Συχνά ακούµε την προτροπή «να κάνεις µια ΙΚΕ», η οποία «θα σου προσφέρει φορολογικά και άλλα πλεονεκτήµατα». Τέτοιου είδους συµβουλές, όταν προέρχονται από µη ειδικούς, είναι συνήθως αβάσιµες. Παρ’ όλα αυτά, αναδεικνύουν την πραγµατική ανάγκη για τη βέλτιστη επιλογή του τύπου της επιχείρησης που θα στεγάσει τον επαγγελµατικό µας αγώνα.
Η φράση «κάνε µια ΙΚΕ γιατί είναι η καλύτερη επιλογή» είναι, καταρχάς, λανθασµένη. Η επιλογή του εταιρικού τύπου που ταιριάζει σε κάθε επαγγελµατία προϋποθέτει τη διερεύνηση πολλών παραµέτρων, οι οποίες συχνά συγκρούονται µεταξύ τους. Για παράδειγµα, ένας τύπος επιχείρησης µπορεί να είναι συµφέρων από φορολογικής πλευράς, αλλά λιγότερο ασφαλής ως προς την ευθύνη. Μπορεί να διευκολύνει την οργάνωση της δραστηριότητας, αλλά να συνεπάγεται αυξηµένο κόστος λογιστικής τήρησης ή αυστηρότερες κυρώσεις σε περίπτωση φορολογικού ελέγχου.
Με το παρόν άρθρο επιχειρείται µια βασική καταγραφή των µεταβλητών που προσδιορίζουν την απόφαση για τον τύπο της επιχείρησης που καλείται να επιλέξει ένας επαγγελµατίας. Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι χωρίς τη γνώµη ενός εξειδικευµένου Λογιστή – Φοροτεχνικού, καθώς και του ∆ικηγόρου που συµβουλεύει την επιχείρηση, η τελική απόφαση ενέχει σηµαντικό ρίσκο.
Κατ’ αρχάς, ας προχωρήσουµε σε µια γενική διάκριση:
• Ατοµικές επιχειρήσεις
Αποτελούν τον απλούστερο τύπο επιχείρησης και δηµιουργούνται από έναν µόνο επαγγελµατία (π.χ. ξυλουργό, ψυκτικό, δικηγόρο, έµπορο, αγρότη κ.λπ.). Η επιχειρηµατική δραστηριότητα ταυτίζεται ουσιαστικά µε το φυσικό πρόσωπο και περιστρέφεται γύρω από αυτό.
• Προσωπικές εταιρείες
Αποτελούνται από δύο ή περισσότερα άτοµα στο πλαίσιο της συνεργασίας τους. Οι βασικές µορφές είναι οι Οµόρρυθµες Εταιρείες (Ο.Ε.) και οι Ετερόρρυθµες Εταιρείες (Ε.Ε.).
• Κεφαλαιουχικές εταιρείες
Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται οι Ανώνυµες Εταιρείες (Α.Ε.), οι Εταιρείες Περιορισµένης Ευθύνης (Ε.Π.Ε.) και οι Ιδιωτικές Κεφαλαιουχικές Εταιρείες (Ι.Κ.Ε.). Οι εταιρείες αυτές µπορούν να συσταθούν ακόµη και από ένα µόνο άτοµο (µονοπρόσωπες) ή από περισσότερους εταίρους και συναντώνται συνήθως σε επιχειρηµατικά σχήµατα µεγαλύτερου µεγέθους.
Ας εξετάσουµε, στη συνέχεια, τη χρησιµότητα κάθε κατηγορίας σε σχέση µε τα βασικά ζητούµενα της λειτουργίας µιας επιχείρησης.
Αναλυτικότερα:
Τι φόρο έχω σε κάθε µία από αυτές τις επιλογές;
Η ατοµική επιχείρηση φορολογείται µε προοδευτική κλίµακα. Συγκεκριµένα, από τα καθαρά κέρδη της:
• τα πρώτα 10.000 € φορολογούνται µε 9%,
• τα επόµενα 10.000 € µε 20%,
• τα επόµενα 10.000 € µε 26%,
• στη συνέχεια εφαρµόζονται συντελεστές 34% και 39%,
• ενώ για κέρδη άνω των 60.000 € ο συντελεστής ανέρχεται στο 44%.
Σηµειώνεται ότι από το 2026 και µετά οι νέοι επαγγελµατίες έως 25 ετών έχουν αφορολόγητο όριο τα πρώτα 20.000 € κερδών. Επιπλέον, προβλέπονται φορολογικές εκπτώσεις ανάλογα µε τον αριθµό των ανήλικων τέκνων.
Οι προσωπικές εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.) που τηρούν απλογραφικά βιβλία φορολογούνται µε ενιαίο (οριζόντιο) φορολογικό συντελεστή 22%. Είτε τα κέρδη είναι 10 € είτε 10.000.000 €, ο συντελεστής παραµένει ο ίδιος: 22%.
Σε λιγότερες περιπτώσεις συναντάµε προσωπικές εταιρείες που τηρούν διπλογραφικά βιβλία· σε αυτές, κατά τη διανοµή των κερδών, επιβάλλεται επιπλέον φόρος 5%. Ο γενικός κανόνας, ωστόσο, παραµένει ο φόρος 22% χωρίς άλλη επιβάρυνση.
Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (Α.Ε., Ε.Π.Ε. και Ι.Κ.Ε.), οι οποίες τηρούν υποχρεωτικά διπλογραφικά βιβλία, ο φόρος επί των κερδών είναι επίσης 22%. Όταν οι εταίροι αποφασίσουν τη διανοµή των κερδών, επιβάλλεται επιπλέον φόρος µερισµάτων 5%.
Συµπερασµατικά, παρατηρούµε ότι όταν τα κέρδη µιας επιχείρησης υπερβαίνουν περίπου τις 50.000 €, η ατοµική επιχείρηση παύει να είναι συµφέρουσα από πλευράς φορολογικής επιβάρυνσης. Για κέρδη άνω αυτού του ορίου, ενδέχεται να πρέπει να εξεταστεί η µετατροπή της ατοµικής επιχείρησης σε προσωπική ή κεφαλαιουχική εταιρεία.
Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε, η φορολογία δεν είναι το µοναδικό κριτήριο. Υπάρχουν και άλλα ουσιώδη πεδία που πρέπει να αξιολογηθούν πριν από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης.
Ας δούµε το επόµενο:
Ο τρόπος λήψης των αποφάσεων
Στην ατοµική επιχείρηση υπάρχει ένας και µοναδικός αποφασίζων: ο επιχειρηµατίας. Ο ίδιος λαµβάνει όλες τις αποφάσεις και φέρει αποκλειστικά την ευθύνη της διοίκησης.
Στις εταιρείες (προσωπικές ή κεφαλαιουχικές), οι αποφάσεις λαµβάνονται από τα όργανα διοίκησης που προβλέπονται από τον νόµο και το καταστατικό.
Ειδικότερα:
• στις Προσωπικές Εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.), καθώς και στις Ι.Κ.Ε. και Ε.Π.Ε., τη διοίκηση ασκεί ο διαχειριστής,
• στις Ανώνυµες Εταιρείες (Α.Ε.), τη διοίκηση ασκεί το ∆ιοικητικό Συµβούλιο.
Παρά ταύτα, η πραγµατική δύναµη λήψης των αποφάσεων στις εταιρείες ανήκει τελικά στους εταίρους, καθώς αυτοί αποφασίζουν ποιος θα είναι ο διαχειριστής ή ποια πρόσωπα θα απαρτίζουν το ∆ιοικητικό Συµβούλιο.
Ο γενικός κανόνας κατανοµής της εξουσίας έχει ως εξής:
Στις Προσωπικές Εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.) κυρίαρχο ρόλο παίζουν τα πρόσωπα (γι’ αυτό και ονοµάζονται «προσωπικές»), ενώ στις Κεφαλαιουχικές Εταιρείες (Ι.Κ.Ε., Ε.Π.Ε. και Α.Ε.) κυριαρχεί το κεφάλαιο (εξ ου και ο χαρακτηρισµός «κεφαλαιουχικές»).
Χαρακτηριστικό παράδειγµα:
Σε µια Ο.Ε. όπου ο πρώτος εταίρος κατέχει ποσοστό 98% και οι άλλοι δύο από 1% έκαστος, σε περίπτωση σύµπραξης του δεύτερου και του τρίτου, ο πρώτος εταίρος, παρά το υψηλό ποσοστό του, δεν µπορεί να επιβάλει απόφαση, καθώς υπερισχύει η πλειοψηφία των προσώπων (δύο ψήφοι έναντι µίας).
Αντίθετα, σε µια κεφαλαιουχική εταιρεία, όπου το κριτήριο είναι το κεφάλαιο, ο εταίρος που κατέχει το 98% του εταιρικού κεφαλαίου ουσιαστικά ελέγχει πλήρως τις αποφάσεις της εταιρείας.
Συνεπώς, στο συγκεκριµένο πεδίο γίνεται σαφές ότι η σωστή επιλογή εταιρικού τύπου εξαρτάται άµεσα από την πραγµατική συµφωνία και τη δυναµική των σχέσεων µεταξύ των εταίρων.
Η ευθύνη των µελών
της επιχείρησης
Στην ατοµική επιχείρηση, αν, ο µη γένοιτο, προκύψουν σοβαρά οικονοµικά προβλήµατα, οι πιστωτές µπορούν να στραφούν όχι µόνο κατά της περιουσίας της επιχείρησης, αλλά και κατά της προσωπικής περιουσίας του επιχειρηµατία, µέχρι την πλήρη εξόφληση των οφειλών.
Στις προσωπικές εταιρείες η ευθύνη ποικίλει ανάλογα µε τον τύπο:
Στις Οµόρρυθµες Εταιρείες (Ο.Ε.), όλοι οι εταίροι φέρουν απεριόριστη ευθύνη, όπως στην ατοµική επιχείρηση.
Στις Ετερόρρυθµες Εταιρείες (Ε.Ε.), τα οµόρρυθµα µέλη έχουν απεριόριστη ευθύνη, ενώ τα ετερόρρυθµα µέλη φέρουν περιορισµένη ευθύνη, χάνουν µόνο το κεφάλαιο που έχουν εισφέρει στην εταιρεία, χωρίς να κινδυνεύει η προσωπική τους περιουσία.
Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (Α.Ε., Ε.Π.Ε., Ι.Κ.Ε.) προστατεύονται τα προσωπικά περιουσιακά στοιχεία των εταίρων. Σε περίπτωση οικονοµικού προβλήµατος, κάθε µέλος χάνει µόνο το ποσό που έχει εισφέρει στην εταιρεία.
Εξαιρέσεις: Οι οφειλές προς το ∆ηµόσιο επιβάλλουν απεριόριστη ευθύνη στον διαχειριστή (για Ε.Π.Ε. και Ι.Κ.Ε.) ή στον Πρόεδρο/∆ιευθύνοντα Σύµβουλο (για Α.Ε.). Επιπλέον, σε ειδικές περιπτώσεις, όπως η λήψη δανείου όπου ένα µέλος έχει υπογράψει ως εγγυητής, η ευθύνη του περιορίζεται µόνο στο συγκεκριµένο δάνειο.
Συµπέρασµα: Όσον αφορά την ευθύνη, οι κεφαλαιουχικές εταιρείες παρέχουν το υψηλότερο επίπεδο προστασίας. Για επιχειρήσεις µε υψηλό επιχειρηµατικό ρίσκο ή µεγάλα επενδυτικά σχέδια, είναι προτιµότερο να επιλεγεί ένας τύπος εταιρείας µε περιορισµένη ευθύνη, ώστε η προσωπική περιουσία των εταίρων να προστατεύεται. Αντίθετα, για δραστηριότητες µε χαµηλό ρίσκο, η ατοµική ή η προσωπική εταιρεία µπορεί να είναι αποδεκτή επιλογή.
Η υποχρεωτική ασφάλιση στο ΤΕΒΕ/ΕΦΚΑ και οι λοιπές ασφαλιστικές υποχρεώσεις
Στην ατοµική επιχείρηση, ο επιχειρηµατίας ασφαλίζεται υποχρεωτικά στο ΤΕΒΕ/ΕΦΚΑ. ∆εν απαιτείται καµία άλλη ασφάλιση ΙΚΑ/ΕΦΚΑ. Επιπλέον, συγγενείς πρώτου βαθµού που εργάζονται στην επιχείρηση για βοήθεια χωρίς αµοιβή δεν υποχρεούνται σε ασφάλιση.
Στις προσωπικές εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.) ασφαλίζονται υποχρεωτικά όλα τα µέλη, ακόµα και αυτά µε 1% συµµετοχή ή τα ετερόρρυθµα µέλη. Όσον αφορά την εργασία στην εταιρεία:
Τα οµόρρυθµα µέλη µπορούν να εργάζονται ελεύθερα χωρίς πρόσθετη ασφάλιση.
Τα ετερόρρυθµα µέλη που εργάζονται στην εταιρεία πρέπει να ασφαλιστούν στο ΙΚΑ/ΕΦΚΑ.
Οι συγγενείς πρώτου βαθµού δεν έχουν την απαλλαγή ασφάλισης που ισχύει στις ατοµικές επιχειρήσεις.
Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (Ι.Κ.Ε., Ε.Π.Ε., Α.Ε.):
Οι εργαζόµενοι που δεν είναι διαχειριστές ή µέλη του ∆ιοικητικού Συµβουλίου υποχρεούνται σε ασφάλιση ΙΚΑ/ΕΦΚΑ.
Οι διαχειριστές και τα µέλη του ∆ιοικητικού Συµβουλίου απαλλάσσονται από την ασφάλιση ΙΚΑ/ΕΦΚΑ, αλλά µόνο για τις διοικητικές και διαχειριστικές τους υπηρεσίες.
Υποχρεωτική ασφάλιση στο ΤΕΒΕ/ΕΦΚΑ υπάρχει µόνο για τους διαχειριστές των Ε.Π.Ε. και Ι.Κ.Ε., για τα µέλη µονοπρόσωπων εταιρειών και για τα µέλη ∆.Σ. Α.Ε. που κατέχουν πάνω από 3% των µετοχών.
Συµπέρασµα: Οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις ποικίλλουν σηµαντικά ανάλογα µε τον τύπο της επιχείρησης. Ένας επιχειρηµατίας πρέπει να λάβει υπόψη τόσο τη δική του ασφάλιση όσο και την υποχρέωση ασφάλισης των µελών ή των συγγενών που εργάζονται στην επιχείρηση, προκειµένου να επιλέξει τον κατάλληλο εταιρικό τύπο για τη δραστηριότητά του.
Κόστος λογιστικών υπηρεσιών σε αντιπαραβολή µε την οργάνωση της επιχείρησης, τις δυνατότητες ελέγχου της εφορίας και τα πρόστιµα.
Η ατοµική επιχείρηση και οι προσωπικές εταιρείες που έχουν βιβλία εσόδων – εξόδων έχουν µικρότερο κόστος λογιστικής τήρησης καθώς καταχωρούν µόνο τα έσοδα και τα έξοδα τους. Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες που έχουν διπλογραφικά βιβλία το κόστος λογιστικής τήρησης είναι πολύ µεγαλύτερο καθώς εκεί δεν έχεις ένα βιβλίο για τα έσοδα και ένα για τα έξοδα αλλά επιπλέον, βιβλίο καταγραφής του Ταµείου, των καρτελών των πελατών και των προµηθευτών, των λογαριασµών όψεως, των δανείων, των φόρων, των επενδύσεων, των εγγυήσεων κ.τ.λ. πέραν δηλαδή των αυτονόητων καταγραφών των αγορών, των δαπανών και των εσόδων.
Μπορεί όµως το κόστος να είναι µεγαλύτερο (κατ’ ελάχιστο τρεις φορές µεγαλύτερο από µια προσωπική εταιρεία µε απλογραφικά) αλλά όµως όταν τηρούνται όσα προαναφέρθηκαν σηµαίνει ότι η εταιρεία θα οργανωθεί σε µέγιστο βαθµό, άρα θα εξοικονοµήσει πολλαπλά την αύξηση του κόστους της λογιστικής τήρησης.
Να σηµειώσουµε όµως πως όταν καταγράφονται τα πάντα, τότε και ένας φορολογικός έλεγχος µπορεί να ζητήσει όλα τα βιβλία αυτά. Αυτό σηµαίνει ότι ο έλεγχος στα διπλογραφικά βιβλία γίνεται πιο εύκολος και από την φορολογική αρχή. Όµως αυτό είναι πρόβληµα µόνο για τις παραβατικές επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις που δεν θέλουν να οργανωθούν. Και οι δύο περιπτώσεις αυτές όµως αποτελούν πολύ χειρότερα βαρίδια από τον έλεγχο. Μυαλό έχουµε για να καταλάβουµε επιτέλους τα αυτονόητα.
Τέλος δεν κρύβω την απογοήτευσή µου στο γεγονός ότι ο νοµοθέτης έχει υψηλότερα πρόστιµα συµµόρφωσης στις επιχειρήσεις µε διπλογραφικά βιβλία (κεφαλαιουχικές) . Για παράδειγµα αν υποβάλεις εκπρόθεσµα µια δήλωση ΦΠΑ µε 20 ευρώ υποχρέωση απόδοσης φόρου στα απλογραφικά βιβλία (συνήθως ατοµικές και προσωπικές ΟΕ, ΕΕ) έχουµε 250 ευρώ πρόστιµο ενώ στα διπλογραφικά βιβλία (κεφαλαιουχικές ΑΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ) έχουµε 500 ευρώ, απαράδεκτο κατά την γνώµη µου αλλά δεν είναι του παρόντος.
Αγαπητοί µου αναγνώστες βεβαίως και µπορεί να υπάρξουν και άλλοι παράµετροι, γι αυτό όταν θέλετε να επιλέξετε τον σωστό τύπο της επιχείρησης σας πρέπει να απευθυνθείτε στον συνεργάτης σας λογιστή και δικηγόρο, ώστε να αναλυθούν όλα εις βάθος. Σε ένα άρθρο όπως αυτό είχα την δυνατότητα να παραθέσω µόνο τα σηµαντικά και όχι τις λεπτοµέρειες, ελπίζοντας ότι θα λάβετε µια ισχυρή αρχική καθοδήγηση.
Εξάλλου κατά την επιλογή του τύπου της επιχείρησης, εκτός της ανάγνωση των προαναφερόµενων, δεν πρέπει να γνωρίζω αν η επιχείρηση µου χρειάζεται συνέταιρο; Κι αν χρειάζεται εγώ έχω µάθει να συνεργάζοµαι; Το επενδυτικό µου πλάνο πιο είναι; Ο στόχος της υλοποίησης των επιχειρηµατικών µου πράξεων; Η επιχειρηµατική µου παιδεία; Όλα αυτά είναι θέµατα που πρέπει να προβληµατίζουν τον επιχειρηµατία ώστε να ζητά την γνώµη του πλέον αρµόδιου στα θέµατα αυτά. Του Οικονοµολόγου. Του επιχειρηµατικού συµβούλου.
Τώρα αν ψάξετε στην αγορά για να βρείτε τέτοιον συνεργάτη και διαπιστώσετε ότι όλοι οι οικονοµολόγοι έχουν γίνει λογιστές, ή τραπεζικοί, ή εφοριακοί, ή επιχειρηµατίες ή µελετητές (που κάνουν όµως θετικές µελέτες για την επιχείρηση ώστε να επιτύχουν την λήψη της επιχορήγησης και µόνο) τότε σκεφτείτε «Μα τι συµβαίνει εδώ στην Ελλάδα;» και να αν βρείτε καµία ωραία απάντηση σας παρακαλώ πείτε µου την και µένα.
*Ο Κωνσταντίνος Σταυρουλάκης είναι οικονοµολόγος Ανωτάτης Βιοµηχανικής Σχολής Θεσ/κης
