Επιµέλεια: ELYROS S.A.
Η κριτική της Copa-Cogeca και άλλων αγροτικών οργανώσεων
Από την πλευρά των ευρωπαϊκών αγροτικών οργανώσεων, η κριτική είναι ακόµη οξύτερη. Η Copa-Cogeca, η µεγαλύτερη ευρωπαϊκή οργάνωση γεωργών και αγροτικών συνεταιρισµών, παρουσιάζει την πρόταση της Επιτροπής ως απειλή για τον κοινό χαρακτήρα της ΚΓΠ, τη σταθερότητα του αγροτικού εισοδήµατος και την ευρωπαϊκή επισιτιστική ασφάλεια. Η ίδια η ιστοσελίδα της Copa-Cogeca σηµειώνει ότι οι ηγεσίες της ενέκριναν στις 23-24 Απριλίου 2026 βασικές θέσεις για τον µελλοντικό ευρωπαϊκό προϋπολογισµό και την ΚΓΠ, σε µια περίοδο που χαρακτηρίζεται από αυξανόµενες τιµές εισροών και έντονη πίεση στον αγροτικό τοµέα.
Η ανάλυση του EPRS καταγράφει ότι οι αγροτικές οργανώσεις ήταν επικριτικές απέναντι στην πρόταση της Επιτροπής και ότι η Copa-Cogeca δηµοσίευσε τις «10 κόκκινες γραµµές» που καθιστούν, κατά την οργάνωση, τις προτάσεις της Επιτροπής για το Π∆Π και την ΚΓΠ απαράδεκτες για την ευρωπαϊκή γεωργία. Στα σηµεία αυτά περιλαµβάνονται η ένταξη της ΚΓΠ σε ενιαίο ταµείο, η µείωση κατά περίπου 20% του προϋπολογισµού της ΚΓΠ, το τέλος της δοµής των δύο πυλώνων, η διάβρωση του κοινού χαρακτήρα της ΚΓΠ, η δηµιουργία δαπανηρής διοικητικής αναδιοργάνωσης και πολυπλοκότητας αντί απλούστευσης, η αντίθεση σε εθνικές συνεισφορές για µέτρα που σήµερα δεν απαιτούν συγχρηµατοδότηση, η αντίθεση στη φθίνουσα µείωση και στο πλαφόν, καθώς και η έλλειψη ουσιαστικής διαβούλευσης, εναλλακτικών πολιτικών επιλογών και εκτίµησης επιπτώσεων.
Η κριτική της Copa-Cogeca µπορεί να συνοψιστεί ως εξής: η αγροτική Ευρώπη δεν βλέπει απλώς µια δηµοσιονοµική περικοπή, αλλά µια αλλαγή καθεστώτος. Βλέπει λιγότερη αυτοτελή ΚΓΠ, περισσότερη εθνική ευελιξία, λιγότερη προβλεψιµότητα για τους γεωργούς και µεγαλύτερο κίνδυνο άνισου ανταγωνισµού µέσα στην ίδια την ενιαία αγορά. Το Euronews περιέγραψε την πρόταση ως «ειδικά κατοχυρωµένη αλλά µειωµένη», σηµειώνοντας ότι η ΚΓΠ είχε 386,6 δισ. ευρώ την περίοδο 2021-2027, ενώ η νέα πρόταση κατοχυρώνει περίπου 300 δισ. ευρώ για τη γεωργία και ότι ειδικοί που επικαλέστηκε εκτιµούν µείωση 20%-30% σε πραγµατικούς όρους όταν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισµός. Το ίδιο ρεπορτάζ σηµειώνει ότι η Copa-Cogeca κατηγόρησε την Επιτροπή ότι διαλύει τον «κοινό» χαρακτήρα της ΚΓΠ µέσω κρυφών περικοπών και πλήρους επανεθνικοποίησης, υπό τον µανδύα της διοικητικής απλούστευσης.
Η κριτική δεν προέρχεται µόνο από την Copa-Cogeca. Το EPRS καταγράφει ότι η CEJA, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο Νέων Γεωργών, καλωσόρισε ορισµένα εργαλεία για νέους γεωργούς, όπως το starter pack και τη στήριξη εγκατάστασης, αλλά επέκρινε την απουσία ειδικά κατοχυρωµένου προϋπολογισµού για τους νέους γεωργούς και την έλλειψη δηµόσιας διαβούλευσης. Η IFOAM Organics Europe ζήτησε σαφή ειδική κατοχύρωση κονδυλίων της ΚΓΠ για περιβάλλον, κλίµα και καλή µεταχείριση ζώων, ώστε οι γεωργοί να έχουν προβλέψιµη διαδροµή προς βιώσιµες πρακτικές και να αποφευχθεί ένας αγώνας προς τα κάτω µεταξύ κρατών µελών. Η European Coordination Via Campesina προειδοποίησε ότι η πρόταση µπορεί να δηµιουργήσει ανισότητες µεταξύ κρατών µελών και να αποσταθεροποιήσει την αγροδιατροφική αλυσίδα, ενώ άσκησε κριτική στη συνέχιση της λογικής των πληρωµών ανά εκτάριο, επειδή, κατά την οργάνωση, ευνοεί κυρίως τις µεγαλύτερες εκµεταλλεύσεις και ενισχύει τη συγκέντρωση γης.
Από άλλη πλευρά, η EFFAT, η ευρωπαϊκή οµοσπονδία συνδικάτων τροφίµων, γεωργίας και τουρισµού, επέκρινε την πρόταση επειδή δεν περιλαµβάνει επαρκή κίνητρα για ποιοτικές θέσεις εργασίας ή επιβράβευση κοινωνικής επίδοσης. Προειδοποίησε επίσης ότι η εξαίρεση εκµεταλλεύσεων κάτω των 10 εκταρίων από ελέγχους και κυρώσεις κοινωνικής αιρεσιµότητας θα µπορούσε να αποδυναµώσει την προστασία των εργαζοµένων. Έτσι, η κοινωνική κριτική δεν ταυτίζεται πλήρως µε την κριτική της Copa-Cogeca, αλλά συγκλίνει στο συµπέρασµα ότι η πρόταση δεν διασφαλίζει επαρκώς ούτε το εισόδηµα ούτε την κοινωνική συνοχή ούτε τη δίκαιη µετάβαση στον αγροτικό τοµέα.
Συµπέρασµα
Με αβίαστο τρόπο δηµιουργείται η εντύπωση ότι το θέµα πρέπει να ιδωθεί κάτω από το πρίσµα «πολιτικής σύγκρουσης» για το µέλλον της ΕΕ και όχι ως απλή αγροτική διαπραγµάτευση. Τείνει δε, να εξελιχθεί ως σύγκρουση ανάµεσα στην επιθυµία της Επιτροπής για µεγαλύτερη δηµοσιονοµική ευελιξία και στην απαίτηση του Κοινοβουλίου να παραµείνουν η γεωργία και η περιφερειακή πολιτική αυτοτελείς πολιτικές µε διακριτή χρηµατοδότηση. Το Κοινοβούλιο θεωρεί την επανεθνικοποίηση των πολιτικών αυτών απειλή για τον ανταγωνισµό και την ενιαία αγορά. Βέβαια, ορισµένοι αναλυτές αναδεικνύουν ότι η πρόταση για προϋπολογισµό 2 τρις ευρώ πυροδότησε µεγάλη πολιτική σύγκρουση, επειδή συνδυάζει νέες ευρωπαϊκές φορολογικές προτάσεις, αύξηση χρηµατοδότησης για άµυνα, σύνορα και έρευνα, αλλά και συγχώνευση εµβληµατικών πολιτικών όπως η ΚΓΠ και τα περιφερειακά ταµεία σε ένα νέο πλαίσιο µε λιγότερα ειδικά κατοχυρωµένα προγράµµατα.
Θα µπορούσαµε να επισηµάνουµε την οργισµένη αντίδραση της ευρωπαϊκής αγροτοσυνδικαλιστικής οργάνωσης Copa-Cogeca, η οποία έκανε λόγο για υπονόµευση και αποδόµηση των θεµελίων της ευρωπαϊκής γεωργικής πολιτικής. ∆εν αποµακρύνεται κανείς από την πραγµατικότητα αν υποστηρίξει ότι η γεωργία παραµένει ειδικά κατοχυρωµένη, αλλά µε µειωµένο µερίδιο. Σύµφωνα µε το ρεπορτάζ, ενώ το συνολικό µακροχρόνιο ευρωπαϊκό προϋπολογιστικό πακέτο αυξάνεται, το µερίδιο της ΚΓΠ υποχωρεί σηµαντικά. Το ίδιο κείµενο σηµείωσε ότι η µείωση σε πραγµατικούς όρους µπορεί να φθάνει, σύµφωνα µε ειδικούς, µεταξύ 20% και 30%.
Η πρόταση για την ΚΓΠ µετά το 2027 επιχειρεί να απαντήσει σε υπαρκτά προβλήµατα: άνιση κατανοµή ενισχύσεων, ανάγκη στήριξης ενεργών γεωργών, ανανέωση των γενεών, απλούστευση, δηµοσιονοµική πειθαρχία και µεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη µέλη. Όµως η µεταρρύθµιση κρύβει µεγάλους κινδύνους. Αν η στοχευµένη στήριξη µετατραπεί σε µείωση της κοινής χρηµατοδότησης, αν η ευελιξία µετατραπεί σε επανεθνικοποίηση, αν η ανανέωση των γενεών γίνει αποκλεισµός ηλικιωµένων ενεργών παραγωγών και αν η αγροτική ανάπτυξη χαθεί µέσα σε ευρύτερα εθνικά πακέτα, τότε η ΚΓΠ θα αποµακρυνθεί από τον ιστορικό της ρόλο.
Η πιο ασφαλής διατύπωση είναι ότι η Επιτροπή προτείνει για την περίοδο 2028-2034 ένα κονδύλι που εµφανίζει ως ειδικά κατοχυρωµένο για τη στήριξη των γεωργών, ύψους τουλάχιστον 300 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 293,7 δισ. ευρώ για εισοδηµατική στήριξη και 6,3 δισ. ευρώ για αποθεµατικό κρίσεων. Σε σύγκριση µε τα 386,6 δισ. ευρώ της ΚΓΠ 2021-2027, το καθαρά ορατό και προστατευµένο αγροτικό πακέτο εµφανίζεται µειωµένο κατά 86,6 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 22,4%. Αν συγκριθεί µόνο η καθαρή εισοδηµατική στήριξη των 293,7 δισ. ευρώ µε το προηγούµενο συνολικό πακέτο, η αριθµητική απόσταση ανεβαίνει σε περίπου 24%, αν και αυτή η σύγκριση δεν είναι απολύτως οµοειδής.
Το πραγµατικό ερώτηµα, συνεπώς, δεν είναι µόνο ποιος θα πάρει πόσα. Είναι αν η Ευρώπη θέλει ακόµη µια πραγµατικά κοινή αγροτική πολιτική ή ένα σύνολο εθνικών αγροτικών προγραµµάτων µε ευρωπαϊκή ετικέτα. Η κριτική του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της ΕΟΚΕ, της Επιτροπής των Περιφερειών, της Copa-Cogeca και άλλων οργανώσεων συγκλίνει σε ένα βασικό σηµείο: η νέα ΚΓΠ, όπως προτείνεται, κινδυνεύει να γίνει λιγότερο χρηµατοδοτηµένη, λιγότερο διαφανής και λιγότερο κοινή.
