Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι SOLANUM nigrum (Σολανόν το µέλαν). Ανήκει στην οικογένεια των Σολανιδών. Το συναντούµε µε τις κοινές ονοµασίες στύφνο, στύφνος, στύγνο, στρύφνο, βρωµόχορτο, βρωµοβότανο, αγριοντοµάτα, µαυρόχορτο. Είναι άλλο είδος, δεύτερον, ποώδες, φαρµακευτικό και δηλητηριώδες. Φυτό πολύ κοινό στα αναχώµατα, τις πλαγιές και στα καλλιεργούµενα εδάφη.
Είναι φυτό ετήσιο, το ύψος του οποίου κυµαίνεται από 10 έως 70 εκατοστά. Φύλλα ωοειδή, οξύληκτα, οδοντωτά, µε πορφυρές παρυφές. Άνθη λευκά σε σχήµα άστρου, µε στήµονας προεξέχοντας, σε σκιάδια, ψεύτικα κρεµαστά, ετερόπλευρα. Είναι είδος ερµαφρόδιτο και επικονιάζεται από τα έντοµα. Το στέλεχος του είναι γωνιώδες, λίγο διακλαδιζόµενο, τριχωτό. Ο καρπός σαρκώδης, σφαιρικός, γενικώς µαύρος και ενίοτε κιτρινωπός, πράσινος ή κόκκινος.
Ιστορικά στοιχεία
Το βότανο έχει χρησιµοποιηθεί στη λαϊκή ιατρική για παρασκευή τοπικών αναλγητικών αλοιφών και ως αναλγητικό σε πονόδοντους. Στη Βοηµία τοποθετούσαν φύλλα στύφνου στο κρεβάτι των νηπίων για να τα διευκολύνουν στον ύπνο. Το χρησιµοποιούσαν σε δερµατικές διαταραχές, αλλά σε µικρή δοσολογία. Τα φρέσκα φύλλα τα χρησιµοποιούσαν εξωτερικά για πόνους και φλεγµονές. Οι Άραβες το εφάρµοζαν σε εγκαύµατα και έλκη. Τον χυµό του τον χρησιµοποιούσαν σε προβλήµατα ουρικής αρθρίτιδας, σε ωτίτιδες και σαν γαργάρες οι τραγουδιστές.
Ο Στύφνος, χλωρός, προσφέρει τα τρυφερά του βλαστάρια, προτού ανθίσει και καρποφορήσει, ως εξαίρετη βραστή σαλάτα και µάλιστα καλλιεργείται σε µερικούς λαχανόκηπους. Για τον λόγο αυτό και επειδή ακόµη το πλησιάζουν τα ζώα, η δηλητηριώδης ιδιότητά του αµφισβητείται.. Πάντως, αν παρουσιαστεί δηλητηρίαση από τους καρπούς και ιδιαίτερα στα παιδιά, η άµεση διάγνωση και η αντιµετώπιση του περιστατικού από γιατρό θεραπεύει το πρόβληµα.
Το φυτό έχει το εξής περίεργο. Όσο τα χώµατα όπου φύεται είναι δυνατά, τόσο η τοξικότητά του αυξάνει. Το ίδιο συµβαίνει και µε το κλίµα. Στα ξηρά κλίµατα έχει µεγαλύτερη τοξικότητα. Στα υγρά λιγότερη.
Στην Κρήτη δεν καταλαβαίνουµε από τις δηλητηριώδεις ιδιότητες του φυτού. Το αποκαλούµε Στύφνο ή Στρούφιγγα. Είναι αγαπηµένο χόρτο και βράζουν τις τρυφερές κορυφές του µαζί µε τα κολοκυθάκια και τα βλίτα. Προφανώς µε το βράσιµο το φυτό χάνει τις τοξικές του ουσίες.
Συστατικά-χαρακτήρας
Τα πράσινα µέρη του φυτού, περιέχουν ένα αλκαλοειδές, τη σολανίνη. Εκατό γραµµάρια νωπών φύλλων περιέχουν 42 θερµίδες, νερό 86,4%, πρωτεΐνη 4 γρ. λίπος 0,7γρ. υδατάνθρακες 7,6γρ. ίνες 1,6 γρ. τέφρα 1,7 γρ. Περιέχουν ακόµα ασβέστιο, φωσφόρο, σίδηρο, µαγνήσιο, νάτριο, κάλιο, ψευδάργυρο και τις βιταµίνες Β1 (θειαµίνη), Β2 (ριβοφλαβίνη), Β6 (νιασίνη).
Οι καρποί δεν περιέχουν σολανίνη. Οι καρποί περιέχουν πρωτεΐνη 2,5%, λίπος 0,6%, υδατάνθρακες 5,6% και τέφρα 1,2%.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιείται όλο το φυτό. Ανθίζει από τον Ιούλιο µέχρι τον Οκτώβριο. Οι σπόροι του ωριµάζουν από τον Αύγουστο ως τον Οκτώβριο. Συλλέγονται το φθινόπωρο, όταν άνθη και καρποί βρίσκονται πάνω στο φυτό, ξηραίνονται και φυλάσσονται.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Ο Στύφνος είναι τοξικός. ∆ρα ως µαλακτικό, καταπραϋντικό και ναρκωτικό.
Σήµερα χρησιµοποιείται στην οµοιοπαθητική, κατά των νευρικών διεγέρσεων, των µυϊκών συσπάσεων και της επιληψίας. Τα φύλλα του γίνονται καταπλάσµατα κατά των λειχήνων, ελκών, πρηξιµάτων και εγκαυµάτων. Η θεραπευτική του δράση οφείλεται στη σολανίνη την οποία χρησιµοποιούν σε φαρµακευτικά σκευάσµατα.
Παρασκευή και δοσολογία
Χρησιµοποιείται ως αφέψηµα. Βάζουµε 50 γραµµάρια βοτάνου σε ένα λίτρο νερό και το βράζουµε για 10 λεπτά. Το χρησιµοποιούµε για επαλείψεις εναντίον κνησµών και µωλώπων.
Προφυλάξεις
∆εν πρέπει να τρώγεται ωµό, γιατί είναι δηλητηριώδες. Η αναλογία του µε τα βλίτα όταν το βράζουµε, καλό είναι να µην ξεπερνά το 1 προς 4. Το φυτό σε ορισµένο στάδιο αναπτύξεως είναι αξιοσηµείωτα δηλητηριώδες. Σε µερικές περιπτώσεις γίνεται θανατηφόρο, όπως στις περιπτώσεις των λαγών, οι οποίοι αν φάνε µεγάλη ποσότητα πεθαίνουν. Αλλά και µεγάλα ζώα, αν καταναλώσουν µεγάλες ποσότητες, µπορεί να θανατωθούν.
