Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι Apium graveolens (Άπιον το βαρύοσµον). Ανήκει στην οικογένεια των σκιαδοφόρων. Το συναντούµε µε τις ονοµασίες Σέλινο, Αγριοσέλινο, Ηµεροσέλινο, Εχειοσέλινο και Κερεβύζι. Φυτρώνει σε όλες τις Ηπείρους στις εύκρατες και υποτροπικές περιοχές. Είναι διετές φυτό το οποίο φτάνει σε ύψος από 30 – 100 εκατοστά και έχει χαρακτηριστική οσµή.
Τα φύλλα του είναι πτεροειδή, γυαλιστερά, σκουροπράσινα και µοιάζουν µε τα φύλλα του καλλιεργούµενου σέλινου. Τα άνθη του είναι λευκά, σε χαλαρά σκιάδια, µασχαλιαία και επάκρια. Τα άνθη είναι ερµαφρόδιτα (έχουν και αρσενικά και θηλυκά όργανα) και γονιµοποιούνται από µύγες και έντοµα.
Για την καλλιέργεια του χρειάζεται εύφορο έδαφος και ευήλια έως ηµισκιερά µέρη. Καλλιεργείται για ένα χρόνο µε σπόρο ή καταβολάδες.
Ιστορικά στοιχεία
Το Σέλινο το εκτιµούσαν πολύ οι αρχαίοι Έλληνες. Γνώριζαν από την εποχή εκείνη τις αντιµεθυστικές του ιδιότητες και για τον λόγο αυτό οι συνδαιτυµόνες στεφάνωναν µε σέλινο τα κεφάλια τους ώστε να µην µεθάνε. Το χρησιµοποιούσαν επίσης για να φτιάχνουν τα στεφάνια των νικητών στη Νεµέα και τα Ίσθµια.
Είναι από τα πρώτα αρωµατικά βότανα που χρησιµοποίησε ο άνθρωπος.
Αναγνωρίστηκε στις πινακίδες της Γραµµικής Β. Ο οικισµός του Καστανά (εποχής του σιδήρου) µας παρέχει µαρτυρίες για τη χρήση του. Ο Όµηρος στη Ιλιάδα, µας πληροφορεί ότι µε αγριοσέλινο γιάτρεψε ο Αχιλλέας τα πανέµορφα άλογά του. Ήταν γνωστό στην αρχαία Αίγυπτο. Αποµεινάρια του βρέθηκαν στον τάφο του Τουταγχαµών (1370 π.Χ.).
Ο Θεόκλιτος το ονοµάζει «ζαχαρωµένον σέλινον» ενώ ο Ιπποκράτης συνιστούσε το Σέλινο στους ασθενείς του που είχαν νευρολογικά προβλήµατα.
Στη λαϊκή ιατρική το χρησιµοποιούσαν οι χωρικοί εναντίον των ρευµατισµών και της αρθρίτιδας. Χρησιµοποιούσαν επίσης το αφέψηµα του, µαζί µε γάλα γαϊδούρας ή αγελάδας για την αντιµετώπιση του πνευµονικού κατάρρου και του βρογχικού άσθµατος. Οι γυναίκες στα χωριά παρασκεύαζαν µε τα φύλλα και ξύγκι, καταπλάσµατα κατά των αποστηµάτων των µαστών από γαλακτικές αποφράξεις. Πρόσθετα σε στα καταπλάσµατα και κοπανισµένους σπόρους σέλινου και λίγο δυόσµο. Στην περιοχή της Ηπείρου, Μακεδονίας και Θράκης χρησιµοποιούσαν τα κοπανισµένα φύλλα µε αλάτι και ξύδι για τη θεραπεία της ψώρας.
Σύγχρονες έρευνες που έγιναν σε Γερµανία και Κίνα, αναφέρουν ότι τα αιθέρια έλαια που περιέχουν οι σπόροι του Σέλινου ασκούν ισχυρή ηρεµιστική δράση στο κεντρικό νευρικό σύστηµα.
Ο Κασσιανός Βάσσος στα «Γεωπονικά» του, τονίζει ότι «το σέλινο όταν τρώγεται κάνει τις γυναίκες πιο φιλήδονες». Οι αφροδισιακές ιδιότητες όµως που του έχουν αποδώσει – επειδή περιέχει ανδροστερόνη (στεροειδές που υπάρχει σε άνδρες και γυναίκες και το οποίο είναι η πρώτη θηλαστική φερορµόνη που αναγνωρίστηκε – είναι µάλλον αµφισβητήσιµες.
Συστατικά – χαρακτήρας
Το Σέλινο έχει οσµή αρωµατική, γεύση δηκτική και τα συστατικά είναι περίπου όµοια µε του καλλιεργούµενου. Περιέχει αιθέριο έλαιο µε λεµονίνη και απιόλη, φλαβονοειδή γλυκοσίδια, µία φουρανοκουµαρίνη (βεργαπτένη), απιόνη, ελαιώδη ρητίνη, µέταλλα (νιτρικό κάλιο σε σηµαντική ποσότητα και υδροχλωρικό κάλιο), βιταµίνη Β,C και Ε. Ιδιαίτερα η ρίζα περιέχει χολίνη, άµυλο και φυτικές κόλλες.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Τα άνθη του βγαίνουν από Ιούλιο µέχρι Σεπτέµβριο. Χρησιµοποιούνται τα φύλλα, οι ρίζες και οι σπόροι. Οι ρίζες πρέπει να συλλέγονται τον δεύτερο χρόνο, γιατί είναι πλουσιότερες σε θεραπευτικά συστατικά από τις ρίζες του πρώτου χρόνου. Με την αποξήρανση χάνουν τη βαριά οσµή. Τα φύλλα χρησιµοποιούνται νωπά ενώ οι σπόροι πάντοτε ώριµοι. Οι σπόροι ωριµάζουν Αύγουστο και Σεπτέµβριο.
Τα φύλλα, ο βολβός και οι σπόροι είναι ιδιαίτερα πικάντικα και ελαφρώς γλυκά. Στο εµπόριο διατίθεται και αλάτι (από φύλλα ή σπόρους), ολόκληροι βολβοί, καθώς και φύλλα ή κοµµάτια της σελινόρριζας. Για σούπες αφήνουµε τα φύλλα και τους βολβούς ολόκληρα να µαγειρευτούν µαζί µε το φαγητό. Για µπαχαρικά µίγµατα λιανίζουµε τα αποξηραµένα φύλλα ή αλέθουµε τους σπόρους. Σαν µπαχαρικό το χρησιµοποιούµε για ζωµούς κρέατος, σάλτσες για κρέας, φαγητά κατσαρόλας και σούπες. Η σελινόρριζα µπορεί να µαγειρευτεί και να καταναλωθεί ως λαχανικό ή σαλατικό.
Θεραπευτικές ιδιότητες
και ενδείξεις
Το βότανο είναι διουρητικό, διαλυτικό, αποχρεµπτικό, τονωτικό, διεγερτικό, άφυσο, αντιρρευµατικό, καθαρτικό, ορεκτικό, εµµηναγωγό και αντιπυρετικό.
Επιδρά στα νεφρά και την ουροδόχο κύστη. Οι σπόροι του έχουν δράση αντιρρευµατική, διουρητική, άφυση και ηρεµιστική. Τους χρησιµοποιούµε για θεραπεία ρευµατισµών, αρθρίτιδας και ουρικής αρθρίτιδας. Είναι ευεργετικοί στη ρευµατοειδή αρθρίτιδα, όταν συνδέεται µε κατάθλιψη. Λόγω της διουρητικής τους δράσης βοηθά στις ρευµατικές καταστάσεις αλλά χρησιµοποιούνται επίσης σαν αντισηπτικό του ουροποιητικού συστήµατος, κυρίως λόγω της απιόλης που περιέχεται στο πτητικό έλαιο. Ο χυµός των φύλλων θεωρείται άριστο φάρµακο για γαργαρισµούς.
Στην οµοιοπαθητική χρησιµοποιούν ένα βάµµα που εξάγεται από τους ώριµους σπόρους, εναντίον της κατακράτησης ούρων και της αρθρίτιδας.
Παρασκευή και δοσολογία
Το αφέψηµα των ριζών παρασκευάζεται σε αναλογία 30-60 γραµµάρια για ένα λίτρο νερό (για εσωτερική χρήση) και 50 -100 γραµµάρια για ένα λίτρο νερό (για εξωτερική χρήση). Το αφέψηµα των σπόρων γίνεται βράζοντας για ένα λεπτό ένα κουταλάκι του τσαγιού µε σπόρους σε ένα ποτήρι νερό. Στη συνέχεια σβήνουµε τη φωτιά και το σκεπάζουµε για 30 λεπτά. Σουρώνουµε και πίνουµε µισό ποτήρι, τρεις φορές την ηµέρα πριν το φαγητό.
Προφυλάξεις
Οι σπόροι που πουλιούνται για καλλιέργεια µπορεί να είναι εµποτισµένοι µε φυτοφάρµακα και καλό είναι να µην τους χρησιµοποιούµε για φαρµακευτικούς λόγους.
Το βότανο προκαλεί συσπάσεις στη µήτρα και έχει αναφερθεί ότι προκαλεί αποβολή στα ζώα. Γενικά καλό είναι αποφεύγουµε τη φαρµακευτική του χρήση (το έλαιο και τις µεγάλες δόσεις των σπόρων) κατά τη διάρκεια της κύησης. Η µπερκαπτένη που περιέχουν οι σπόροι µπορεί να αυξήσει την φωτοευαισθησία και δεν χρησιµοποιούµε το αιθέριο έλαιο εξωτερικά σε δυνατό ήλιο.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
