Το µαγικό ταξίδι στον κόσµο του ελληνικού γραµµατοσήµου ξεκίνησε το 1861 µε την πρώτη ιστορική έκδοση της Κεφαλής του Ερµή, του αγγελιοφόρου των Θεών της Ελληνικής Μυθολογίας. Από τότε µέχρι σήµερα, το ελληνικό γραµµατόσηµο έχει προσφέρει αναρίθµητα ταξίδια στα µονοπάτια της γνώσης, της τέχνης, του πολιτισµού και της ιστορίας µας: αρχαίοι θεοί και ήρωες, ιστορικές µορφές της ελληνικής ιστορίας, ξεχωριστά δείγµατα της αρχαίας και νεότερης αρχιτεκτονικής, σπουδαίοι αρχαιολογικοί χώροι και ευρήµατα, γνωστοί Έλληνες ποιητές, συγγραφείς και µουσουργοί, ειδυλλιακά ελληνικά τοπία, διάσηµοι τουριστικοί προορισµοί, το αρχαίο και σύγχρονο θέατρο, ο αθλητισµός, είναι µερικά µόνο από τα θέµατα των ελληνικών γραµµατοσήµων, το καθένα από τα οποία διηγείται και µια ξεχωριστή ιστορία.
Ποια είναι, όµως, η παρουσία των Χανίων στα ελληνικά γραµµατόσηµα; Ποια γεγονότα της τοπικής ιστορίας, πρόσωπα και τοπία έχουν φιλοτεχνηθεί από τους σηµαντικούς καλλιτέχνες που επιµελούνται τα ελληνικά γραµµατόσηµα; Αναζητώντας απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήµατα επικοινωνήσαµε µε τον Χανιώτη συλλέκτη, εκθέτη, εθνικό κριτή φιλοτελισµού και µέλος του ∆.Σ. της Ελληνικής Φιλοτελικής Εταιρείας Μανώλη Κουτσουνάκη, ο οποίος για τις ανάγκες του ρεπορτάζ ανέσυρε από τη συλλογή του ενδεικτικές περιπτώσεις γραµµατοσήµων που σχετίζονται µε τα Χανιά, την ιστορία τους, τα τοπόσηµά τους και τους ανθρώπους τους.
Πρόσωπα
«Υπάρχουν γραµµατόσηµα για τα Χανιά, πολλά από τα οποία αφορούν το ιστορικό γεγονός της Ένωσης της Κρήτης µε την Ελλάδα, τη χρονική περίοδο της Κρητικής Πολιτείας και τον Ελευθέριο Βενιζέλο», σηµειώνει ο κ. Κουτσουνάκης.
Ειδικότερα, ως προς τα πρόσωπα δεσπόζει στα γραµµατόσηµα η µορφή του Ελευθερίου Βενιζέλου. Από την επανάσταση του Θερίσου το 1905 έως την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών το 1920 και βέβαια επετειακές εκδόσεις για τον θάνατό του, ο Βενιζέλος ταυτίστηκε µε τον αγώνα για την Ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα και κέρδισε µια ξεχωριστή θέση στον ελληνικό φιλοτελισµό ως µια από τις κορυφαίες πολιτικές προσωπικότητες της σύγχρονης Ελλάδας.
Ένας ακόµα Χανιώτης που έγινε γραµµατόσηµο είναι ο οπλαρχηγός – επαναστάτης Χατζηµιχάλης Γιάνναρης αλλά και ο σπουδαίος Κισσαµίτης ηθοποιός Μάνος Κατράκης, ενώ το 2025 τα ΕΛΤΑ τίµησαν τον µεγάλο Μίκη Θεοδωράκη, µε καταγωγή από τον Γαλατά Κυδωνίας, µε µια σειρά γραµµατοσήµων για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του (τα εν λόγω γραµµατόσηµα είναι αναρτηµένα στην επίσηµη σελίδα των ΕΛΤΑ για τον φιλοτελισµό https://philotelismos.gr/).
Τα Λευκά Όρη
Τα γραµµατόσηµα που αφορούν τα Χανιά στο σηµερινό αφιέρωµα των «∆ιαδροµών» ασφαλώς δεν εξαντλούν το θέµα, αλλά δίνουν µια ενδεικτική εικόνα για τα Χανιά µέσα από τον φιλοτελισµό. Κατά διαστήµατα, τα «Χανιώτικα νέα» έχουν δηµοσιεύσει σχετικά θέµατα µε γραµµατόσηµα τοπικού ενδιαφέροντος. Χαρακτηριστικό παράδειγµα το ρεπορτάζ του Γιώργου Κώνστα µε τίτλο «Γραµµατόσηµα για τα Λευκά Όρη από τα ΕΛΤΑ» που δηµοσιεύτηκε στις 30 Ιουνίου 2020 και αφορούσε την έκδοση δύο επετειακών αναµνηστικών γραµµατοσήµων για τη συµπλήρωση 90 χρόνων λειτουργίας του Ορειβατικού Συλλόγου Χανίων και 50 χρόνων του καταφυγίου Καλλέργη, στα οποία απεικονίζεται το καταφύγιο Καλλέργη και πίσω οι κορυφές των Λευκών Ορέων, Πάχνες και Μελινταού.
Τοπόσηµα
Ξεχωριστή θέση στα γραµµατόσηµα που αφορούν τα Χανιά κατέχουν ορισµένα εµβληµατικά τοπόσηµα. Μεταξύ αυτών είναι το γραµµατόσηµο για τη ∆ηµοτική Αγορά, που κυκλοφόρησε 12 Οκτωβρίου 1992, στο πλαίσιο της σειράς πρωτεύουσες νοµών. Από το φιλοτελικό «ραντάρ» δεν θα µπορούσε να διαφύγει ο ιδιαίτερα δηµοφιλής Φάρος των Χανίων, σε σχέδιο του αείµνηστου, πολιτογραφηµένου Χανιώτη, σκιτσογράφου, Γήση Παπαγεωργίου, που κυκλοφόρησε ως γραµµατόσηµο στο πλαίσιο της σειράς Φάροι της Ελλάδας το 2009.
Ένα ακόµα γνωστό τοπόσηµο, τα Ενετικά Νεώρια, έχουν την τιµητική τους καθώς κυκλοφόρησαν ως γραµµατόσηµο στο πλαίσιο του ΣΤ΄ Κρητολογικού Συνεδρίου που είχαν φιλοξενήσει τα Χανιά το καλοκαίρι του 1986.
Το Φαράγγι της Σαµαριάς αποτελεί ένα ακόµα χανιώτικο τοπίο που κέρδισε µια θέση στον ελληνικό φιλοτελισµό, µε το σχετικό γραµµατόσηµο να κυκλοφορεί το 1979.
Τέλος, το 1998 κυκλοφορεί ένα ακόµα γραµµατόσηµο µε χανιώτικο άρωµα, στο οποίο εικονίζεται το Φραγκοκάστελλο.
Ιστορικά γεγονότα
Από τα µεγάλα ιστορικά γεγονότα που σηµάδεψαν την πορεία της Κρήτης και των Χανίων έχει «περάσει», µεταξύ άλλων, στον ελληνικό φιλοτελισµό η ανακήρυξη της Κρητικής Πολιτείας. Στο συγκεκριµένο γραµµατόσηµο «αποτυπώνεται η υποδοχή του Πρίγκιπα Γεωργίου Β΄ στα Χανιά στις 9 ∆εκεµβρίου 1898 ως Ύπατου Αρµοστή Κρήτης», σηµειώνει ο κ. Κουτσουνάκης και προσθέτει πως το εν λόγω γραµµατόσηµο κυκλοφόρησε στις 15 Αυγούστου 1907.
Η Επανάσταση του Θερίσου του 1905, τιµήθηκε µε την έκδοση γραµµατοσήµου το 1980, ενώ ένα ακόµα ιστορικό γεγονός που έχει το δικό του φιλοτελικό ίχνος είναι η Ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα, όπου το 2013 κυκλοφόρησε ένα επετειακό γραµµατόσηµο για τη συµπλήρωση 100 χρόνων από τα ιστορικά γεγονότα.
Η πολυπόθητη Ένωση αποτυπώνεται σε ένα ακόµα γραµµατόσηµο, που εκδόθηκε στις 15 Νοεµβρίου του 1913 και εικονίζεται η ανύψωση της ελληνικής σηµαίας στη νησίδα της Σούδας.
Κορυφαίο γεγονός στην παγκόσµια πολεµική ιστορία η Μάχη της Κρήτης δεν θα µπορούσε να µην αποτυπωθεί φιλοτελικά. Η εικόνα προέρχεται από τον πίνακα του λαϊκού ζωγράφου Ιωάννη Ανουσάκη (1896 – 1981) από τον Πλάτανο Κισσάµου και απεικονίζει τη θρυλική αναµέτρηση µε τους Γερµανούς αλεξιπτωτιστές στο Καστέλι Κισσάµου.
Ιστορία και τέχνη σε µια εικόνα
Τα γραµµατόσηµα και ο φιλοτελισµός δεν είναι, όµως, µόνο πληροφορίες και γεγονότα, αλλά και καλλιτεχνική έκφραση. Οι εικόνες τους αποτελούν, µικρών διαστάσεων, έργα τέχνης, που δηµιουργήθηκαν από κορυφαίους καλλιτέχνες.
«Οι άνθρωποι που σχεδίαζαν τα γραµµατόσηµα διαχρονικά ήταν πολύ µεγάλες µορφές στον ελληνικό καλλιτεχνικό χώρο και διεθνώς θα έλεγα.
Εµβληµατικές περιπτώσεις υπήρξαν ο χαράκτης Α. Τάσσος, ο ∆ηµήτριος Μπισκίνης και ο Γιάννης Κεφαλληνός. Όπως και ο Γάλλος χαράκτης Albert Desire Barre, που σχεδίασε τα πρώτα ελληνικά γραµµατόσηµα µε το Κεφάλι του Ερµή το 1861, αλλά και η δρ Μυρσίνη Βαρδοπούλου, που θα τιµηθεί φέτος µε το µετάλλιο της Ελληνικής Φιλοτελικής Εταιρείας για τη σηµαντική προσφορά της στον ελληνικό φιλοτελισµό. Όλοι αυτοί είναι άνθρωποι µε πολύ µεγάλη καλλιτεχνική υπόσταση και έχουν δηµιουργήσει αριστουργήµατα», επισηµαίνει ο Χανιώτης συλλέκτης, εθνικός κριτής και µέλος του ∆.Σ. της Ελληνικής Φιλοτελικής Εταιρείας Μανώλης Κουτσουνάκης και προσθέτει πως «διεθνώς το ελληνικό γραµµατόσηµο θεωρείται πολύ όµορφο».
ΙΣΧΥΡΗ ΠΑΡΑ∆ΟΣΗ
Αξιοσηµείωτο, ως προς την παράδοση και το επίπεδο του ελληνικού φιλοτελισµού, είναι επίσης το γεγονός ότι το περιοδικό της Ελληνικής Φιλοτελικής Εταιρείας «Φιλοτέλεια», όπως υπογραµµίζει ο κ. Κουτσουνάκης, «είναι το µακροβιότερο εκδιδόµενο περιοδικό στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, µε αδιάκοπη κυκλοφορία από την πρώτη του έκδοση πριν από 101 χρόνια».
Παρόλα αυτά, και παρά το γεγονός ότι η Ελληνική Φιλοτελική Εταιρεία αριθµεί περί τα 300 µέλη -αριθµός αξιοσηµείωτος για µια χώρα µικρή όπως η Ελλάδα- ο φιλοτελισµός διέρχεται κρίση στις µέρες µας.
Το πέρασµα στην ψηφιακή εποχή και η υποχώρηση της παραδοσιακής αλληλογραφίας, όπως και η κατάργηση των γραµµατοσήµων και η αντικατάστασή τους από το «µηχανόσηµο», ένα είδος ηλεκτρονικής σφραγίδας – απόδειξης, επηρέασαν τον φιλοτελισµό. Παράλληλα, επισηµαίνει ο κ. Κουτσουνάκης «τα ΕΛΤΑ δεν ασχολούνται πλέον µε το γραµµατόσηµο, ούτε δείχνουν ενδιαφέρον για τον φιλοτελισµό».
ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Παρά, όµως, την κρίση η Ελληνική Φιλοτελική Εταιρεία (Ε.Φ.Ε.) και ο πυρήνας των δραστήριων Ελλήνων φιλοτελιστών, προγραµµατίζουν το ερχόµενο καλοκαίρι, 2 µε 7 Ιουνίου 2026, στο Πάρκο Ελευθερίας στην Αθήνα, µια µεγάλη έκθεση, µε αφορµή τη συµπλήρωση 101 χρόνων από την ίδρυση της Ε.Φ.Ε.
Μάλιστα, πέρα από τα πλαίσια που θα τοποθετηθούν, η έκθεση θα είναι προσβάσιµη και ψηφιακά για όσους δεν θα µπορέσουν να προσέλθουν στον χώρο. «Αυτό σηµαίνει ότι θα µπορεί κάποιος να δει τα εκθέµατα µέσω του site µας και να τα µελετήσει πιο εύκολα», εξηγεί ο κ. Κουτσουνάκης.
Παράλληλα, η Ελληνική Φιλοτελική Οµοσπονδία και ο πρόεδρός της κ. Χρήστος Γκίκας, στο πλαίσιο των προσπαθειών για µεγαλύτερη εξωστρέφεια, καλλιεργεί επαφές µε φιλοτελιστές και σχετικούς φορείς από χώρες των Βαλκανίων, την Τουρκία και την Ιταλία, χώρες που ο φιλοτελισµός έχει ισχυρή ανάπτυξη, ενώ γίνονται προσπάθειες για την ανάπτυξη του φιλοτελισµού και στην ελληνική περιφέρεια, όπου υπάρχουν ισχυροί πυρήνες σε πόλεις όπως ο Βόλος, το Αγρίνιο, η Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα κ.α.
