Το σημείωμα είναι ολόκληρη η παρουσίαση μου του λευκώματος Αρχαίες πόλεις και Μνημεία του Σελίνου στο Πνευματικό Κέντρο την 28.5.26.
Έμφαση έδωσα σε 5 αξιομνημόνευτες δράσεις-έργα των προγόνων μας. Συγκεκριμένα, στο Κοινό των Ορείων, στο Ασκληπιείο της ΛΙΣΟΥ, στα Υδραγωγεία, στο Castel Σέλινο και στα Χριστιανικά μνημεία.
Το δίγλωσσο λεύκωμα
Το λεύκωμα είναι ένας θησαυρός πληροφοριών για τα μνημεία και τους κατοίκους της περιοχής.
Έχει 62 χρωματιστές σελίδες με 150 εξαιρετικές φωτογραφίες. Τα κείμενα είναι εργασίες των αρχαιολόγων Σοφίας Πρέβε, Κατερίνας Τζανακάκη, Αγγελικής Τσίγκου και Γιάννη Φαντάκη σε κατανοητή περιγραφική γλώσσα, όπως είναι και η μετάφραση της Ροζμαρί Τζανάκη.
Οι παρουσιάσεις τους βασίστηκαν και σε εργασίες 50 αρχαιολόγων, λαογράφων και ιστορικών. Στο πρόλογο, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ελένη Παπαδοπούλου αναφέρει…
‘Υπάρχει πλούτος σωζόμενων υλικών καταλοίπων που είναι ορατός στα οχυρωματικά έργα, στα λιμάνια, στα τεχνικά έργα για δεξαμενές και υδραγωγεία, στα λουτρά, στα ιερά και στους ναούς των αρχαίων χρόνων, στις βυζαντινές βασιλικές, στους τοιχογραφημένους χριστιανικούς ναούς, στις οικίες, στα θέατρα, στα ωδεία, στα νεκροταφεία, στις επιγραφές, στις επιτύμβιες στήλες, σε έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, κεραμικής, στα ψηφιδωτά και στη μεταλλοτεχνία…’.
Αντίστοιχα, ο Δημάρχος Αντώνης Περράκης τονίζει…
‘Διαχρονικά η θέση μας είναι η ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων. Η συντήρηση και προβολή των βυζαντινών μνημείων θα συνεχιστεί με πιο εντατικούς ρυθμούς ώστε τα επόμενα χρόνια να αναδυθεί και να προβληθεί ο πολύπλευρος και μοναδικός πλούτος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Η χρησιμότητα
Επιστήμονες, εικαστικοί, χειροτέχνες, συγγραφείς, εκπαιδευτικοί, εμπνεόμαστε από εργασίες που μας βοηθούν να ερμηνεύουμε την αρχαιότητα χωρίς να την διαστρεβλώνουμε.
Κι αυτό γιατί κάθε κοινωνία κατασκευάζει εικόνες για την αρχαιότητα με στερεότυπα, εξιδανικευτικά ή αρνητικά.
Αντίστοιχα, η επίδραση της αρχαιότητας, εκφράζεται στις Τέχνες, στις Επιστήμες στη Λογοτεχνία, στη Χειροτεχνία και σε μαντινάδες όπως η παρακάτω…
Στην αρχαία Έλυρο ψηλά, πάνω στο Ροδοβάνι εκειά που σμίγει η λεβεντιά, ο πόνος μου θα γιάνει.
Το λεύκωμα, προσφέρει ευκαιρίες να ανακαλύψουμε στοιχεία έμπνευσης. Πολλές φορές αναπάντεχα. Μια κουβέντα αλλοδαπών σε αρχαιολογικό χώρο ήταν η αφορμή να γράψω το βιβλίο ‘In search of the mythical Talos’. Αντίστοιχα η επίσκεψη σε τοπόσημα ενεργοποιεί την μακροπρόθεσμη μνήμη μας και πλουτίζει την επεισοδική μνήμη και τη μνήμη μας μελλοντικών επεισοδίων.
Το Κοινό των Ορείων
Ήταν ένας πολιτικό-οικονομικός συνασπισμός, μια ομοσπονδία θα λέγαμε σήμερα. Η ίδρυση του έγινε (3ο αιώνας) από την ΥΡΤΑΚΙΝΑ, την ΕΛΥΡΟ, την ΤΑΡΑ, τη ΛΙΣΟ, την ΣΥΙΑ και το ΠΟΙΚΙΛΑΣΙΟ και διήρκεσε 6-8 δεκαετίες. Η πρωτοβουλία τους οφείλεται στο δύσβατο της περιοχής, στην ανάγκη προστασίας τους από εξωτερικούς κινδύνους, και στην ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας και του εμπορίου. Το ΚΟΙΝΟ ΤΩΝ ΟΡΕΙΩΝ είχε διασυνδέσεις με κέντρα εντός και εκτός Κρήτης. Συγκεκριμένα, με ΓΟΡΤΙΝΑ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ, ΚΥΡΙΝΗ και ΚΑΡΧΗΔΟΝΑ
Χαρακτηριστική είναι η συμμαχία τους με την ΚΥΡΗΝΗ. Το περιεχόμενό της συνθήκης τους χαράκτηκε σε μαρμάρινη στήλη που βρέθηκε εντοιχισμένη, από τους αρχαιολόγους, στον Αϊ Κύρκο.
Ασκληπιείο της ΛΙΣΟΥ
Χρονολογείται στο πρώτο μισό του 3ου αιώνα. Απλώνεται σε βραχώδη έκταση 1 στρέμματος κι ήλθε στο φως στις ανασκαφές του Πλάτωνα (1957-1960). Ευτυχώς, ο ναός ήταν αθέατος για χρόνια και έτσι βρέθηκαν πολυάριθμα μαρμάρινα γλυπτά και ένα άγαλμα του Ασκληπιού.
Είναι ο 1ος ναός στην Κρήτη με δωρική πρόσοψη και περίτεχνο ιωνικό θύρωμα που, όπως μας λένε οι αρχαιολόγοι, είναι ένας μοναδικός συνδυασμός. Η ιαματική πηγή του πιστοποιεί ότι γινόταν ιάσεις, και λουτρά εξαγνιστικού-θεραπευτικού χαρακτήρα. Την Ρωμαϊκή περίοδο διακοσμήθηκε το δάπεδο του με ψηφιδωτό. Μαθαίνουμε ότι γινόταν τελετουργίες με εντολή του Ρωμαίου αυτοκράτορα.
Τα Υδραγωγεία
Τα 3 Υδραγωγεία της περιοχής είναι, ένδειξη ανάπτυξης & προόδου των κατοίκων. Το Υδραγωγείο της ΣΥΙΑΣ με πιθανή θέση υδροληψίας την πηγή του Αγίου Παύλου που χρησιμοποιείται σήμερα για την ύδρευση του οικισμού ΛΙΒΑΔΑ. ‘Ήταν κατασκευασμένο σαν κανάλι φυσικής ροής ακολουθώντας τις ισοϋψείς του ανάγλυφου. Στα σημεία που ο υδαταγωγός διέσχιζε ρέματα κατασκευαζόταν βάθρα τα οποία είναι ορατά. Το μήκος του είναι 8 χλμ με δυνατότητα ημερήσιας παροχής νερού 490 κ.μ. ποσότητα που σήμερα αρκεί για μία κωμόπολη 2.500 κατοίκων. Το νερό συγκεντρωνόταν σε δεξαμενές από όπου διοχετευόταν σε κατοικίες και δημόσια λουτρά.
Υδραγωγείο υπήρχε στην ΚΑΛΑΜΙΔΗ επίνειο της αρχαίας KΑΝΤΑΝΟΥ στην Παλαιόχωρα Τέλος, Υδραγωγείο υπήρχε στην ΕΛΥΡΟ με ανοικτό επιχρισμένο εσωτερικά υδαταγωγό. Οι περιγραφές των αρχαιολόγων δείχνουν προβλεπτικότητα, και τεχνική επάρκεια στην κατασκευή τους.
CASTEL ΣΕΛΙΝΟ
Η περιπετειώδης ιστορία του φρουρίου της Παλαιόχωρας είναι βάση για σενάρια. Κτίστηκε από τους ΕΝΕΤΟΥΣ το 1279 πάνω στο βραχώδες ύψωμα για την προστασία των εποίκων και την επόπτευση του όρμου από όπου να ανεφοδιαστεί με νερό ολόκληρος στόλος. Διέθετε πύργους, κατακόρυφα τείχη και οδοντωτές πολεμίστρες. Κατατάσσεται στην παλαιότερη ομάδα φρουρίων όπως του ΦΡΑΓΚΟΚΑΣΤΕΛΟΥ, της ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ και της ΚΙΣΣΑΜΟΥ. Στο εσωτερικό του υπήρχαν αρκετά κτίσματα και μια μονόχωρη εκκλησία. Ντόπιοι επαναστάτες το κατεδαφίζουν, αργότερα οι Ενετοί το ανοικοδομούν. Μετά πολιορκείται από τον πειρατή Μπαρμπαρόσα που το καταστρέφει. Οι Ενετοί που γνωρίζουν την αξία του το επισκευάζουν ξανά. Όταν το 1653 έρχονται οι Οθωμανοί παρακμάζει, μέχρι το 1867 που το ανακατασκευάζουν εν μέρει. Τα ευρήματα των αρχαιολόγων στο χώρο είναι μια μοναδική μαρτυρία για την διακίνηση προϊόντων στη μακραίωνα ιστορία του.
Χριστιανικά μνημεία
Η πληθώρα Χριστιανικών μνημείων που αναφέρονται στο λεύκωμα είναι απόδειξη ότι στο Σέλινο υπήρχε έντονη πολιτιστική και θρησκευτική παράδοση από τα πρωτοχριστιανικά χρόνια μέχρι τον ύστερο μεσαίωνα. Μάρτυρες της οι 100δες ναοί και προσκυνήματα που βρίσκονται σπαρμένα σε κάθε πατιά του Σελίνου. Η παράδοση διαφυλάχθηκε μέχρι σήμερα από φωτισμένους αγωνιστές με όσες δυσκολίες μπορούμε να φανταστούμε.
ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ 5 ΛΕΥΚΩΜΑΤΩΝ
Επιγραμματικά, τα 5 λευκώματα αναδεικνύουν, με τη σοφία ενός πανόπτη, μνημεία, επιτεύγματα, μνήμες και αγώνες που οφείλουμε να τιμούμε! Προτείνω:
1. Να δημιουργηθεί ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο ‘Σέλινο, oι τόποι μας έχουν μνήμες’, που θα χρησιμοποιείται σε εργασίες και σε επισκέψεις μαθητών σε επιλεγμένα τοπόσημα.
2. Να ενθαρρυνθεί η υιοθέτηση μνημείων από Σχολεία και φορείς.
3. Να είναι ενημερωτικά μέσα από ξεναγούς και γραφεία πληροφοριών.
4. Να είναι διαθέσιμα διαδικτυακά σαν e-books και να αναρτηθούν στην ιστοσελίδα του Δήμου επιλεγμένα μέρη τους.
5. Να δημιουργηθούν μόνιμες εκθέσεις φωτογραφιών στην Κάντανο και σε χώρο του νέου Κέντρου Εκδηλώσεων στην Παλαιόχωρα. Στα εγκαίνια τους να γίνουν παρουσιάσεις από τους αρχαιολόγους.
Η ανάδειξη της χρησιμότητας των λευκωμάτων θα στηρίζει αιτήματα χρηματοδότησης, συντήρησης και ανάδειξης των μνημείων καθώς και της επανέκδοσης τους.
*Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία ‘Τα Καλοζώιτά µας χρόνια’, ‘Μαθαίνω εύκολα΄ ‘Θυµάµαι εύκολα’ ‘Μελετώ αποτελεσµατικά’ διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ και το Μουσείο Τυπογραφίας
