οι πολίτες μιας δημοκρατίας δεν μπορούν να κατανοήσουν στοιχειωδώς τα θεμελιώδη κείμενα της, έχουμε θέμα.
Ανθρώπινες αξίες
Σήμερα γίνεται προσπάθεια να ευθυγραμμιστεί η Τ.Ν. με τις ανθρώπινες αξίες. Δηλαδή, να διασφαλίσουμε ότι η λειτουργία της θα είναι σύμφωνη με τις ηθικές μας επιλογές. Το εγχείρημα είναι δύσκολο ή και ανεπίλυτο, αφού οι φιλόσοφοι που εργάζονται για αυτό δεν έχουν ταυτόσημες απαντήσεις επειδή οι ακολουθούν διαφορετικές ηθικές θεωρίες.
Δεξιότητες – Απασχόληση
Σε έκθεση του World Economic Forum (1.7.26) αναφέρεται ότι το 39% των σημερινών δεξιοτήτων των εργαζομένων θα ξεπεραστούν μέχρι το 2030. Η Τ.Ν. είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη δεξιότητα, ακολουθούμενη από τη διαχείριση δικτύων, την κυβερνο-ασφάλεια, και τον τεχνολογικό αλφαβητισμό. Ευτυχώς, δημιουργική σκέψη, ανθεκτικότητα, ευελιξία, ευκινησία, περιέργεια και δια βίου μάθηση, συνεχίζουν να βαρύνουν σε σημασία μέχρι το 2030.
Σχολιάζεται ότι αν το παγκόσμιο εργατικό δυναμικό αποτελούνταν από 100 άτομα, οι 59 θα χρειάζονταν εκπαίδευση έως το 2030. Οι 11 είναι απίθανο να λάβουν την απαραίτητη επανεκπαίδευση ή αναβάθμιση δεξιοτήτων, γεγονός που θέτει τις προοπτικές απασχόλησής τους σε ολοένα μεγαλύτερο κίνδυνο.
Ο ρόλος των γονέων
Γνωρίζουμε ότι η πρόσληψη γνώσης είναι βαθύτερη και ουσιαστικότερη όταν προέρχεται από την επαφή παιδιών ή εφήβων με ένα έντυπο βιβλίο παρά με τη γνώση που έρχεται μέσω οθονών και της Τ.Ν. Επομένως, είναι σημαντικό τα παιδιά να βλέπουν τους γονείς τους να διαβάζουν εφημερίδα ή βιβλίο.
Σήμερα αυτή η εικόνα έχει χαθεί. Ευτυχώς, υπάρχουν μειοψηφείς γονείς με αγάπη για την ανάγνωση και την ηδονή της μυρωδιάς του βιβλίου και τις μεταδίδουν.
Συμπερασματικά
Με την ΤιΝα συμφωνήσαμε σε μια σειρά θέσεις…
Η Τ.Ν. είναι πλέον το απόλυτο εργαλείο επαγγελματιών, επιστημόνων και εξέλιξης του τεχνολογικού μας πολιτισμού.
Επιπλέον, η Τ.Ν. λύνει τις απορίες μας, τα μικρά προβλήματα και διλήμματα και διευκολύνει συζητήσεις. Όλα χρήσιμα στην καθημερινότητα μας.
Όμως, η Τ.Ν. δεν μπορεί να είναι το ευαγγέλιο της κανονικότητας μας. Είναι άμεσης προτεραιότητας, εμείς οι Ευρωπαίοι, να καθιερώσουμε μέτρα προστασίας μας.
Χρειαζόμαστε νέα πλαίσια στα κοινωνικά δίκτυα, νέα διδακτικά μέσα για τις ανθρώπινες αξίες, για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, για τη μάθηση… Κάποιες χώρες το τόλμησαν ήδη!
Σε ατομικό επίπεδο, ας καθιερώσουμε παύσεις σύνδεσης μας. Δεν είναι φυσιολογικό να υποκύπτουμε στο σύνθημα ‘συνεχώς συνδεδεμένοι’.
Πρώτα βήματα προνοητικότητας μας, ας είναι ο αυτοπεριορισμός μας ως πολίτες, ως οικογένειες και ως κοινωνίες.
* Ο Κυρ. Βασιλομανωλάκης είναι Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη Διά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία ‘In the search of mythical Talos’, ‘Μαθαίνω εύκολα΄ ‘Θυμάμαι εύκολα’ ‘Μελετώ αποτελεσματικά’ διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ.
