Τα µικροπλαστικά και νανοπλαστικά (ΜΝΠς, µικροσκοπικά κοµµάτια πλαστικού) στο νερό είναι ατυχή υποπροϊόντα της παγκοσµιοποιηµένης οικονοµίας, σε µια εποχή που πολλοί ερευνητές την χαρακτηρίζουν ως την “εποχή του πλαστικού”.
Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατµόσφαιρας των Ηνωµένων Πολιτειών (NOAA), το Πρόγραµµα Περιβάλλοντος των Ηνωµένων Εθνών (ΟΗΕ) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός Χηµικών Προϊόντων ορίζουν τα ΜΝΠς ως σωµατίδια µεγέθους µικρότερα των 5 mm για τα µικροπλαστικά και του 1 µm, δηλαδή 0,001 m για τα νανοπλαστικά. Είναι αδιάλυτα στο νερό αλλά αόρατα και διασπείρονται ολοέν και περισσότερο στους ωκεανούς, στην ατµόσφαιρα, στα τρόφιµα αλλά και στο πόσιµο νερό που φτάνει στα σπίτια µας από την βρύση ή τα εµφιαλωµένα.
Τα ΜΝΠς προέρχονται από τη διάσπαση µεγαλύτερων πλαστικών, ίνες από ρούχα και τη διαδικασία εµφιάλωσης. Τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι εκατοντάδες χιλιάδες ΜΝΠς περιέχονται ανά λίτρο εµφιαλωµένου νερού, προκαλώντας ανησυχία για την υγεία, καθώς µπορεί να εισχωρήσουν σε ιστούς και να προκαλέσουν φλεγµονή ή άλλα προβλήµατα. Μελέτη που δηµοσιεύτηκε πρόσφατα στο Nature Communications καταδεικνύει ότι το εµφιαλωµένο νερό περιέχει κατά µέσο όρο 240.000 ΜΝΠς ανά λίτρο, πολύ περισσότερα από ό,τι έδειξαν προηγούµενες εκτιµήσεις (Zhang et al., 2024). Αυτά περιλαµβάνουν κυρίως: (α) πολυπροπυλένιο (από τα καπάκια των µπουκαλιών), (β) τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (από τα τοιχώµατα των µπουκαλιών) και (γ) πολυστυρένιο και νάιλον (από τα συστήµατα φιλτραρίσµατος). Τα ΜΝΠς εισέρχονται στο εµφιαλωµένο νερό µέσω των διαδικασιών συσκευασίας και παραγωγής του, που σηµαίνει ότι οι καταναλωτές προσλαµβάνουνουν χιλιάδες πλαστικά σωµατίδια µε το εµφιαλωµένο νερό κάθε ηµέρα. Για τη µείωση της έκθεσης, συνιστάται η χρήση φίλτρων αντίστροφης ώσµωσης, η αποφυγή αποθήκευσης του νερού σε πλαστικά δοχεία, η χρήση γυάλινων ή ανοξείδωτων σκευών και η επιλογή λιγότερο επεξεργασµένων τροφίµων.
Οι Bai et al. (2025) µελέτησαν την κατανοµή των ΜΝΠς και των πολυκυκλικών αρωµατικών υδρογονάνθρακων (ΠΑΥς) στα ιζήµατα αποστράγγισης στις εκβολές και στα δέλτα του ποταµού Γιανγκτσέ της Κίνας.
Οι υψηλότερες ποσότητες βρέθηκαν σε πανεπιστηµιουπόλεις και εµπορικές περιοχές µε µέση αφθονία 420 τεµαχίων/100 g και 498,4 τεµαχίων/100 g, αντίστοιχα. Τα ΜΝΠς στο υδατικό περιβάλλον λειτουργούν και ως φορείς ΠΑΥς και επηρεάζουν τη µεταφορά τους. Αυτά και άλλα ευρήµατα υποδηλώνουν ότι απαιτείται η παρακολούθηση των επιπέδων των ΜΝΠς στα ιζήµατα των αστικών υγρών αποβλήτων για την καλύτερη κατανόηση της εµφάνισής τους και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους.
Τα ΜΝΠς περιέχονται στο νερό της βρύσης (81% παγκοσµίως), στο εµφιαλωµένο νερό, σε ποτάµια, λίµνες, σε υπόγεια ύδατα, ακόµη και στο χιόνι της Ανταρκτικής. Το νερό της βρύσης συχνά περιέχει πολυαιθυλένιο (PE) και πολυπροπυλένιο (PP). Το εµφιαλωµένο νερό µπορεί να περιέχει τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (PET) και άλλα πρόσθετα. Με δεδοµένο ότι ολοέν περισσότεροι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταναλώνουν εµφιαλωµένο νερό, το θέµα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σηµασία. Σηµειώνεται ότι µε την βελτίωση της τεχνολογίας αφαλάτωσης, το αφαλατωµένο νερό φαίνεται να είναι απαλλαγµένο από ΜΝΠς, αφού οι πόροι της µεµβράνης αντίστροφης ώσµωσης είναι µικρότεροι από 0,001 µm.
Εκτός από το νερό, ΜΝΠς υπάρχουν και αλλού, όπως σε τρόφιµα (θαλασσινά, κρέας, φρούτα, λαχανικά, αλάτι, µέλι και άλλα), ποτά (µπύρα και άλλα) και άλλα. Εισέρχονται στις τροφές από το µολυσµένο έδαφος, τη συσκευασία και τη διαδικασία επεξεργασίας, διαπερνώντας τα φυσικά φίλτρα.
Αυτά συσσωρεύονται στο ανθρώπινο σώµα (πνεύµονες, αίµα και πλακούντες) και µπορεί µακροχρόνια να δηµιουργήσουν σοβαρά προβλήµατα υγείας.
Βιβλιογραφία: Bai, X., Gong, H., Wang, H., Giwa, S. A., Odey, E. A., Zhou, Z., and Dai, X. (2025). Occurrence, Composition, and Risk Assessment of Microplastics and Adsorbed Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in Urban Drainage Sediments along the Yangtze River, China. Sustainability (accepted).
Zhang, X., Feng, X., Guo, W., Zhang, C., and Zhang, X. (2024). Chemically recyclable polyvinyl chloride-like plastics. Nature Communications, 15(1).
*Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιµο µέλος και διακεκριµένος Fellow της Παγκόσµιας Εταιρείας Νερού (IWA).
