Τα Χανιά δεν είναι χαρτοφυλάκιο επενδύσεων

Με αφορµή το συνέδριο του «Economist Impact» και του «PowerGame.gr» στα Χανιά, αλλά και την αρθρογραφία του δηµάρχου που ακολούθησε, άνοιξε ξανά η συζήτηση για το µέλλον του τουρισµού. Μόνο που αυτή δεν µπορεί να γίνεται µε µισόλογα: δεν γίνεται να πανηγυρίζουµε τη «µεταµόρφωση» της Κρήτης σε κόµβο τουρισµού, υποδοµών, ενέργειας και επενδύσεων, και ταυτόχρονα να εµφανιζόµαστε ανήσυχοι για τις συνέπειες αυτής ακριβώς της στρατηγικής, σαν να ήρθαν από τον ουρανό.

Το ερώτηµα δεν είναι αν «θέλουµε τον τουρισµό» όπως έντεχνα πολλές φορές θέτουν οι εκπρόσωποι αυτής της ανάπτυξης – αυτό είναι βολικό, παραπλανητικό δίληµµα. Το πραγµατικό ερώτηµα είναι ποιος ελέγχει την ανάπτυξη, ποιος κερδίζει και ποιος πληρώνει το κόστος της: πίσω από την «εξωστρέφεια» και τη «βιώσιµη ανάπτυξη» υπάρχει µια συγκεκριµένη επιλογή για το ποιος ωφελείται και ποιος επιβαρύνεται.

Η Κρήτη είναι ήδη ισχυρός τουριστικός πυλώνας: το 2025 κατέγραψε πάνω από 4,3 δισ. ευρώ εισπράξεις και περίπου το 20% του ελληνικού τουριστικού προϊόντος, µε σχεδόν 200.000 κλίνες, το 60% και πλέον σε 4 και 5 αστέρων. Οι αριθµοί, όµως, δεν απαντούν στο βασικό: πώς ζει ο λαός µέσα σε αυτό το «θαύµα»;

Την ίδια στιγµή που καταγράφονται ρεκόρ, η ζωή για τους πολλούς που ιδρώνουν για τα κέρδη των λίγων γίνεται πιο δύσκολη. Στα Χανιά οι τιµές κατοικίας εκτινάχθηκαν µέσα σε έναν χρόνο σχεδόν κατά 20%, ενώ τα ενοίκια πιέζουν ασφυκτικά εργαζόµενους, νέους, εκπαιδευτικούς και υγειονοµικούς που δεν µπορούν πια να ζήσουν στην πόλη όπου εργάζονται. Όταν ένα σπίτι αποφέρει περισσότερα ως τουριστικό προϊόν παρά ως µόνιµη κατοικία, ο κάτοικος γίνεται εµπόδιο στην «ανάπτυξη».

Το ίδιο ισχύει για το νερό. Ο ίδιος ο δήµαρχος αναγκάζεται να παραδεχτεί ότι ο επισκέπτης καταναλώνει πολλαπλάσια ποσότητα νερού από έναν µόνιµο κάτοικο, ακριβώς τους µήνες που η διαθεσιµότητα είναι χαµηλότερη. Το µοντέλο του πολυτελούς τουρισµού, µε πισίνες, spa, γκολφ, µεγάλους κήπους, µαρίνες και σύνθετα τουριστικά χωριά, αυξάνει ακόµη περισσότερο την πίεση στους υδάτινους πόρους. Αυτό δεν είναι «βιώσιµη ανάπτυξη». Είναι µεταφορά του κόστους στις πλάτες του λαού.

Ούτε οι εργαζόµενοι ζουν την «επιτυχία» που παρουσιάζεται στα συνέδρια. Η ανάπτυξη που διαφηµίζουν περνά µέσα από εξαντλητικά ωράρια, εντατικοποίηση, εποχικότητα, χαµηλούς µισθούς και ανασφάλεια. Περνά ακόµη και µέσα από νεκρούς εργάτες. Ο πρόσφατος θάνατος 69χρονου οικοδόµου στα Χανιά, που έπεσε από ύψος 5 µέτρων, θυµίζει ότι πίσω από τα ρεκόρ και τις επενδύσεις υπάρχουν άνθρωποι που αντί δουλεύουν µε πίεση, συχνά χωρίς επαρκή µέτρα προστασίας, για να τρέξουν έργα, µονάδες, σεζόν και κέρδη – ακόµα και άνθρωποι που θα έπρεπε να λαµβάνουν σύνταξη και να απολαµβάνουν τις τελευταίες δεκαετίες τους σε αυτή τη ζωή.

Αυτή η πορεία φαίνεται και από τα µεγάλα projects που ξεδιπλώνονται σε όλη την Κρήτη: πολυτελή resorts, branded residences, µαρίνες, τουριστικά χωριά, γήπεδα γκολφ, επενδύσεις εκατοντάδων εκατοµµυρίων ευρώ. Στα Χανιά, χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί το Costa Nopia στα Νοπήγεια, µια σύνθετη τουριστική και οικιστική ανάπτυξη µεγάλης κλίµακας, αλλά και ο επενδυτικός «οργασµός» της παραλιακής µετώπης της Νέας Χώρας. Τέτοια έργα δεν αποτελούν «µεµονωµένες επενδύσεις». Είναι κοµµάτια ενός συνολικού σχεδίου µετατροπής µεγάλων εκτάσεων γης σε τουριστικά και οικιστικά assets υψηλής κερδοφορίας.

Κι ας µη γελιόµαστε για το ποιοι ελέγχουν την αγορά: οι διεθνείς αλυσίδες και οι tour operators κινούνται σε δισεκατοµµύρια, όταν οι ακόµα και οι όποιοι κρητικοί όµιλοι µένουν σε δεκάδες ή εκατοντάδες εκατοµµύρια. Στην TUI, τον µεγαλύτερο ξένο «παίκτη» στην Κρήτη, το 50%-60% των µετοχών ανήκει σε θεσµικούς επενδυτές, µε κορυφαία ονόµατα τις αµερικανικές BlackRock και Vanguard — οι ίδιες βασικοί µέτοχοι και της Marriott. Παράλληλα, οι µεγάλες υποδοµές που στηρίζουν αυτό το µοντέλο —ο ΒΟΑΚ και το νέο αεροδρόµιο στο Καστέλι— κατασκευάζονται από τον όµιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ενώ η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ πέρασε το 2024 στον κρατικό όµιλο Masdar των Ηνωµένων Αραβικών Εµιράτων. Έτσι τουρισµός, δρόµοι, αεροδρόµια και ενέργεια γίνονται κρίκοι της ίδιας αλυσίδας κερδοφορίας, στα χέρια λίγων ισχυρών -ελληνικών και διεθνών- συµφερόντων.

Και εδώ ακριβώς φαίνεται ο ρόλος της ∆ηµοτικής Αρχής, που αντί να αντισταθεί σε αυτή τη στρατηγική, την υπηρετεί και την ωραιοποιεί. Ο δήµαρχος γράφει µε ικανοποίηση ότι για τη σηµερινή εικόνα «δεν ανησυχούµε», παρουσιάζοντας ως επιτυχηµένο το σηµερινό µοντέλο. Ταυτόχρονα, όµως, πιεσµένος από την ίδια την πραγµατικότητα και τις οξυµµένες αντιθέσεις, αναγκάζεται να κάνει λόγο για τις συνέπειές του — λειψυδρία, στεγαστική ασφυξία, εκτόπιση κατοίκων, κυκλοφοριακό, ακρίβεια. Εδώ είναι η µεγάλη αντίφαση: δεν γίνεται να θεωρείς σωστό το µοντέλο και ταυτόχρονα να διαπιστώνεις ότι γεννά όλα αυτά. Γιατί δεν είναι τυχαίες «παρενέργειες». Είναι το αποτέλεσµα µιας ανάπτυξης µε κριτήριο το κέρδος και όχι τις ανάγκες των κατοίκων.

Το ίδιο ισχύει για το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισµό που προωθεί η κυβένρηση, που ο δήµαρχος χαρακτηρίζει ότι κινείται «προς τη σωστή κατεύθυνση», παρότι παραδέχεται πως αποκλείει µικροµεσαίους και τοπικούς ιδιοκτήτες γης. Αποκρύπτει, όµως, ότι δεν έρχεται για να «διορθώσει στρεβλώσεις», αλλά για να υπηρετήσει τη συγκέντρωση γης και χρήσεων στις πιο κερδοφόρες επενδύσεις. Ο αποκλεισµός των µικρών δεν είναι ατύχηµα – είναι στοιχείο του σχεδίου. Να το παρουσιάζεις ως «σωστό» και ταυτόχρονα να ανησυχείς για όσους πετάει έξω, είναι πολιτική υπεκφυγή βγαλµένη από τα βασικά εγχειρίδια της σοσιαλδηµοκρατίας.

Και δεν πρόκειται για λόγια, αλλά για αποφάσεις µε όνοµα και ηµεροµηνία. Από την εµµονή στη µαρίνα της Νέας Χώρας —που η ∆ηµοτική Αρχή προωθεί κόντρα σε επιστηµονική µελέτη του Πολυτεχνείου Κρήτης, την οποία πλήρωσε ο ίδιος ο ∆ήµος και που υποδείκνυε καταλληλότερη θέση, προειδοποιώντας για διάβρωση και υπερκορεσµό – µέχρι το ξεπούληµα του δηµόσιου χώρου, η πυξίδα είναι µία. Χαρακτηριστικό παράδειγµα: ο δήµαρχος ευχαρίστησε δηµόσια την κυρία Ντ. Μπακογιάννη που «µεσολάβησε», ώστε αντί να παραχωρήσει δωρεάν το κτίριο του πρώην ΙΚΑ στον ∆ήµο, του το «έδωσε» στην ίδια τιµή που θα το έδινε σε ξενοδόχο — µια συµφωνία που φορτώνει στους δηµότες 5,7 εκατ. ευρώ, για ένα οικόπεδο που έχουν ήδη πληρώσει µε τις εισφορές τους. ∆εν είναι τυχαίο που η ίδια ∆ηµοτική Αρχή αρνείται να συστήσει την Επιτροπή ∆ηµόσιας Περιουσίας που της προτείναµε, για να διεκδικηθούν ακίνητα υπουργείων και ΝΠ∆∆ πριν βγουν σε δηµοπρασία για επενδυτές — όπως ήδη το παλιό ψυγείο της αγοράς ή, αύριο, το παλιό ψυχιατρείο.

Κι ας µην ξεχνάµε: ο ίδιος δήµαρχος που σήµερα «ανησυχεί» για τη στεγαστική κρίση είναι αυτός που, το καλοκαίρι του 2022, σε δηµοσίευµα της γερµανικής BILD, µαζί µε µεσίτη των Χανίων, καλούσαν τους Γερµανούς συνταξιούχους να έρθουν να ζήσουν και να αγοράσουν στα Χανιά, «µακριά από τις κρίσεις». Όταν ο δήµαρχος της πόλης, εκτελώντας χρέη µεσίτη, τη διαφηµίζει ως φθηνό προορισµό για ξένα εισοδήµατα, την ώρα που γιατροί, εκπαιδευτικοί και νέοι δεν βρίσκουν σπίτι, αυτό δεν είναι «αντίφαση». Είναι η υπηρέτηση µιας πολιτικής που ανάγει τη κατοικία ως επενδυτικό προϊόν και την απογυµνώνει από την κοινωνική της διάσταση. Και να υπενθυµίσουµε ότι δεν προέκυψε η στεγαστική κρίση µετά το 2022.

Απέναντι σε όλα αυτά, χρειάζεται καθαρή πολιτική θέση. ∆εν αρκεί να µιλάµε για «ισορροπία», ούτε να ζητάµε λίγο καλύτερη διαχείριση του ίδιου δρόµου. ∆εν αρκεί να αναγνωρίζουµε τα προβλήµατα, αν δεν συγκρουόµαστε µε τα συµφέροντα που τα γεννούν. Η στέγη δεν µπορεί να είναι επενδυτικό προϊόν. Το νερό δεν µπορεί να είναι πεδίο επιχειρηµατικής αξιοποίησης. Η δηµόσια γη δεν µπορεί να παραδίδεται σε οµίλους. Ο τουρισµός δεν µπορεί να οργανώνεται µε κριτήριο την κερδοφορία των λίγων και να αφήνει στον λαό ακρίβεια, εξάντληση, έλλειψη κατοικίας και νεκρούς εργάτες.

Τα Χανιά δεν είναι χαρτοφυλάκιο. ∆εν είναι µακέτα για συνέδρια, ούτε πεδίο δοκιµής επενδυτικών σχεδίων. Είναι πόλη µε κατοίκους, εργαζόµενους, αυτοαπασχολούµενους, µικρούς αγρότες, παιδιά, σχολεία, νοσοκοµείο, γειτονιές, µνήµη και ανάγκες. Ο δρόµος είναι µια πόλη και µια χώρα που θα αναπτύσσει την οικονοµία της µε βάση τις ανάγκες των πολλών που παράγουν, και όχι αυτών που παρασιτούν στην εργασία τους.

Καλούµε τον λαό των Χανίων, τα σωµατεία, τους συλλόγους και τους φορείς της πόλης να δυναµώσουν τον αγώνα υπεράσπισης της δηµόσιας περιουσίας, της στέγης, του νερού, των ελεύθερων χώρων και του δικαιώµατος να ζούµε στον τόπο µας. Το µέλλον των Χανίων δεν µπορεί να αποφασίζεται σε πάνελ, δείπνα, επιχειρηµατικά φόρουµ και κλειστά γραφεία. Πρέπει να το αποφασίσουν αυτοί που ζουν, εργάζονται και µεγαλώνουν τα παιδιά τους εδώ. Κι εµείς, οι εκλεγµένοι δηµοτικοί σύµβουλοι της «Λαϊκής Συσπείρωσης» στον ∆ήµο Χανίων, είµαστε και θα επιµένουµε να είµαστε η φωνή τους, αναδεικνύοντας τους δύο κόσµους που συγκρούονται στην πόλη µας: τον κόσµο των πολλών, που µοχθούν παράγοντας, και τον κόσµο των λίγων, των επενδυτών και των εκπροσώπων τους.

*Ο Χαράλαµπος Λουτσέτης είναι µέλος της Επιτροπής Περιοχής του ΚΚΕ και επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης» ∆ήµου Χανίων