Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι Citronella Nardus ή Citronella Winterianus. Αυτές είναι οι δύο κύριες ποικιλίες του φυτού το οποίο έχει πάνω από 50 είδη, τα οποία ανήκουν στην οικογένεια φυτών που φέρουν τη λατινική ονοµασία Cymbopogon.
Στη χώρα µας, δεν ευδοκιµεί κανένα από τα είδη του φυτού, το οποίο αναπτύσσεται σε άγρια και καλλιεργηµένη µορφή στη Νοτιοανατολική Ασία (κυρίως στην Ταϊλάνδη, την Ιάβα, τη Σρι Λάνκα, την Ινδία), αλλά και στη Νέα Γουινέα. Ορισµένα είδη καλλιεργούνται για το αιθέριο έλαιό τους και άλλα για µαγειρική χρήση.
Η Σιτρονέλλα είναι φυτό που φτάνει σε ύψος τα 150 έως 180 εκατοστά. Είναι µία συστάδα χονδροειδής που δεν επεκτείνεται µε ριζίδια αλλά αυξάνεται όσο το φυτό ωριµάζει. Έχει ξυλώδη βλαστό και τα φύλλα µε τους µίσχους µπορεί να φτάσουν σε µήκος τα 90 εκατοστά και σε πλάτος τα 2,5 εκατοστά. ∆εν αυξάνεται µε καταβολάδες αλλά όσο το φυτό ωριµάζει τόσο αυξάνεται.
Για την παρασκευή του αιθέριου ελαίου χρησιµοποιείται η Citronella Nardus και η Citronella Winterianus που θεωρείται ανώτερη ποιότητα. Σε αρκετές περιπτώσεις όµως στα αιθέρια έλαια Σιτρονέλλας που κυκλοφορούν περιέχεται και Eucalyptus Citriodora.
Το αιθέριο έλαιό της χρησιµοποιείται ευρέως στην αρωµατοθεραπεία για την αντιµετώπιση προβληµάτων υγείας, καθώς έχει µεταξύ άλλων τονωτική, αντιµικροβιακή και αντισηπτική δράση, ενώ αποτελεί βασικό υλικό της ασιατικής κουζίνας, τόσο για το ιδιαίτερο άρωµά της όσο και για τα θρεπτικά συστατικά που περιέχει.
Ιστορικά στοιχεία
Το βότανο χρησιµοποιείται εδώ και εκατονταετίες σε Κίνα και Ινδία.
Στην Κίνα, χρησιµοποιούνται ευρέως τα φύλλα του φυτού ως φάρµακο για την αρθρίτιδα, τον πυρετό, τα εντερικά παράσιτα, τις παθήσεις του πεπτικού συστήµατος και τα προβλήµατα της περιόδου. Περισσότερες, όµως, χρήσεις έχει το αιθέριο έλαιο του φυτού. Χρησιµοποιείται στην αρωµατοποιία, για την παρασκευή σαπουνιών, στην αρωµατοθεραπεία, σε συνδυασµό µε άλλα αιθέρια έλαια, λόγω της τονωτικής, σπασµολυτικής, αντισηπτικής και αποσµητικής του δράσης. Ειδικότερα, βοηθά στην αντιµετώπιση προβληµάτων του νευρικού συστήµατος, όπως πονοκέφαλοι, ηµικρανίες, νευραλγίες, κατάθλιψη, ενισχύει την άµυνα του οργανισµού, καταπολεµά την κούραση και τονώνει το καρδιαγγειακό σύστηµα. Επίσης, βελτιώνει τη λειτουργία του γαστρεντερικού συστήµατος, καθώς βοηθά στην πέψη, καταπολεµά τα παράσιτα του στοµάχου και του εντέρου, ανακουφίζει από την κολίτιδα και τη δυσκοιλιότητα. Επιπλέον, χρησιµοποιείται για τη ρύθµιση της περιόδου, την ανακούφιση των πόνων από ρευµατισµούς και αρθρίτιδα, τον περιορισµό της υπεριδρωσίας και της λιπαρότητας των µαλλιών και του δέρµατος. Τέλος, χρησιµοποιείται για την αποστείρωση των πάγκων της κουζίνας.
Συστατικά – χαρακτήρας
Το αιθέριο έλαιο του φυτού, όπως ήδη αναφέραµε, προκύπτει µε απόσταξη από δύο είδη σιτρονέλας, το Cymbopogon nardus της Κεϋλάνης και το Cymbopogon winderianus της Ιάβας.
Ενώ η πρώτη ποικιλία αποδίδει ένα έλαιο του οποίου η κύρια συστατικά είναι σιτρονελλόλη, σιτρονελλάλη, γερανιόλη, λιµονένιο και µεθυλο ισοευγενόλη, το έλαιο που λαµβάνεται από το δεύτερο ποικιλία περιέχει σιτρονελλάλη, γερανιόλη, οξικός γερανυλεστέρας και λιµονένιο ως επικεφαλής συστατικά του, µε γερανιόλη και σιτρονελάλης υψηλότερες σε συγκεντρώσεις από την πρώην ποικιλία. Ως εκ τούτου, το έλαιο που λαµβάνεται από την ποικιλία Ιάβας θεωρείται ότι είναι υψηλότερη ποιότητα. Στη σιτρονελάλη οφείλεται το χαρακτηριστικό λεµονώδες άρωµα του φυτού. Oι συγκεντρώσεις των δραστικών συστατικών ποικίλλουν ανάλογα µε το φυτό από το οποίο προέρχεται το αιθέριο έλαιο.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιµοποιούνται τα φύλλα µε τους µίσχους του φυτού. Από αυτά επίσης λαµβάνεται και το αιθέριο έλαιο.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Το αιθέριο έλαιο δρα ως αντιβακτηριακό, αντικαταθλιπτικό, αντισηπτικό, αντισπασµωδικό, αντιφλεγµονώδες, αποσµητικό, εφιδρωτικό, διουρητικό, αντιπυρετικό, µυκητοκτόνο, εντοµοαπωθητικό, στοµαχικό, τονωτικό, τονωτικό και ανθελµινθικό ουσία.
Το αιθέριο έλαιο σιτρονέλας έχει έντονη, φρέσκια λεµονάτη µυρουδιά. ∆ιεγείρει την κυκλοφορία του αίµατος και αυξάνει την πνευµατική εγρήγορση. Μπορεί ακόµη να ανακουφίσει πεπτικά και καταµήνια προβλήµατα.
Είναι όµως γνωστή περισσότερο από όλα αυτά, για την εντοµοπαπωθητική της δράση. Ιδιαίτερα µάλιστα όσον αφορά την απώθηση των κουνουπιών που κάθε καλοκαίρι µας κάνουν να υποφέρουµε. Λόγω της σιτρονελάλης και της γερανιόλης, η σιτρονέλα απωθεί τα κουνούπια, γι’ αυτό και χρησιµοποιείται ευρέως ως εντοµοαπωθητικό.
Τα κουνούπια είναι πράγµατι ένα βασανιστικό πρόβληµα, ιδιαίτερα για όσους τα προσελκύουν. Η λέξη ίσως φαίνεται περίεργη, αλλά η αλήθεια είναι ότι αυτοί οι µικροί βασανιστές δεν προτιµούν όλους τους τύπους των ανθρώπων το ίδιο.
Τα κουνούπια γνωρίζουν πώς να µας ανιχνεύουν µέσα στο σκοτάδι το πιο απόλυτο χάρη σε ένα πολύ ανεπτυγµένο σύστηµα υπέρυθρων ακτίνων, αλλά εν µέρει χάρη στην ενισχυµένη τους … όσφρηση.
Ποιες είναι όµως οι µυρωδιές που τα έλκουν περισσότερο;
Μελέτες έδειξαν ότι αγαπηµένη µυρωδιά των κουνουπιών προερχόταν από το δέρµα ανθρώπων που έχουν ανεβασµένη χοληστερίνη αλλά και Βιταµίνη Β.
Έλκονται επίσης σε πολύ µεγάλο βαθµό από άτοµα των οποίων το δέρµα απελευθερώνει πολύ ανθρακικό αέριο.
Η µυρωδιά λοιπόν φέρνει κοντά αυτά τα αντιπαθητικά πλάσµατα και αυτή είναι που µπορεί να τα διώξει. Για το λόγο αυτό, χρησιµοποιούνται για την απώθησή τους αρωµατισµένα µόρια που δεν τους αρέσουν καθόλου, όπως η Σιτρονέλλα.
Οι ουσίες σιτρονελλάλη, σιτρονελλόλη και γερανιόλη που περιέχονται στο αιθέριο έλαιο του φυτού, χρησιµοποιούνται ευρέως σε σαπούνια, κεριά και θυµιάµατα, αρώµατα, καλλυντικά και τις βιοµηχανίες αρωµατικών ουσιών σε όλο τον κόσµο.
Έρευνες έχουν αποδείξει ότι το έλαιο του φυτού έχει αντιµυκητιακές ιδιότητες.
Παρασκευή και δοσολογία
Το αιθέριο έλαιο χρησιµοποιείται σ συσκευές διασποράς ή για την παρασκευή λοσιόν. Μπορούµε ακόµη να φτιάξουµε κρέµες ή να χρησιµοποιηθεί µε την µέθοδο του εµποτισµού.
Για να φτιάξουµε µία λοσιόν παίρνουµε 85ml καθαρό οινόπνευµα, 5ml σιτρονέλας, 5ml λεµονόχορτο και 5 ml δενδρολίβανο. Αν θέλουµε να έχει ενισχυµένη δράση, αφαιρούµε 5mp οινόπνευµα και προσθέτουµε 5ml ευκάλυπτο της ποικιλίας lemon. Για να φτιάξουµε κρέµα (για επαλείψεις στο δέρµα) παίρνουµε 50 γραµµάρια κρέµα βάσης και προσθέτουµε σε αυτήν 25 σταγόνες σιτρονέλας.
Προφυλάξεις
Αποφεύγετε να χρησιµοποιείτε τη σιτρονέλα απευθείας στο δέρµα σας σε µεγαλύτερες από τις ενδεικνυόµενες ποσότητες ή συχνότερα από ότι σας υποδεικνύει ο ειδικός που έχετε συµβουλευτεί, γιατί υπάρχει ενδεχόµενο να σας προκαλέσει τοξική αντίδραση. Επίσης, απαγορεύεται η χρήση της κατά την περίοδο της εγκυµοσύνης και της γαλουχίας.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
