■ Εκπαιδευτικοί µιλούν για την εµπειρία τους µε τους µαθητές – κρατούµενους
«Η γνώση είναι ελευθερία», είναι το µήνυµα που στέλνει το 2ο Σχολείο ∆εύτερης Ευκαιρίας (Σ.∆.Ε.) το οποίο λειτουργεί από το 2017 µέσα στο Κατάστηµα Κράτησης Χανίων στην Αγιά. Μαθητές του είναι κρατούµενοι της φυλακής οι οποίοι µε την αποφοίτησή τους λαµβάνουν κανονικό απολυτήριο Γυµνασίου.
Άλλωστε, το 2ο Σ∆Ε Χανίων ιδρύθηκε για να καλύψει την ανάγκη ανθρώπων που κάποτε εγκατέλειψαν το σχολείο ή το σχολείο τους εγκατέλειψε, να επιστρέψουν στη µάθηση µε άλλους όρους και να αποκτήσουν µια δεύτερη ευκαιρία στη γνώση.
«Τα Σ.∆.Ε. δεν έρχονται να κρίνουν το παρελθόν, αλλά να συνοµιλήσουν µε το παρόν και να ανοίξουν δρόµο στο µέλλον», ανοίγουν «µια ρωγµή στο σκοτάδι», λένε στις «∆ιαδροµές» οι εκπαιδευτικοί του σχολείου.
Στο 2ο Σχολείο ∆εύτερης Ευκαιρίας (Σ∆Ε) Χανίων, κρατούµενοι κατακτούν τη γνώση µέσα από τα µαθήµατα τα οποία είναι σχεδιασµένα να καλύψουν τις βασικές εκπαιδευτικές ανάγκες των ενηλίκων µαθητών. Το πρόγραµµα σπουδών είναι προσαρµοσµένο για να αναπτύσσει τις απαραίτητες δεξιότητες για προσωπική ανάπτυξη, κοινωνική συµµετοχή και επαγγελµατική ένταξη.
Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα συµπληρώνεται από συµβουλευτική επαγγελµατικού προσανατολισµού και συµβουλευτική ψυχολογία για την καλύτερη υποστήριξη των εκπαιδευοµένων.
Η ανταπόκριση των κρατουµένων ξεπερνά κάθε προσδοκία. Αλλά, δυστυχώς, λόγω της έλλειψης χώρων δεν µπορεί να ικανοποιηθούν όλα τα αιτήµατα για ένταξη στο Σ.∆.Ε.
Ετησίως, υποβάλλονται περίπου 300 αιτήσεις για το Γυµνάσιο, αλλά, επιλέγονται συνήθως, µε διάφορα κριτήρια, 87 κρατούµενοι οι οποίοι δεν χωράνε καλά – καλά στην αίθουσα. Αν υπήρχε χώρος θα µπορούσαν να ικανοποιηθούν και οι 300 αιτήσεις.
Πάντως, στον ίδιο χώρο που λειτουργεί το Σ.∆.Ε. της φυλακής, θα λειτουργήσει ∆ηµοτικό Σχολείο για κρατούµενους από τον ερχόµενο Σεπτέµβριο.
Για το 2ο Σχολείο ∆εύτερης Ευκαιρίας (Σ∆Ε) µιλήσαµε µε την διευθύντρια του Σ∆Ε και Συντονίστρια ∆οµών Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, Ευαγγελία Μουριζάκη και µε τη φιλόλογο Χριστίνα Κουντούρη, οι οποίες υπηρετούν την εκπαίδευση ενηλίκων, σε ένα από τα πιο απαιτητικά και ευαίσθητα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα: τη φυλακή.
«ΡΩΓΜΗ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑ∆Ι»
Στο ερώτηµα, τι είναι για τις ίδιες το σχολείο µέσα στη φυλακή, απαντούν:
«Το σχολείο µέσα στη φυλακή είναι, πριν απ’ όλα, µια ρωγµή στο σκοτάδι. ∆εν αλλάζει την πραγµατικότητα του εγκλεισµού, αλλά αλλάζει τον τρόπο που ο άνθρωπος στέκεται µέσα σε αυτήν. Είναι ένας χώρος όπου ο κρατούµενος παύει για λίγο να είναι “αριθµός µητρώου” και ξαναγίνεται µαθητής, συνοµιλητής, άνθρωπος µε φωνή και ιστορία.
Πολλές φορές λέµε ότι η φυλακή στερεί την ελευθερία. Αυτό δεν είναι απολύτως ακριβές. Στερεί πολλά περισσότερα: τον χρόνο, την πρωτοβουλία, την αυτοεκτίµηση. Το σχολείο προσπαθεί, καθηµερινά, να επιστρέψει έστω ένα µικρό κοµµάτι από αυτά».
Για το πώς γεννήθηκε το 2ο Σ.∆.Ε. Χανίων και ποιον πληθυσµό εξυπηρετεί, απαντούν: «Το 2ο Σ∆Ε Χανίων ιδρύθηκε για να καλύψει µια βαθιά, υπαρκτή ανάγκη: την ανάγκη ανθρώπων που κάποτε εγκατέλειψαν το σχολείο, ή το σχολείο τους εγκατέλειψε, να επιστρέψουν στη µάθηση µε άλλους όρους. Σήµερα φοιτούν 87 εκπαιδευόµενοι από διαφορετικές χώρες, διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικές διαδροµές ζωής. Έλληνες, Τούρκοι, Σύροι, Αιγύπτιοι, Σουδανοί, Ιρανοί, Αλβανοί. Αυτό το µωσαϊκό δεν είναι πρόβληµα. Είναι η ίδια η παιδαγωγική µας πρόκληση και ταυτόχρονα η δύναµή µας».
«ΓΕΦΥΡΕΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΕΙΧΗ»
Για την κα Μουριζάκη, το να είναι διευθύντρια σε ένα σχολείο φυλακής, «σηµαίνει να κουβαλάς ευθύνη πολύ πέρα από το διοικητικό καθήκον. Σηµαίνει να ξέρεις ότι κάθε απόφαση, κάθε λέξη, κάθε στάση σου έχει βάρος. Εδώ δεν υπάρχουν περιθώρια αδιαφορίας.
Ως διευθύντρια δεν διαχειρίζοµαι µόνο πρόγραµµα και προσωπικό. ∆ιαχειρίζοµαι ανθρώπινες αντοχές, απογοητεύσεις, προσδοκίες. Συχνά βρίσκοµαι ανάµεσα σε δύο κόσµους: τον εκπαιδευτικό και τον σωφρονιστικό. Ο ρόλος µου είναι να χτίζω γέφυρες, όχι να υψώνω τείχη».
Για τη φιλοσοφία των Σχολείων ∆εύτερης Ευκαιρίας, οι κυρίες Μουριζάκη και Κουντούρη σηµειώνουν:
«Τα Σ∆Ε δεν είναι “δεύτερη λύση”. Είναι δεύτερη αρχή. ∆εν έρχονται να κρίνουν το παρελθόν, αλλά να συνοµιλήσουν µε το παρόν και να ανοίξουν δρόµο στο µέλλον. Η µάθηση εδώ δεν είναι εξεταστικοκεντρική. Είναι βιωµατική, συνεργατική, ανθρώπινη. ∆εν µας ενδιαφέρει µόνο τι ξέρει ο εκπαιδευόµενος, αλλά τι πιστεύει για τον εαυτό του».
Για το πώς ανταποκρίνονται οι κρατούµενοι στο σχολείο, σηµειώνουν:
«Στην αρχή µε δυσπιστία. Πολλοί κουβαλούν βαθιά τραύµατα από το σχολείο: ντροπή, αποτυχία, απόρριψη. Όταν όµως συνειδητοποιούν ότι εδώ δεν τους µετράµε µε βαθµούς αλλά µε παρουσία, κάτι αλλάζει. Υπάρχουν στιγµές που βλέπεις ανθρώπους να στέκονται όρθιοι για πρώτη φορά στη ζωή τους µέσα σε µια τάξη. Και αυτό δεν ξεχνιέται».
Για το ρόλο που παίζουν οι εκπαιδευτικοί τονίζουν: «Οι εκπαιδευτικοί εδώ δεν είναι απλοί διδάσκοντες. Είναι συνοδοιπόροι. Χρειάζεται ευαισθησία, ψυχραιµία, αντοχή και βαθιά πίστη στον άνθρωπο. Οι 12 εκπαιδευτικοί του σχολείου µας δίνουν καθηµερινά κάτι πολύ περισσότερο από γνώση: δίνουν χρόνο, παρουσία και σεβασµό. Κι αυτό οι εκπαιδευόµενοι το αντιλαµβάνονται αµέσως. Εκτός από τους εκπαιδευτικούς είναι µεγάλη η συνεισφορά των εθελοντών εκπαιδευτικών αλλά και εξωτερικών συνεργατών του σχολείου, όπως καθηγητές Πανεπιστηµίου, ερευνητές, άνθρωποι των γραµµάτων και των τεχνών, οι οποίοι µέσα από επισκέψεις, εισηγήσεις και βιωµατικά εργαστήρια, συµβάλλουν στους εκπαιδευτικούς σκοπούς».
«ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ∆ΥΣΚΟΛΙΑ Η ΑΣΥΝΕΧΕΙΑ»
Για το ποια είναι η µεγαλύτερη δυσκολία στη λειτουργία του σχολείου, τονίζουν: «Η ασυνέχεια. Μεταγωγές, αποφυλακίσεις, περιορισµοί και δικαστήρια. Πολλές φορές ξεκινάς µια µαθησιακή διαδροµή και αναγκάζεσαι να τη διακόψεις απότοµα. Αυτό πονάει και για τους µαθητές και για τους εκπαιδευτικούς. Όµως µαθαίνουµε να δουλεύουµε µε αυτό που έχουµε, όχι µε αυτό που θα θέλαµε να έχουµε».
Ποια είναι, όµως, η µεγαλύτερη δικαίωση; «Όταν ένας άνθρωπος που δεν πίστευε ποτέ ότι “µπορεί”, σου λέει: “Κυρία, τελικά µπορώ να µάθω”. Αυτή η φράση είναι η µεγαλύτερη επιβράβευση».
Για το αν µπορεί η εκπαίδευση να αλλάξει τη ζωή ενός κρατούµενου, αναφέρουν: «∆εν έχουµε αυταπάτες. Η εκπαίδευση δεν λύνει όλα τα προβλήµατα.
Αλλά µπορεί να αλλάξει τον τρόπο που ο άνθρωπος βλέπει τον εαυτό του. Και αυτό είναι η αρχή κάθε αλλαγής. Η εκπαίδευση µειώνει την υποτροπή γιατί δίνει εργαλεία σκέψης, όχι γιατί “σωφρονίζει”».
Οι κυρίες Μουριζάκη και Κουντούρη στέλνουν στην κοινωνία το µήνυµα ότι «το σχολείο στη φυλακή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Επενδύοντας στην εκπαίδευση των κρατουµένων, επενδύουµε σε µια κοινωνία πιο ασφαλή, πιο ανθρώπινη, πιο ώριµη. Η κοινωνία δεν κερδίζει τίποτα από ανθρώπους που βγαίνουν από τη φυλακή πιο θυµωµένοι και πιο µόνοι».
Στο ερώτηµα αν έπρεπε να συνοψίσουν το έργο του σχολείου σε µία εικόνα, τι θα έλεγαν: «Έναν άνθρωπο σκυµµένο πάνω από ένα τετράδιο, µέσα σε έναν χώρο εγκλεισµού, να σηκώνει το κεφάλι και να ελπίζει».
Για το ρόλο της διευθύντριας σε ένα σχολείο φυλακής και τη συνεργασία µε το προσωπικό του Καταστήµατος Κράτησης, η κα Μουριζάκη απαντά: «Ο ρόλος της διευθύντριας δεν είναι απλώς διοικητικός. Είναι βαθιά παιδαγωγικός και ταυτόχρονα διαµεσολαβητικός. Καλούµαι να ισορροπώ ανάµεσα σε θεσµούς, ανθρώπους, ανάγκες και περιορισµούς. Είµαι υπεύθυνη για τη συνοχή της οµάδας, για το κλίµα του σχολείου, για τη διασφάλιση ότι το σχολείο δεν χάνει τον παιδαγωγικό του προσανατολισµό µέσα σε ένα αυστηρό σωφρονιστικό πλαίσιο. Είναι ένας ρόλος που απαιτεί σταθερότητα, ευαισθησία και καθαρή αξιακή πυξίδα. Η συνεργασία µε τη ∆ιεύθυνση και το προσωπικό του Καταστήµατος Κράτησης είναι καθοριστική. Χωρίς αµοιβαίο σεβασµό και κατανόηση, το σχολείο δεν µπορεί να λειτουργήσει. Η εκπαίδευση και ο σωφρονισµός έχουν διαφορετική λογική, αλλά κοινό στόχο: τη διαχείριση του ανθρώπου µε τρόπο που να µειώνει τη βία και την απόγνωση. Όταν αυτό γίνεται αντιληπτό, δηµιουργούνται γέφυρες. Θέλω και από εδώ να ευχαριστήσω το διευθυντή του Καταστήµατος Κράτησης και τον αρχιφύλακα για την αγαστή συνεργασία».
Για το τι σηµαίνει «εκπαίδευση ενηλίκων» στη φυλακή, αναφέρουν: «Σηµαίνει ότι αναγνωρίζουµε τον εκπαιδευόµενο ως φορέα εµπειρίας, όχι ως άδειο δοχείο. Οι ενήλικες κρατούµενοι έχουν ζήσει περισσότερα απ’ όσα έχουν διδαχθεί. Η µάθηση οφείλει να συνοµιλεί µε αυτή την εµπειρία, όχι να την ακυρώνει. Στη φυλακή, η εκπαίδευση ενηλίκων γίνεται εργαλείο αυτογνωσίας και αναστοχασµού. ∆εν αφορά µόνο το “τι µαθαίνω”, αλλά το “ποιος είµαι και ποιος µπορώ να γίνω”».
«Ο ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΣ ΦΘΕΙΡΕΙ»
Για το πώς επηρεάζει η φυλακή την ψυχολογία των εκπαιδευοµένων, οι κυρίες Μουριζάκη και Κουντούρη, σηµειώνουν: «Ο εγκλεισµός φθείρει. ∆ηµιουργεί απάθεια, θυµό, άρνηση, απόσυρση. Πολλοί κρατούµενοι έχουν µάθει να αµύνονται απέναντι σε κάθε θεσµό, γιατί τους έχει πληγώσει. Το σχολείο καλείται να λειτουργήσει µέσα σε αυτό το τραύµα. Να µην το αγνοήσει, αλλά και να µην το εργαλειοποιήσει. Να δηµιουργήσει έναν χώρο σχετικής ασφάλειας, όπου ο άνθρωπος µπορεί να εκφραστεί χωρίς φόβο».
Για το αν υπάρχουν στιγµές που τις συγκλονίζουν, απαντούν: «Ναι. Και αυτές οι στιγµές δεν είναι θεαµατικές. Είναι µικρές: όταν κάποιος γράφει για πρώτη φορά µια ολοκληρωµένη παράγραφο. Όταν ζητά βιβλίο. Όταν λέει ότι θέλει να συνεχίσει το σχολείο έξω. Όταν µιλά για το παιδί του και συνδέει τη µάθηση µε το µέλλον του. Όταν αποφυλακίζεται και λέει “ευχαριστώ”».
Για το αν θεωρούν ότι η εκπαίδευση µειώνει την υποτροπή, απαντούν: «Ναι, αλλά όχι µε απλοϊκό τρόπο. Η εκπαίδευση δεν “διορθώνει” τη συµπεριφορά. ∆ηµιουργεί όµως νέους τρόπους σκέψης. Καλλιεργεί κριτική ικανότητα, δεξιότητες ζωής, αυτοπαρατήρηση. Όταν ο άνθρωπος αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του ως µαθητή, εργαζόµενο, πολίτη και όχι µόνο ως παραβάτη, αλλάζει το εσωτερικό του αφήγηµα. Και αυτό είναι καθοριστικό».
Ποιο είναι, όµως, κατά τη γνώµη τους, το µεγαλύτερο κενό στο σύστηµα; «Η έλλειψη οργανωµένης µετασωφρονιστικής υποστήριξης. Πολλοί αποφυλακισµένοι θέλουν να συνεχίσουν την εκπαίδευση, αλλά δεν έχουν στήριξη, καθοδήγηση, πρόσβαση. Εκεί χάνεται συχνά η συνέχεια της προσπάθειας. Η εκπαίδευση στη φυλακή πρέπει να συνδέεται οργανικά µε δοµές εκτός φυλακής. Αλλιώς, αφήνουµε ανθρώπους στο µισό δρόµο».
Για το πώς βλέπουν τον ρόλο της κοινωνίας, τονίζουν: «Η κοινωνία συχνά βλέπει τη φυλακή ως χώρο αποκοµµένο από την ίδια. Αυτό είναι λάθος. Οι άνθρωποι που βρίσκονται σήµερα στη φυλακή θα επιστρέψουν στην κοινωνία. Το ερώτηµα είναι πώς. Η κοινωνία έχει συµφέρον να επιστρέφουν πιο δυνατοί, πιο σκεπτόµενοι, πιο σταθεροί. Και αυτό περνά αναγκαστικά από την εκπαίδευση».
«Η ΕΚΠΑΙ∆ΕΥΣΗ ΕΙΝΑΙ ∆ΙΚΑΙΩΜΑ»
Σύµφωνα µε τις ίδιες, «η εκπαίδευση δεν είναι προνόµιο. Είναι δικαίωµα. Και τα δικαιώµατα δεν ακυρώνονται µε την ποινή. Περιορίζεται η ελευθερία, όχι η ανθρώπινη αξία. Η εκπαίδευση στη φυλακή δεν χαρίζεται. Κατακτάται καθηµερινά µε κόπο».
Καθοριστικό θεωρούν τον ρόλο της συναισθηµατικής αγωγής στο σχολείο καθώς «χωρίς συναισθηµατική ασφάλεια, δεν υπάρχει µάθηση. Οι εκπαιδευόµενοι χρειάζονται χώρο να µιλήσουν, να θυµώσουν, να σιωπήσουν. Το σχολείο δεν είναι θεραπεία, αλλά είναι βαθιά θεραπευτικό περιβάλλον».
Για το τι µαθαίνουν από τους εκπαιδευόµενους, απαντούν: «Μαθαίνουµε αντοχή, ότι ο άνθρωπος δεν ταυτίζεται µε το χειρότερο λάθος του. Μαθαίνουµε να µην βιαζόµαστε να κρίνουµε».
Για το πώς τις επηρεάζει αυτή η δουλειά εσάς προσωπικά, σηµειώνουν: «∆εν φεύγεις ποτέ αλώβητος. Η δουλειά αυτή σε κάνει πιο προσεκτικό, πιο ταπεινό, πιο ανθρώπινο. Σε µαθαίνει να ακούς πραγµατικά. Αλλά σε γεµίζει συναισθήµατα, ικανοποίηση, σεβασµό για τον άνθρωπο και τις αξίες της ζωής».
Στο ερώτηµα, ποια είναι η σχέση τους µε τους εκπαιδευτικούς, απαντούν: «Σχέση εµπιστοσύνης και κοινής ευθύνης. Χωρίς οµάδα, τίποτα δεν λειτουργεί. Οι εκπαιδευτικοί στη φυλακή χρειάζονται στήριξη, αναγνώριση και χώρο να εκφραστούν».
Για το πως θα ήθελαν να εξελιχθούν τα Σ.∆.Ε. στις φυλακές, τονίζουν: «Με περισσότερη θεσµική στήριξη, σταθερότητα και σύνδεση µε την κοινωνία. Να πάψουν να θεωρούνται “παράπλευρες δοµές” και να αναγνωριστούν ως βασικός πυλώνας κοινωνικής πολιτικής».
Ποια είναι η µεγαλύτερη ελπίδα τους; «Να µην χρειάζονται κάποτε “δεύτερες ευκαιρίες”, γιατί οι πρώτες θα δίνονται έγκαιρα».
Για το ποια εικόνα κρατάνε πιο έντονα, λένε: «Έναν άνθρωπο που µπαίνει σκυφτός στην τάξη και φεύγει µε χαµόγελο».
Τι θα έλεγαν σε έναν κρατούµενο που διστάζει να εγγραφεί; «Ότι το σχολείο δεν υπόσχεται θαύµατα. Υπόσχεται όµως προσπάθεια. Και η προσπάθεια αλλάζει ζωές».
Τι θα έλεγαν σε έναν νέο εκπαιδευτικό που σκέφτεται να δουλέψει σε φυλακή; «Να έρθει πρώτα ως επισκέπτης στο σχολείο. Να δει τον χώρο, να νιώσει την ατµόσφαιρα, να παρατηρήσει τις σχέσεις που αναπτύσσονται µέσα στην τάξη. Η φυλακή δεν είναι ένας χώρος που µπορείς να τον κατανοήσεις θεωρητικά ή από απόσταση, πρέπει να τον βιώσεις, έστω και για λίγο, για να καταλάβεις αν µπορείς να σταθείς µέσα του παιδαγωγικά και ανθρώπινα. Να οπλιστεί µε πραγµατική όρεξη για δουλειά και µε ταπεινότητα. Εδώ δεν αρκούν τα προσόντα και οι τίτλοι. Χρειάζεται διάθεση να ακούσεις, να αντέξεις σιωπές, θυµό, µαταίωση. Να είσαι έτοιµος να δουλέψεις σε συνθήκες που δεν είναι πάντα προβλέψιµες και που συχνά σε φέρνουν αντιµέτωπο µε δύσκολες ιστορίες ζωής. Και τέλος, να είναι έτοιµος να βιώσει καταστάσεις που ίσως διδάξουν και στον ίδιο σηµαντικά πράγµατα. Η εκπαίδευση στη φυλακή δεν είναι µονόδροµος. ∆εν αλλάζει µόνο τους εκπαιδευόµενους, αλλάζει και τον εκπαιδευτικό. Σε αναγκάζει να επαναπροσδιορίσεις τι σηµαίνει µάθηση, ρόλος, όρια και ανθρώπινη αντοχή. Αν κάποιος είναι έτοιµος για αυτή τη διαδροµή, τότε έχει πολλά να προσφέρει και πολλά να πάρει».
ΜΕΤΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΙ;
Και µετά το γυµνάσιο τι; Τι σηµαίνουν στην πράξη τα εµπόδια στη συνέχιση των σπουδών µέσα στη φυλακή;
Η κα Μουριζάκη απαντά: «Σηµαίνουν, πρώτα απ’ όλα, µια βαθιά αντίφαση. Σηµαίνει να ολοκληρώνεις το Γυµνάσιο, να γνωρίζεις ότι ο νόµος σου αναγνωρίζει το δικαίωµα να συνεχίσεις τις σπουδές σου, αλλά στην πράξη να βρίσκεις µπροστά σου ένα αδιέξοδο, γιατί δεν έχουµε ακόµα Λύκειο. Σηµαίνει να σου λένε τυπικά “δικαιούσαι”, αλλά ουσιαστικά να σου λένε “δεν γίνεται”. Όµως, έχει τεράστια σηµασία να δούµε τι σηµατοδοτούν αυτές οι “περιπέτειες” για τους υπόλοιπους κρατούµενους. Για εκείνους που προσπαθούν να προχωρήσουν, παρά τις τεράστιες δυσκολίες, και γίνονται άθελά τους ζωντανά παραδείγµατα αντοχής και επιµονής. Αλλά και ίσως ακόµη περισσότερο για εκείνους που βρίσκονται πολύ πιο πίσω: για τους κρατούµενους που δεν ξέρουν καν να διαβάζουν και να γράφουν. Και είναι πολλοί. Πάρα πολλοί. Απελπιστικά πολλοί, σύµφωνα µε τα λιγοστά επίσηµα στοιχεία που διαθέτουµε.
Όταν αυτοί οι άνθρωποι βλέπουν ότι ακόµη και όσοι καταφέρνουν να φτάσουν πιο µακριά συναντούν τοίχους, τι µήνυµα λαµβάνουν; Πώς αντέχεται η καθηµερινότητα της φυλακής χωρίς προοπτική, χωρίς συνέχεια, χωρίς την αίσθηση ότι υπάρχει δρόµος µπροστά; Η εκπαίδευση δεν είναι απλώς γνώση· είναι ψυχικό στήριγµα. Είναι λόγος να σηκωθείς το πρωί, τρόπος να αντέξεις τον χρόνο της ποινής.
Γι’ αυτό τα εµπόδια στη συνέχιση των σπουδών δεν είναι τεχνικό ζήτηµα. Είναι βαθιά ανθρωπιστικό και πολιτικό. Αφορούν το πώς αντιλαµβανόµαστε τον άνθρωπο στη φυλακή: ως κάποιον που απλώς “εκτίει” ή ως κάποιον που, παρά τα λάθη του, δικαιούται να εξελιχθεί. Και αυτό το ερώτηµα αφορά τελικά ολόκληρη την κοινωνία.
Στην ∆οµή µας λειτουργεί Λύκειο υποστηρικτικά µε κατ’ ιδίαν διδαχθέντες και έχουµε και φοιτητές στο ΕΑΠ κάτω από την επίβλεψή µας.
Είµαι όµως στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω την ίδρυση ∆ηµοτικού Σχολείου εντός του Καταστήµατος Κράτησης φέτος, ένα όραµα που υλοποιείται µε τη βοήθεια της ∆ιεύθυνσης του Καταστήµατος Κράτησης και της ∆ιεύθυνσης Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης Χανίων».
