Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι STELLARIA media (Στελλαρία η µεσαία) και ανήκει στην οικογένεια των Καρυοφυλλιδών που περιλαµβάνει περισσότερα από 100 είδη. Το όνοµά της προέρχεται από τη λατινική λέξη “stella” που σηµαίνει αστέρι, λόγω του σχήµατος των µικρών, λευκών λουλουδιών της που µοιάζουν µε αστέρια.
Τα πιο γνωστά είδη είναι η Στελλάρια η µεσογειακή (Stellaria media) στην οποία αναφερόµαστε και είναι γνωστή ως «κοινή σταρίνα» ή «πουλιάστρα» και η Στελλάρια η χόρτος (Stellaria holostea) η οποία είναι γνωστή και ως «αστέρι του δάσους», η οποία έχει πιο µεγάλα και εντυπωσιακά λουλούδια σε σχέση µε την S. media.
Η STELLARIA media φύεται στις χώρες της Μεσογείου, Βρετανία, Ιράκ, Ισπανία, Ιρλανδία, Τουρκία και Αµερική. Το συναντούµε σε περιβόλια και φυτώρια.
Είναι φυτό µονοετές και αναπαράγεται µε σπόρους ή µε τους µίσχους που ριζώνουν. Έχει ρηχές, ινώδεις, εύθραυστες ρίζες. Εύκολα ξεριζώνεται κατά λάθος, αλλά αν αφεθεί στο έδαφος, θα ανανήψει αµέσως. Οι αδύναµοι µίσχοι του φυτού ακουµπούν στο έδαφος αλλά οι άκρες τους καθώς µεγαλώνουν υψώνονται και φθάνουν τα 20 εκ. Τα φύλλα φύονται απέναντι το ένα από το άλλο, είναι απλά, ωοειδή ως ελλειπτικά και γενικά λεία. Οι µίσχοι έχουν µήκος 50 εκ., είναι φυλλώδεις και λείοι. Οι κοτυληδόνες είναι ανοιχτοπράσινες, µε µήκος τετραπλάσιο του πλάτους τους.
Τα άνθη του είναι µικροσκοπικά και λευκά, µε διάµετρο 0,6 εκ. και φύονται στις µασχάλες των φύλλων. Έχουν πέντε βαθιά χαραγµένα πέταλα, που µοιάζουν σαν δέκα, και πέντε πράσινα σέπαλα, µακρύτερα από τα πέταλα. Είναι ερµαφρόδιτα (έχουν και αρσενικά και θηλυκά όργανα) και γονιµοποιούνται από τι µέλισσες.
Τα άνθη κλείνουν το βράδυ και ανοίγουν το πρωί. Κλειστά είναι και όταν ο καιρός είναι βροχερός.
Τα άνθη εξελίσσονται σε µικρούς καρπούς µε µορφή κάψουλας, που περιέχει πολυάριθµους µικροσκοπικούς σπόρους (µέχρι 15.000 ανά φυτό) οι οποίοι ωριµάζουν από τον Ιανουάριο έως τον ∆εκέµβριο.
Οι σπόροι βλασταίνουν µέσα σε λίγα χρόνια, παραµένουν όµως ζωντανοί για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα.
Η Στελλαρία είναι βρώσιµο φυτό. Έχει ήπια δροσιστική γεύση. Τα φύλλα και οι µίσχοι µπορούν να προστεθούν στις σαλάτες ή να µαγειρευτούν όπως τα χόρτα (για λίγα λεπτά). Τρώγονται και οι σπόροι του φυτού. Αδυναµία στο φυτό αυτό έχουν και όλα τα πουλιά και οι κότες.
Ιστορικά στοιχεία
Οι ιθαγενείς της Αµερικής εδώ και εκατονταετίες το χρησιµοποιούσαν ως τονωτικό και θεωρούσαν ότι βοηθά στη διατήρηση της υγείας όλο το χρόνο. Στην Ευρώπη αναγνώριζαν τις ίδιες ιδιότητες στο φυτό.
Στην κεντρική Ευρώπη ήταν λαϊκό γιατρικό που χρησιµοποιούσαν ως καθαρτικό, διουρητικό και ως τονωτικό για τους ρευµατικούς πόνους και την αδυναµία.
Η Στελλάρια την εποχή του Gerard (16ο αιώνα) χορηγούνταν ως τονωτικό σε ωδικά πτηνά. Πίστευαν ότι τα καναρίνια τρώγοντας τους σπόρους του φυτού τραγουδούσαν οµορφότερα.
Το χρησιµοποιούσαν επίσης ως λαχανικό. Σήµερα το θεωρούµε ζιζάνιο και το πετούµε αφού το ξεριζώσουµε. Τότε όµως την µάζευαν και την έτρωγαν ως λαχανικό.
Την χρησιµοποιούσαν επίσης ως κατάπλασµα για επούλωση πληγών και για να µαραίνουν δοθιήνες.
Στην Κίνα την ρίζα του βοτάνου (από την ποικιλία S. dichotoma) την χρησιµοποιούν ως δροσιστικό βότανο στον πυρετό και για να σταµατήσει τη ρινορραγία και την βαριά εµµηνορροϊκή αιµορραγία. Το χορηγούν ως τονωτικό σε παιδιά µε πληµµελή θρέψη.
Συστατικά – χαρακτήρας
Η Στελλαρία είναι γλυκιά, υγρή και δροσερή. Περιέχει σαπωνίνη, ασκορβικό οξύ (βιταµίνη C) ρουτίνη, αµινοβενζοϊκό οξύ (PABA), γ-λινολενικό οξύ (GLA, ωµέγα-6 λιπαρά, παράγωγο οξύ), νιασίνη, ριβοφλαβίνη (Β2), θειαµίνη (Β1), β-καροτένιο (Α), µαγνήσιο, σίδηρο, ασβέστιο, κάλιο, ψευδάργυρο, φώσφορο, µαγνήσιο, νάτριο, σελήνιο και πυρίτιο.
Μεγάλο µέρος της θεραπευτικής δράσης του βοτάνου οφείλεται στο λινολενικό οξύ που περιέχει. Η συγκεκριµένη ουσία βοηθά σε προβλήµατα δέρµατος, ορµονικές διαταραχές, αρθρίτιδα, καθαρίζει τη συµφόρηση, ελέγχει την παχυσαρκία, µειώνει τη φλεγµονή και την κατακράτηση νερού, δρα τονωτικά για το συκώτι και µειώνει τις επιπτώσεις κατάχρησης αλκοόλ.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Τα πρώτα άνθη εµφανίζονται τον Μάρτη και η ανθοφορία διαρκεί µέχρι το Νοέµβρη, κάποτε µάλιστα και όλο το χρόνο. Είναι σχεδόν πάντα σε ανθοφορία, εκτός από τους ψυχρούς µήνες του χειµώνα
Χρησιµοποιείται το ανθισµένο φυτό. Συλλέγεται από τον Απρίλιο µέχρι τον Σεπτέµβριο.
Θεραπευτικές ιδιότητες
και ενδείξεις
∆ρα ως τονωτικό, διουρητικό, καθαρτικό, µαλακτικό.
Η Στελλαρία βρίσκει την ευρύτερη χρήση της σαν εξωτερικό ίαµα για αµυχές, τραύµατα και ιδιαίτερα για κνησµό και ερεθισµό δέρµατος. Καταπραΰνει τη φαγούρα ακόµη και σε περιπτώσεις που άλλες θεραπείες έχουν αποτύχει. Καταπραΰνει και ενυδατώνει το δέρµα.
Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σε δερµατικές λοιµώξεις και ερεθισµού δέρµατος στα µικρά παιδιά. Αν το έκζεµα ή η ψωρίαση προκαλεί τον ερεθισµό, µπορούµε να την χρησιµοποιήσουµε µε ευεργετικά αποτελέσµατα. Λαµβανόµενο εσωτερικά βοηθά στους ρευµατισµούς.
Βοηθάει στην εκροή της βλέννας, είναι χαλαρωτικό, καταπολεµά τα αέρια και τις εντερικές κράµπες, µαλακώνει και προστατεύει το βλεννογόνο χιτώνα και βοηθά την πορεία της ανάρρωσης τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Ως κατάπλασµα βοηθά σε ερεθισµούς και εύθραυστα επιφανειακά τριχοειδή του δέρµατος.
Το φρέσκο φυτό βοηθά ενάντια στα κονδυλώµατα.
Συνίσταται για το άσθµα, βρογχίτιδα, κυκλοφοριακή συµφόρηση. Βοηθά στον έλεγχο της παχυσαρκίας (χρησιµοποιείται ως συστατικό σε διάφορα σκευάσµατα απώλειας βάρους. Η προσθήκη του εγχύµατος του φυτού στο νερό του µπάνιου βοηθά τις ρευµατικές αρθρώσεις.
Ως βάµµα βοηθά κατά των κυστών, ειδικά στις ωοθήκες. Το έγχυµα των φύλλων µπορεί να χρησιµοποιηθεί για εσωτερικές και εξωτερικές πλύσεις.
Υπό µορφή αλοιφής συνδυάζεται άριστα µε την Αλθαία.
Στην οµοιοπαθητική, το αιθέριο έλαιο του νωπού φυτού συνιστάται εναντίον των ρευµατισµών και των παθήσεων των αρθρώσεων, καθώς και της ψωριάσεως.
Παρασκευή και δοσολογία
Παρασκευάζεται ως έγχυµα. Ρίχνουµε ένα φλιτζάνι βραστό νερό σε 23 κουταλιές του τσαγιού ξηρό βότανο και το αφήνουµε σκεπασµένο για 5 λεπτά. Σουρώνουµε και πίνουµε 3 φορές την ηµέρα.
Υπό µορφή βάµµατος πίνουµε δύο έως τρεις φορές ηµερησίως 15-20 σταγόνες σε ένα ποτήρι ζεστό νερό.
Προφυλάξεις
Τα φύλλα του φυτού περιέχουν σαπωνίνες οι οποίες είναι τοξικές ουσίες που απορροφούνται πολύ λίγο από το σώµα και έχουν την τάση να διέρχονται χωρίς να προκαλούν βλάβη στον οργανισµό. Επίσης οι ουσίες αυτές καταστρέφονται µε το βράσιµο. Σε υπερβολικές δόσεις µπορεί να προκαλέσει διάρροια και εµετό. ∆εν συνίσταται η χρήση του βοτάνου στις εγκύους και κατά την διάρκεια του θηλασµού.
