ΣΤΡΙΦΟΓΥΡΙΖΕΙ στο µυαλό µουµια φράση που έλεγε συχνά πυκνά ο εκ Κρήτης Θεολόγος µας, ονόµατι Χλαµπουτάκης, στο ΣΤ’ Γυµνάσιο Θεσσαλονίκης, στις αρχές του 1960. Τον είχαµε στις τελευταίες τάξεις, τον σεβόµασταν για τη σοφία και την καντιανή λογική του… Πρόκειται για µια φράση που µε συνοδεύει στη ζωή σε δύσκολες στιγµές, όπως οι σηµερινές:
“Τί είναι τελικά ο άνθρωπος…;” , το ερώτηµά µας.
“Είµαστε κράµα µ ε γ α λ ε ί ο υ και α θ λ ι ό τ η τ α ς”, η απάντησή του. Αργότερα έµαθα πως η φράση είχε πρωτοειπωθεί από τον Γάλλο στοχαστή, διάσηµο µαθηµατικό και φυσικό, Μπλέζ Πασκάλ (Blaise Pascal, 1623-1662), ένα πνεύµα τροµερά ανήσυχο και πολύ θρησκευόµενο στην εποχή του (1).
ΠΡΑΓΜΑΤΙ! ΑΝ ΚΟΙΤΑΞΟΥΜΕ γύρω µας, βλέπουµε ότι ένας και µόνο άνθρωπος, ο “χαοτικός” Τραµπ -πρόεδρος των ΗΠΑ-, αρκεί µε τον “τραµπισµό” του, να µας φτάσει σε έσχατα σηµεία αθλιότητας. ∆ιότι, µόνο αθλιότητες δηµιουργούν οι αναίτιοι και υπερσπάταλοι πόλεµοι-είτε κηρύσσονται από τους Πούτιν, Τραµπ (MEGA) και Νετανιάχου ή από οποιονδήποτε άλλο. Η αθλιότητα εκπορεύεται από το πεπερασµένο της ανθρώπινης φύσης. Όταν βρίσκονται σε έξαρση ασίγαστα πάθη (εγωισµός, φιλοδοξία), όταν υπάρχει ηθική κατάπτωση των πάντων εξαιτίας της απληστίας (american greed), όταν η απαξίωση της ύπαρξης του άλλου είναι στο ναδίρ, τότε όλα είναι αναµενόµενα. Ακόµη και η κυνική περιφρόνηση των διεθνών κ α ν ό ν ω ν ειρηνικής συµβίωσης µεταξύ των λαών, γίνεται κουλερόχαρτο!
ΑΝΤΙΘΕΤΑ, το µεγαλείο πηγάζει από τη δύναµη του απλού ανθρώπου να σκέφτεται ορθολογικά, να αγαπά και να σέβεται τη φύση και τον συνάνθρωπό του, να αναλογίζεται τις αδυναµίες, τη δύναµη και την ε υ θ ύ ν η του, να απόδεχεται τον ά λ λ ο, όποιος κι αν είναι, να είναι αλληλέγγυος, να έχει φαντασία και δηµιουργικότητα, να µ ε γ α λ ο υ ρ γ ε ί… Για τον Πασκάλ, είµαστε “µια καλαµιά σκεπτόµενη” (roseau pensant) που κάθε στιγµή κινδυνεύουµε να συνθλιβούµε από τη σφοδρότητα των συµφορών του σύµπαντος· κάτι που “εγωιστικά” αρνούµαστε να συνειδητοποιήσουµε… Ο µεγαλειώδης άνθρωπος, αν και γνωρίζει τη θνητότητά του, αγωνίζεται συσίφεια να υπερβεί τη µοίρα του δηµιουργώντας θετικό έ ρ γ ο. Αντίθετα, το σύµπαν δεν γνωρίζει τίποτα και ούτε απολαµβάνει τις νίκες του!
…ΜΕΓΑΛΕΙΟ και η π ο ί η σ η των φετινών πικρών ανοιξιάτικων ηµερών µας. Και µακάριοι όσοι διαθέτουν την υψίστη αυτή τέχνη που για το Νικηφόρο Βρεττάκο, «… είναι το µόνο πράγµα που δεν έρχεται ύστερα από µια λογική επεξεργασία, αλλά πετάγεται ξαφνικά µέσα από τον άνθρωπο. Από τα έγκατά του, από τα βάθη του». Σήµερα, ένας ποιητής µπορεί να επικαλείται τη βία για να µας πεί πόσο ωραία είναι η ειρήνη. Να βρίσκεται στην κλίνη του θανάτου κι όµως να µας προσκαλεί σε µια νέα µυστική εποχή αγάπης, αλληλοσεβασµού και ανθρωπισµού. Πιθανόν, να είναι σκληρό να είσαι ποιητής σε απάνθρωπες εποχές, όµως αξίζει να είσαι…! Ναι, είναι σωτήριο και σωστό να γράφονται στίχοι, επειδή µέσω αυτών, ίσως καταφέρουµε να συνειδητοποιήσουµε (και να ε ξ ε γ ε ρ θ ο ύ µ ε) εναντίον κάθε πηγής αθλιότητας που µας µαστίζει.
ΣΤΟΥΣ παρακάτω στίχους (απόσπασµα), γραµµένους εν καιρώ πανδηµίας και εγκλωβισµού -που συνεχίζεται µε άλλους τρόπους σήµερα, ξαναβρίσκουµε ψ ή γ µ α τ α αισιοδοξίας:
“…Σε όλον τον κόσµο οι άνθρωποι ξυπνούν σε µία νέα πραγµατικότητα
Για το πόσο σηµαντική είναι η ζωή.
Για το πόσο χάσαµε τον έλεγχο
Κι αποδεχόµαστε απ’ την αρχή/ O,τι πραγµατικά έχει σηµασία.
Ποια είναι η ουσία/ Κι αυτό είναι: Το να αγαπάς.
Ναι, υπάρχει φόβος.
Αλλά δεν χρειάζεται να υπάρχει µίσος.
Ναι, υπάρχει αποµόνωση.
Αλλά δεν χρειάζεται να υπάρχει µοναξιά.
Ναι, υπάρχει πανικός
Αλλά δεν χρειάζεται να γίνεται κακία.
Ναι, υπάρχει αρρώστια.
Αλλά δεν χρειάζεται να υπάρχει αρρώστια στην ψυχή µας
Ναι, υπάρχει ακόµη και ο θάνατος.
Αλλά µπορεί πάντα να υπάρξει µια αναγέννηση της αγάπης… “ (2)
ΓΙΑ ΜΙΑ παράξενη, δυστοπική κι απάνθρωπη Άνοιξη (διαχρονικά), οι παρακάτω στίχοι της Κατερίνας Γώγου:
“Άνοιξη… πετάει µπουµπούκια η µοναξιά
έτσι να είναι η λέξη η σωστή
ή µήπως έτσι πάει κι αυτό κι εχάθη;
Οι τάφοι βγάζουνε κλαριά/ οι πεθαµένοι χτυπάνε λευτεριά
ρίµες ψάχνει η ψυχή µου να πω/ να βρω το δρόµο το σωστό.
Του Άλεν Γκίνσµπεργκ/ του πάει να κρέµονται χρυσές κλωστές
κι εγώ; ∆εν πάει άλλο.
Εξύπνησε µια κρύα πνοή µες στη σπασµένη σέρα, / όπου τα ρόδα είναι νεκρά και κάσα η κάθε γάστρα.
Το κυπαρίσσι, ατελείωτο σα βάσανο, προς τ’ άστρα/ σηκώνει τη µαυρίλα του διψώντας τον αέρα.
Και πάνε, πένθιµη ποµπή λες, της δεντροστοιχίας
οι πιπεριές και σέρνονται τα πράσινα µαλλιά τους.
Οι δύο λατάνιες ύψωσαν µες στην απελπισία τους
τα χέρια. Κι είναι ο κήπος µας κήπος µελαγχολίας.” (3)
ΓΡΑΦΑΜΕ, πριν από 23 χρόνια, σε παρόµοια ε π ο χ ή πολέµων (“Σόκ και ∆έος”, Ιράκ) µε ανείπωτες καταστροφές, τρία (Ι, ΙΙ, ΙΙ) εαρινά ποιήµατα (αποσπάσµατα), πνιγµένα στις βόµβες “ακριβείας”, τα “έξυπνα όπλα”, τα πυρηνικά που δεν βρέθηκαν ποτέ (!), τα αναρίθµητα αθώα θύµατα (4):
Ι
“…Ανοιξη! / Και πόσο δε σ’ αγάπησα!/ Και πόσο δε σε µίσησα!”
ΙΙ
“…Νέα σύνορα, νέοι λαοί, νέοι κυρίαρχοι.
Κι ό κόσµος, ένα τίποτε
ένα ατέλειωτο convoy/ “περιφερόµενων µεταναστών”
ΙΙΙ
… Κι εσύ πλανεύτρα Άνοιξη/ µέρα τη µέρα φτάνεις
Ηδύ το φως σου/ Γλυκασµός σε “ζώντες και νεκρούς”
Υπόσχεση ζωής εσύ/ Μα σάβανο για πέπλο φέρνεις
στα µέρη που η “νέα µοίρα”/ ανά-κατά-(και)-τάξεις τάζει…” (4)
…ΤΑ ΠΑΝΤΑ σαν πάντα, ξανά και ξανά, λοιπόν! Τώρα µε drones, Τεχνητή Νοηµοσύνη και αλγόριθµους οι θάνατοι: για να είναι ακριβέστεροι, σηµαντικότεροι, πολυπληθέστεροι. (20-3-2026)
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
-(1) Blaise Pascal (1623-1662). Η περί µεγαλείου και αθλιότητας άποψη (grandeur et misere de l’ homme), περιλαµβάνεται στο φιλοσοφικό του έργο “Σκέψεις” (Pensées) στο οποίο έχουµε την σφοδρή εσωτερική σύγκρουση ενός σκεπτόµενου ανθρώπου.
-(2) Richard Hendrick (Ιρλανδός Φραγκισκανός µοναχός 50 ετών σήµερα) Το ποίηµα “Lockdown” (=Κλειδωµένοι), βρίσκεται στο περ. ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟ, 20-3-20, σε ελεύθερη απόδοση του Τέλλου Φίλη. Πρώτη ανάγνωση στην εκποµπή της Ελένης Κουρτίδου, «Ένας Αµλετ για τον δρόµο», στον 958 fm της ΕΡΤ3
-(3) Κατερίνα Γώγου (1940-1993), Με λένε Οδύσσεια, “Κι Εγώ;” 2002, εκδόσεις Καστανιώτη .
-(4) Στ. Γ. Κλώρης, “Η Άλλη Χώρα”, Ποιήµατα, Χανιά 2003, σ.σ. 21-23 (Α’ Πανελλήνιο βραβείο, “Κούρος Ευρωπου”, Καλλιτεχνική Εταιρία “Τέχνη”-Κιλκίς)
