Ξεχωριστή η αναφορά στα αποκαλυπτήρια της προτομής του Νίκου Ξυλούρη το απόγευμα της Δευτέρας σε δύο ανθρώπους που δεν βρίσκονται πια κοντά μας, στον δικηγόρο Σπύρο Λιονάκη που ήταν ο εμπνευστής και που χρηματοδότησε τα έξοδα του χυτηρίου και στο γλύπτη Γιάννη Μαρκαντωνάκη που πρόσφερε την εργασία για την κατασκευή.
Για έναν άνθρωπο «που δεν ανήκει μόνο στην Κρήτη αλλά σε ολόκληρη την Ελλάδα. Ο Νίκος Ξυλούρης υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από ένας απλός καλλιτέχνης, με τη φωνή του έδωσε ψυχή στην Κρητική παράδοση, έγινε σύμβολο λεβεντιάς, αξιοπρέπειας και αγώνα για τη δημοκρατία σε χαλεπούς καιρούς» μίλησε ο Γιάννης Λιονάκης, γιος του Σπύρου Λιονάκη προσθέτοντας πως: «Τα τραγούδια του συνόδευσαν στιγμές χαράς αλλά και δύσκολες περιόδους της πατρίδας μας και συνεχίζουν και σήμερα να συγκινούν και να εμπνέουν και τις νεότερες γενιές. Η προτομή που αποκαλύψαμε δεν είναι απλώς ένα έργο τέχνης. Είναι μια πράξη μνήμης και τιμής προς έναν άνθρωπο που κράτησε ζωντανή την ταυτότητα και την ψυχή του τόπου μας».
Για τον δωρητή του έργου, τον Σπύρο Λιονάκη, σημείωσε πως «δεν θα αναφερθώ εκτενώς, γιατί τα λόγια μου θα προσέκρουαν στη σεμνότητά του. Η πρωτοβουλία του δεν ήταν μόνο μια πράξη προσφοράς προς την κοινωνία των Χανίων και της Κρήτης. Πηγάζει και από έναν βαθύ, προσωπικό δεσμό: Τη στενή φιλία που τον συνέδεε με τον Νίκο Ξυλούρη. Μια φιλία που γεννήθηκε μέσα από την κοινή αγάπη για την Κρήτη, τον πολιτισμό, την παράδοση και τις αξίες του τόπου μας. Πολλές φορές θυμάμαι τον πατέρα μου να μου διηγείται ιστορίες του με τον Νίκο Ξυλούρη, τότε στις “μπουάτ” της δεκαετίας του 1970, τότε που μαζί αγωνίστηκαν, ο καθένας με τον τρόπο του για καλύτερες μέρες και τη δημοκρατία. Με τη δωρεά αυτή θέλησε να τιμήσει τη μνήμη του φίλου του, αλλά και να αφήσει στις επόμενες γενιές ένα σύμβολο μνήμης και πολιτισμού.
Τιμούμε επίσης σήμερα και τη μνήμη του καλλιτέχνη, επίσης φίλου Γιάννη Μαρκαντωνάκη, ο οποίος με το ταλέντο και την ευαισθησία του απέδωσε με σεβασμό τη μορφή και το πνεύμα του Νίκου Ξυλούρη. Δυστυχώς, τόσο ο δωρητής όσο και ο καλλιτέχνης δεν βρίσκονται ανάμεσά μας, όπως και ο Νίκος. Η απουσία τους μας θυμίζει ότι τα έργα των ανθρώπων μένουν και συνεχίζουν να μιλούν για αυτούς. Ας αποτελέσει η προτομή αυτή ένα διαρκές σημείο μνήμης, όπου οι νεότεροι θα μαθαίνουν και οι μεγαλύτεροι θα θυμούνται».
Για την οικογένεια του γλύπτη Γιάννη Μαρκαντωνάκη μίλησε ο ξάδελφος του επίσης Γιάννης Μαρκαντωνάκης. «Ο λόγος που ο ξάδελφος που μπήκε στη διαδικασία της δωρεάς και την υλοποίησης δεν είναι άλλος από το να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του όπως και όλοι μας στον καλλιτέχνη Νίκο Ξυλούρη για το αποτύπωμα που άφησε στη νεώτερη ιστορία σε μια συγκυρία που ο Ελληνικός λαός είχε άμεση ανάγκη από μια τέτοια προσφορά».
Μιλώντας για την κατασκευή της προτομής υπογράμμισε τον τρόπο που φιλοτεχνήθηκε το πρόπλασμα που το καθιστά όπως είπε «παγκόσμια μοναδικό, λόγω της ιδιαιτερότητας της έμπνευσης και του υλικού. Έφτιαξε αυτήν την προτομή από πριονίδι, κόλα και ακρυλικά χρώματα δημιουργώντας πάνω από 1000 διαστρωματικές, χρωματικές επιφάνειες και τρίβοντας το με μεγάλη δυσκολία λόγω της τρομερής σκληρότητας του υλικού να αναδειχθεί ένα σπάνιο αποτέλεσμα μέσα από αυτές τις χρωματικές εναλλαγές καθιστώντας το μοναδικό και απόλυτα πρωτοποριακό». Τόνισε πως αυτή η τεχνική πήρε ενάμιση χρόνο για να υλοποιηθεί από τον καλλιτέχνη αντί ενάμιση μήνα αν δοκίμαζε γύψο ή πυλό και αυτό έγινε «για να αναδείξει ο καλλιτέχνης την αγάπη και τον θαυμασμό σε ένα χαρισματικό τροβαδούρο όπως ο Νίκος Ξυλούρης».
Σε αυτό το κλίμα η Ουρανία Ξυλούρη, χήρα του μεγάλου καλλιτέχνη, απευθύνθηκε στους συγκεντρωμένους λέγοντας πως όταν είδε την προτομή ευχαρίστησε τον καλλιτέχνη και ρώτησε ποιος τη χρηματοδότησε: «“Όλοι οι Χανιώτες”, μου είπαν με μια φωνή! Ευχαριστώ όλους τους Χανιώτες, ο Νίκος σας αγαπούσε πάρα πολύ», σημείωσε τονίζοντας την αγάπη του Ν. Ξυλούρη στα ριζίτικα και ειδικά σε αυτά των Λάκκων, την κοιτίδα του τραγουδιού (εξάλλου ριζίτικο απέδωσε η Λακκιώτικη παρέα).
