» Επιστολή Ξενοφώντος Κουλάκη προς Μ. Αναστασάκη
Στην επιστολή του Ξενοφώντος Κουκλάκη προς Μ. Αναστασάκη στα Χανιά την 7 η Οκτωβρίου 1898, αναφέρονται τα εξής:
«….αναχώρησεν σήµερον ο Τουρκικός στρατός κατευθυνόµενος εις Σούδαν. Πολλές καντίνες και οθωµανόπαιδες ιστάµενοι την ώραν της αναχωρήσεως εις Καλέ Καπισί και εις όλον τον δρόµον απεχαιρέτουν αυτόν µετά κλαυθµών και θρήνων χτυπώντας τα κεφάλια των. Το πράγµα ήτο πολύ λυπηρόν, εάν άνθρωπος είχεν πέτραν την καρδίαν ήτο αδύνατον να µην κλαύση.
Οι αναχωρούντες Τούρκοι αξιωµατικοί και στρατιώτες έκλαιον και ούτοι ωσαύτως και εχτύπουν τα στήθη των…
Ο στρατός έφυγε νύχτα…
Τα Χανιά παρουσιάσουν πένθιµον όψιν, πάντα τα µαγαζιά είναι κλειστά. Σηµερον απεχώρησαν περί των δύο χιλιάδων γυναικοπαίδων καθώς και πολλοί Βέηδες και άλλοι Τούρκοι.
Απερίγραπτος είναι η χαρά να βλέπει κανείς την ηµετέραν Πατρίδα ελευθερωµένην από τον Τουρκικόν στρατόν και τους Τούρκους πολίτας».
Κατά το τέλος του 1898 – 99, µαζί µε 40.000 Τουρκικού στρατού, αποχώρησαν οικειοθελώς και χωρίς κανένα πειθαναγκασµό οι πρώτες 48.000 Κρήτες Μουσουλµάνοι.
Κάποιοι είχαν φύγει κατά την επανάσταση 1866-69.
Το 1923-24 µε την ανταλλαγή έφυγαν:
• από Χανιά 5.500
• από Ρέθυµνο 3.500
• από Ηράκλειο 11.500
• από Λασίθι 3.000
Συνολικά από όλο το νησί 33.500
Αυτό που δεν άντεξαν οι φανατικοί ήταν η άφιξη του Πρίγκιπα Γεωργίου και η ίδρυση της Αυτόνοµης Κρητικής Πολιτείας, παρ’ όλο που η σηµαία της έφερε στην άνω αριστερή γωνία το άσπρο αστέρι σε κόκκινο φόντο που τους αντιπροσώπευε – το 1/4 του πληθυσµού – όπως και την επικυριαρχία του Σουλτάνου στην Κρήτη.
*Ο Μιχάλης Κατσανεβάκης
είναι αρχιτέκτων µηχανικός, συγγραφέας – ιστορικός ερευνητής
Από το βιβλίο µου
«ΚΡΉΤΕΣ ΜΟΥΣΟΥΛΜΆΝΟΙ»
