Είναι η εξοικείωσή µας σε µια κατάσταση πιο χρήσιµη από το ξεβόλεµα µας;
Μην απαντήσετε. Αποφασίσετε στο τέλος του σηµειώµατος. Την περασµένη εβδοµάδα βρισκόµουν κάτω από το Ρολόι όταν κτύπησε η καµπάνα του 11 φορές. Το περίεργο είναι ότι όλα τα περιστέρια που κουρνιάζανε εκεί έµειναν απαθή. Γιατί άραγε; Η λέξη κλειδί είναι εξοικείωση. Μια δεξιότητα κρίσιµη για την επιβίωση που αναπτύσσουν όλα τα έµβια όντα. Όµως, σύγχρονες τάσεις συµβουλεύουν να βλέπουµε τον κόσµο διαφορετικά και να κάνουµε συνεχώς µικρές αλλαγές µε µεγάλο αποτύπωµα. ∆ηλαδή, να ξεβολευόµαστε!
Η εξοικείωση
Πώς καταλαβαίνουµε ότι βολευτήκαµε; Όταν σταµατάµε να παρατηρούµε κοινά πράγµατα και πρόσωπα τριγύρω µας. Μια λειτουργία που µας προστατεύει από αισθητηριακή υπερφόρτωση. Αυτή η χρήσιµη λειτουργία αναπτύσσεται πριν γεννηθούµε! Συγκεκριµένα, παρατηρήθηκε ότι στο τελευταίο 3µηνο της κύησης τα µωρά έχουν µάθει πως να συµπεριφέρονται σε επαναλαµβανόµενες λάµψεις φωτός και ήχου.
Η συνήθεια αυτή απελευθερώνει χωρητικότητα της µνήµης εργασίας µας, ώστε να επικεντρωνόµαστε σε νέα ερεθίσµατα. Μας βοηθά να αντιµετωπίζουµε τη θλίψη, τον χρόνιο πόνο και να κάνουµε τη ζωή µας υποφερτή Επίσης, η εξοικείωση µας βοηθά να προκόβουµε. Πώς;
Όταν ο ενθουσιασµός µας εξασθενεί, η ικανοποίηση µας σταθεροποιείται και τροφοδοτεί την επιθυµία µας για πρόοδο, εξερεύνηση και υιοθέτηση του νέου.
Αρνητικές όψεις
Αν αγνοήσουµε χρόνιους πόνους, καθυστερούµε επισκέψεις σε γιατρούς ή συνηθίζουµε τοξικές συµπεριφορές, τότε οι συνέπειες είναι σοβαρές. Αλλά και η αδυναµία εξοικείωσης είναι πρόβληµα. Γιατί;
Πολλές ψυχικές παθήσεις χαρακτηρίζονται από κάποιο είδος διαταραχής αυτής της λειτουργίας.
Μελέτες δείχνουν ότι καταθλιπτικά άτοµα αποµπλέκονται από αρνητικά γεγονότα πιο αργά. ∆ηλαδή, δυσκολεύονται να συνηθίσουν τα κακά νέα, καθυστερώντας έτσι την συναισθηµατική τους ανάκαµψη.
Το ίδιο συµβαίνει µε τα ριψοκίνδυνα άτοµα. Αµβλύνουν τη συναισθηµατική τους αντίδραση στον κίνδυνο. Το αποτέλεσµα; Να αναλαµβάνουν όλο και µεγαλύτερα ρίσκα. Τέλος, η εξοικείωση εξηγεί γιατί τα σπίτια µας φαίνονται µικρότερα µε την πάροδο του χρόνου ή γιατί βαριόµαστε τα καινούργια µας ρούχα, οδηγώντας µας σε υπερκατανάλωση.
Πως ξεβολευόµαστε;
Η λύση είναι απλή. Επιβραδύνουµε και εκπαιδευόµαστε στην παρατήρηση. ∆ύσκολο έργο. Αφού πρέπει να κατακτήσουµε την εν-συνείδηση, δηλαδή να γνωρίζουµε τι µας συµβαίνει κάθε στιγµή και τι συµβαίνει γύρω µας. Για αρχή, τρώµε συνειδητά αργά για να απολαµβάνουµε στο έπακρο τις γεύσεις.
Μια άλλη πρόταση είναι να κάνουµε διαλείµµατα. Αυτό µπορεί να φαίνεται αντιφατικό. Ερευνητές (Πανεπιστήµια Berkeley & New York) παρατήρησαν ότι η διακοπή ευχάριστων εµπειριών – µουσική, διακοπές – στην πραγµατικότητα τις κάνει πιο ευχάριστες, γιατί τα διαλείµµατα διαταράσσουν την εξοικείωση. Αν όµως κάνουµε διαλείµµατα, ενώ έχουµε δυσάρεστες εµπειρίες, τότε γινόµαστε ευερέθιστοι επειδή εµποδίζεται η εξοικείωσή µας.
44 Ιδέες για να ξεβολευτούµε!
Αντιγράφω από το βιβλίο µου ΤΑ ΚΑΛΟΖΩΙΤΑ ΜΑΣ ΧΡΟΝΙΑ… «Η εξοικείωση µας κάνει να βαριόµαστε τα νέα µας ρούχα ή το νέο µας κινητό. Εξηγεί γιατί µένουµε σε κακές σχέσεις και γιατί δεν παρατηρούµε τη ρύπανση.
Το βόλεµα µας βοηθά να προσαρµοστούµε γρήγορα στο περιβάλλον µας. Το ξεβόλεµα -ο αποσυντονισµός- βελτιώνει την ευτυχία µας, αυξάνει την επίγνωσή µας για την παραπληροφόρηση και βοηθά να καταπολεµήσουµε την κλιµατική αλλαγή.
Μια 64χρονη Κρητικιά Πανεπιστηµιακός µας δήλωσε… ‘‘Αλλάζω ερευνητικά πεδία κάθε 10 χρόνια επειδή φοβάµαι ότι η σκέψη µου γίνεται άκαµπτη και επιπλέον βαριέµαι. Με συνεπαίρνει η νέα έρευνα και ξαναγίνοµαι φοιτήτρια’’».
Στο βιβλίο υπάρχουν 44 ιδέες Χανιωτών για ξεβόλεµα-ανανέωση.
Παρατηρητές πουλιών και ανθρώπων
Ένας µοναδικός τρόπος ξεβολέµατος είναι η παρατήρηση πουλιών & ανθρώπων. Ο λόγος; Και οι 2 ασχολίες αναδιαµορφώνουν τον εγκέφαλό µας, όπως γίνεται όταν µαθαίνουµε µια ξένη γλώσσα ή ένα µουσικό όργανο. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι έµπειροι παρατηρητές πουλιών αναγνώρισαν το 83% των τοπικών ειδών πτηνών και το 61% των µη τοπικών ειδών. Αντίθετα, οι αρχάριοι αναγνώρισαν το 44% και των δύο κατηγοριών.
Οι περιοχές του εγκέφαλου µας που ασχολούνται µε την αναγνώριση αντικειµένων, την οπτική επεξεργασία, την προσοχή και τη µνήµη εργασίας καλύπτουν ένα ευρύ φάσµα γνωστικών διεργασιών. Έτσι, η αναγνώριση, σύγκριση, ταξινόµηση, και ερµηνεία συµπεριφορών αυγατίζουν τα γνωστικά µας αποθέµατα.
Συµπερασµατικά
Όταν περνάµε καλά, δεν θέλουµε διαλείµµατα. Αλλά οτιδήποτε είναι καλό, είναι πραγµατικά καλό στην αρχή. Μετά η απόλαυση µας µειώνεται λόγω συνήθειας.
Το ίδιο συµβαίνει µε τις σχέσεις µας. Ένα διάλειµµα-ξεβόλεµα φθάνει για να εκτοξευτεί η χαρά µας όταν επιστρέψουµε.
Εάν είµαστε αργοί να συνηθίσουµε κάτι, τότε είναι ευκολότερο να ξεβολευτούµε. Ο λόγος; Ο εγκέφαλός µας ανταποκρίνεται σε περισσότερους ήχους, εικόνες και πληροφοριών. Είµαστε δηλαδή, πιο δηµιουργικοί.
Ιδέα. Αύριο αλλάξτε καφενείο και την Κυριακή αγοράσετε µια εφηµερίδα που δεν σας αντιπροσωπεύει. Θα απολαύσετε το σοκ του ξεβολέµατος και θα το θυµόσαστε για καιρό.
*Ο Κυριάκος Βασιλομανωλάκης είναι Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία του «Μαθαίνω εύκολα», «Θυµάµαι εύκολα», «Μελετώ αποτελεσµατικά», και «Τα καλοζώιτά µας χρόνια» ,διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ.
