» Πρωτοπόρος στην οργάνωση της υγειονοµικής περίθαλψης στον ∆ηµοκρατικό Στρατό Ελλάδας
» Το έργο του, το κληροδότηµά του, το πνεύµα του φωτεινό παράδειγµα στους αγώνες του σήµερα
Ο Πέτρος Κόκκαλης γεννήθηκε τον Σεπτέµβριο του 1896 στη Λιβαδειά της Βοιωτίας και µεγάλωσε στην Αθήνα όπου ο πατέρας ήταν εκπαιδευτικός, διευθυντής Γυµνασίου.
Ο Κόκκαλης ξεκίνησε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή της Αθήνας, πολύ γρήγορα όµως τις συνέχισε στο εξωτερικό, αρχικά στο Βερολίνο στα 1913 – 1914 και, µετά την έναρξη του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου, στην Ελβετία, στις Ιατρικές Σχολές της Ζυρίχης (1915 – 16) και της Βέρνης (1916 – 1919). Από την τελευταία αυτή Σχολή, πήρε το πτυχίο της Ιατρικής και λίγο αργότερα τον διδακτορικό του τίτλο. Στη συνέχεια, εγκαταστάθηκε στο Μόναχο της Γερµανίας, όπου και άσκησε το ιατρικό του λειτούργηµα, ως βοηθός του διάσηµου Γερµανού Καθηγητή Ferdinand Sauerbruch από το 1919 ως το 1928. Στη Ρωσία του 1917, αλλά και στη Γερµανία και στο Μόναχο όπου εγκαταστάθηκε ο Κόκκαλης, ξέσπασαν εργατικές, κοµµουνιστικές επαναστάσεις και την εξουσία πήραν οι λαϊκές επιτροπές, τα Σοβιέτ. Μέσα σε έναν τέτοιο κόσµο, ο νεαρός τότε Πέτρος Κόκκαλης, 23 χρόνων όταν εγκαταστάθηκε στο Μόναχο, µάθαινε, υπηρετώντας πάντοτε και την επιστήµη του, την πολιτική και τον κόσµο, µέσα στον οποίο θα εργαζόταν, θα θεράπευε, θα ερευνούσε και θα αγωνιζόταν – ολοένα και πιο κοντά βρίσκονταν οι δύο αυτές συνιστώσες.
15/01/1962 Πεθαίνει στο Βερολίνο ο καθηγητής Ιατρικής Πέτρος Κόκκαλης, στέλεχος του ΚΚΕ, Γραµµατέας Υγείας και Πρόνοιας της ΠΕΕΑ, υπουργός Παιδείας στην Προσωρινή ∆ηµοκρατική Κυβέρνηση και κατόπιν πρόεδρος της Επιτροπής Βοήθειας για το Παιδί.
Ο Πέτρος Κόκκαλης, ήδη, από τα νεανικά του χρόνια στη Γερµανία έκτιζε τις επιλογές του στη γνώση και στην ταξική κοινωνία µέσα στην οποία σπούδαζε. Στα 1926 έστρεψε το ενδιαφέρον του στην Ελλάδα και στα 1928 επέστρεψε µόνιµα σε αυτή. Τον επόµενο χρόνο ο διαπρεπής ήδη επιστήµονας έγινε υφηγητής της Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστηµίου της Αθήνας. Αφιερώθηκε στη διδασκαλία και στην έρευνα µεταλαµπαδεύοντας στην πολύπαθη τότε Ελλάδα – βρισκόµαστε έξι µόλις χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή και την υποδοχή 1,5 εκατοµµυρίου προσφύγων – τις γνώσεις και τις εµπειρίες που απέκτησε στην Ελβετία και τη Γερµανία. Το 1930 έγινε ∆ιευθυντής της Κλινικής Αθηνών και µέχρι το 1935 διεύθυνε το νοσοκοµείο «Ελπίς». Το 1935 απέκτησε τον τίτλο του Καθηγητή της Ιατρικής και ανέλαβε την ∆ιεύθυνση της Γ’ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκοµείου «Ευαγγελισµός», όπου και παρέµεινε µέχρι το 1940. Ως Καθηγητής στην Έδρα της Χειρουργικής Ανατοµίας διεύθυνε ταυτόχρονα και την Πανεπιστηµιακή Χειρουργική Κλινική του Αρεταίειου Νοσοκοµείου της Αθήνας. Ήδη, πολύ λίγοι γιατροί και επιστήµονες µπορούσαν να τον ανταγωνιστούν στο κτίσιµο επιστηµονικής αξίας και φήµης. Το όνοµά του ήδη ήταν σεβαστό στο χώρο της επιστήµης, αλλά και στον κοινωνικό χώρο, εκεί όπου αλάνθαστα αξιολογούνται οι κοινωνικές αξίες και προσφορές. Τα δηµοσιεύµατά του – µεταξύ τους ένα µνηµειώδες έργο για τη χειρουργική – ήταν σηµεία επιστηµονικής αναφοράς και το όνοµά του ήδη γνωστό σε ειδικούς και την κοινωνία.
Μέχρι το 1940, ο Πέτρος Κόκκαλης δεν είχε πολιτική δραστηριότητα. Αργά και µεθοδικά, µέσα από την υπηρεσία της επιστήµης και την καθηµερινή επαφή του µε τους ανθρώπους, κτίζονταν οι προϋποθέσεις, σωρεύονταν τα υλικά, που προετοίµαζαν τη µεγάλη απόφαση. Στα 1940, ο καθηγητής της Χειρουργικής Πέτρος Κόκκαλης µετά από αίτησή του εντάχθηκε στο ιατρικό Σώµα του Ελληνικού Στρατού και τοποθετήθηκε στα Χειρουργεία του Τµήµατος Στρατιάς Ηπείρου. Από τη θέση αυτή πήρε µέρος στον Ελληνο- ιταλικό πόλεµο και συνδέθηκε για πρώτη φορά µε τη µεγάλη ιστορία του Λαού µας.
Η φασιστική και ναζιστική κατοχή της χώρας τον βρήκε στις γνωστές του θέσεις: στα νοσοκοµεία, στα αµφιθέατρα της διδασκαλίας, στις αίθουσες των χειρουργείων. Πολύ γρήγορα το νέο καθεστώς αποδείχθηκε αφόρητο για την επιστηµονική και κοινωνική αξιοπρέπεια του Πέτρου Κόκκαλη. Οι προστριβές του µε τις κατοχικές αρχές, ελληνικές και ξένες, πολλαπλασιάστηκαν, το ίδιο και η καχυποψία των κατακτητών και των οργάνων τους γι’ αυτόν τον προικισµένο καθηγητή, ο οποίος, παρά τη γερµανική του παιδεία, αρνιόταν να γίνει τυφλό όργανο των Αρείων κατακτητών. Στα 1942, η εµφανής του πλέον αντίθεση στην κατάσταση που επικρατούσε στη χώρα και στο καθεστώς που οι κατακτητές – σε συνεργασία µε µεγάλο τµήµα της άρχουσας τάξης – είχαν επιβάλει, προκάλεσε την αποµάκρυνσή του από όλες τις επιφανείς θέσεις που είχε καταλάβει. Εξακολούθησε να ασκεί ιδιωτικά την ιατρική και ταυτόχρονα στράφηκε προς το κίνηµα της Εθνικής Αντίστασης.
Για τον Πέτρο Κόκκαλη η επιλογή ήταν ο δύσκολος δρόµος και ο προσανατολισµός του προς αυτόν υπήρξε έκτοτε σταθερός. Η συµπάθεια για το ΚΚΕ και τους αγώνες του έγινε σταθερή σύνδεση και, από τις αρχές του 1944, έγινε µέλος του Κόµµατος της εργατικής τάξης. Πολύ γρήγορα ανέλαβε βαριές ευθύνες και λίγο αργότερα βρέθηκε στο βουνό, στην Ελεύθερη Ελλάδα, µέλος της ΠΕΕΑ έως την Απελευθέρωση.
Η µεγάλη αυτή προσπάθεια του λαού µας ηττήθηκε, ο Κόκκαλης όµως έµεινε πιστός στο δρόµο που είχε επιλέξει. ∆εν ήταν εύκολη η θέση του. Μετά τη Βάρκιζα ειδικά, δέχθηκε πιέσεις, διωγµούς, το 1946 ήδη ήταν στιγµατισµένος και απολυµένος από όλες τις σηµαντικές θέσεις που είχε καταλάβει στο παρελθόν. Ήταν υποψήφιος για διωγµό, καθώς οι άρχουσες τάξεις δε συγχωρούν αυτούς που πηγαίνουν µε την άλλη µεριά όταν ο αγώνας ξεσπάσει. Ήταν από εκείνους που η αστική τάξη είχε κυριολεκτικά ξεγράψει εκείνο τον καιρό.
Το 1946 ανέλαβε την πρώτη του πολύ επικίνδυνη αποστολή, σα στέλεχος πια του ΚΚΕ. Έγινε µέλος της Επιτροπής Πόλης της Αθήνας, σε µια εποχή που οι διωγµοί είχαν πάρει χαρακτήρα πογκρόµ, απέναντι στο κίνηµα. Εξαιτίας προβληµάτων που ήδη είχαν εκδηλωθεί στην υγεία του, έφυγε για το εξωτερικό το 1947, στη Γαλλία. Από εκεί µόλις αποκαταστάθηκαν τα προβλήµατα γύρισε πίσω στη µαχόµενη Ελλάδα, στα ελεύθερα βουνά, στο ∆ΣΕ, στο χειρουργείο ταυτόχρονα και στην προσωρινή δηµοκρατική κυβέρνηση από την ίδρυσή της κιόλας το ∆εκέµβριο του 1947.
∆ύο µεγάλα έργα συνδέονται µε την παρουσία και τη δουλειά του Π. Κόκκαλη αυτή την περίοδο. Το πρώτο είναι η οργάνωση της υγειονοµικής υπηρεσίας του ∆ΣΕ, ένα έργο τιτάνιο. Η προσπάθειά του συνίστατο στην οργάνωση ενός συνεκτικού συστήµατος συγκέντρωσης, µεταφοράς και περίθαλψης των τραυµατιών στις ελεύθερες περιοχές αρχικά και αργότερα θα λέγαµε στις Λαϊκές ∆ηµοκρατίες για όσους δεν µπορούσαν να νοσηλευτούν σε σωστές συνθήκες για καιρό στην Ελεύθερη Ελλάδα. Σ’ αυτόν και σε δυο τρεις συνεργάτες του οφείλεται αυτή η καταπληκτική οργάνωση του υγειονοµικού συστήµατος -φαίνεται από τους αριθµούς γιατί ήταν καταπληκτική- έριξε όλο το βάρος στην πρωτογενή θεραπεία, δηλαδή στην επούλωση των τραυµάτων όσο πιο γρήγορα γίνεται, κοντά στο πεδίο της µάχης, περίπου µε τη λογική των χειρουργείων εκστρατείας.
Το έργο υπήρξε τιτάνιο αφού, όπως έγραψε ο χειρούργος γιατρός του ∆ΣΕ Γιώργος Τζαµαλούκας, έπρεπε να πραγµατοποιηθεί σε «απίθανες συνθήκες, ανυπαρξίας των πάντων»: Γιατρών στοιχειωδών υποδοµών, υγειονοµικού υλικού κ.ο.κ. Στο ∆.Σ.Ε υπηρέτησαν δεκάδες γιατροί και ορισµένοι φοιτητές της ιατρικής. Ωστόσο αυτοί σε καµιά περίπτωση δεν έφταναν να καλύψουν τις συνεχώς αυξανόµενες ανάγκες του ένοπλου λαϊκού αγώνα. Ακολούθως στις αρχές του 1947 δηµιουργήθηκαν οι πρώτες Σχολές Νοσοκόµων του ∆ΣΕ, ενώ στο τέλος του 1948, άρχισε να λειτουργεί η Σχολή Μεσαίων Υγειονοµικών Στελεχών τον Τύρναβο, απ’ όπου αποφοίτησαν 152 στελέχη. Μετά το καλοκαίρι του 1948, συγκροτήθηκε επίσης Τάγµα Τραυµατιοφορέων. Η πλειοψηφία του υγειονοµικού υλικού προερχόταν ως «λάφυρο» από την αστικό στρατό, ενώ σηµαντική υπήρξε η σχετική συνδροµή των σοσιαλιστικών χωρών.
Στα βουνά στήθηκαν Σταθµοί – Κέντρα Μεταφοράς και ∆ιαλογής των τραυµατιών, καθώς και Κινητά Ορεινά Χειρουργεία και Κινητές Χειρουργικές Οµάδες. Από το 1947 άρχισαν, επίσης να οργανώνονται µια σειρά νοσοκοµειακές µονάδες (στον Ταΰγετο, στον Πάρνωνα, Πρέσπες και αλλού, ενώ το Μάη του 1948 ξεκίνησε η ανέγερση της «αντάρτικης νοσοκοµειούπολης» στο Γράµµο, του µεγαλύτερου νοσοκοµείου του ∆ΣΕ στην Άσπρη Πέτρα του Γράµµου. Πρόκειται για ένα µοναδικό κατόρθωµα που φαντάζει αδύνατο: Η δηµιουργία εξ αρχής νοσοκοµείου 1500 θέσεων σε δύσβατο µέρος µέσα στο Γράµµο µέσα σε 2-3 µήνες ενώ δεν υπήρχε τίποτα από τα υλικά που χρειάζονται και έπρεπε όλα να δηµιουργηθούν από την αρχή από τους αντάρτες και τους κατοίκους της περιοχής που ήλεγχε ο ∆ηµοκρατικός Στρατός. Μάλιστα οι επιστήµονες του ∆ΣΕ, δηµιούργησαν και ηλεκτρική µονάδα αξιοποιώντας ποτάµι δίπλα στο χώρο, για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύµατος για τις ανάγκες λειτουργίας του νοσοκοµείου του ∆ΣΕ.
Γίνανε θαύµατα εκείνη την περίοδο. Στη διάρκεια του εµφυλίου πολέµου, περισσότεροι από 100.000 µαχητές περάσανε από τις γραµµές του ∆ΣΕ, περίπου 25.000 σκοτώθηκαν, αυτό οφείλεται στις µεγάλες σφαγές που κάνανε οι «νικητές» στην Πελοπόννησο, στη Σάµο και αλλού, γύρω στους 25.000 ήταν οι σοβαρά τραυµατίες και από αυτούς, µέσα σε αυτές τις τραγικές συνθήκες πολέµου, ένα τεράστιο ποσοστό αποθεραπεύονται και γυρίζουν µάλιστα στις µονάδες τους. Έχουµε ελάχιστη θνησιµότητα τραυµατιών στις ελεύθερες ζώνες της Ελλάδας. Αυτή ήταν η προσφορά του Π. Κόκκαλη.
Το άλλο µεγάλο έργο µε το οποίο συνδέεται το όνοµά του, είναι τα παιδιά των ελεύθερων περιοχών, τα παιδιά του αγροτικού χώρου της Ελλάδας. Είναι γνωστό ότι από το καλοκαίρι του 1947, η βασίλισσα Φρειδερίκη και το βασιλικό ίδρυµα που αµέσως ίδρυσε µε τα λεφτά της ελληνοαµερικανικής συµφωνίας που έσπευσαν στην Ελλάδα, ξεκίνησαν ένα σχέδιο το οποίο µέχρι τότε δεν είχε εφαρµοστεί πουθενά αλλού στον κόσµο, το σχέδιο της περισυλλογής και του εγκλεισµού όλων των παιδιών των ελεύθερων περιοχών της χώρας. Κυριολεκτικά αρπάζανε τα παιδιά από όλες τις αγροτικές οικογένειες και τα κρατούσαν οµήρους στις περίφηµες παιδουπόλεις, στα περίφηµα ιδρύµατα, για να κρατούν το λαό όµηρο.
Η Προσωρινή ∆ηµοκρατική Κυβέρνηση την άνοιξη του 1948, κατήγγειλε αυτό το σύστηµα και αποφάσισε να αντιδράσει διοργανώνοντας ένα δικό της φύλαγµα παιδιών, είτε σε κατασκηνώσεις και ιδρύµατα στις ελεύθερες περιοχές της χώρας είτε, επειδή αυτό γινόταν πάρα πολύ επικίνδυνο µε την κυριαρχία που είχε ο αντίπαλος στον αέρα, µε τη µεταφορά τους στις Λαϊκές ∆ηµοκρατίες, για την περίθαλψή τους, τη θεραπεία τους εκεί που χρειαζότανε, το σώσιµο από την αρπαγή της Βασίλισσας, από τις κακουχίες και τους κινδύνους του πολέµου.
Ο Π. Κόκκαλης διαχειρίστηκε το µεγάλο ζήτηµα των παιδιών και την επαύριο του πολέµου, στις Λαϊκές ∆ηµοκρατίες, ως πρόεδρος της ΕΒΟΠ και ανέλαβε το µεγάλο έργο να οργανώσει ποια παιδιά οι οικογένειές τους επιθυµούν να µείνουν στις Λαϊκές ∆ηµοκρατίες, ποια παιδιά θέλουν οι οικογένειές τους να επιστρέψουν, να διεκδικήσει επίσης και παιδιά των οποίων οι γονείς βρεθήκανε πρόσφυγες στις Λαϊκές ∆ηµοκρατίες και αυτά έµειναν στην Ελλάδα. Όλα αυτά µέσω του Ερυθρού Σταυρού µε διαπραγµατεύσεις που κράτησαν χρόνια πολλά και που την πλήρη διάσταση των πραγµάτων ακόµη δεν τη γνωρίζουµε καλά, τη διαχειριζόταν από µέρους του ΚΚΕ ο Π. Κόκκαλης. Ταυτόχρονα µε όλο αυτό το έργο, δεν υποτίµησε την επιστήµη, δεν υποτίµησε την έρευνα, δεν υποτίµησε την ιατρική. Συνέχισε µια λαµπρή επιστηµονική σταδιοδροµία στις Λαϊκές ∆ηµοκρατίες και ειδικά στη Λαοκρατική ∆ηµοκρατία της Γερµανίας. Ήδη από το 1954-1955 ανέλαβε κεντρικές θέσεις στη Λ∆ Γερµανίας, αρχικά στο Βερολίνο σαν διευθυντής του πειραµατικού Ινστιτούτου Καρδιολογικής Χειρουργικής, αργότερα το 1957 από τη θέση του καθηγητή της χειρουργικής στο περίφηµο πανεπιστήµιο του Χούµπολτ στην Ανατολική πλευρά του Βερολίνου. Για την προσφορά του τιµήθηκε µε ανώτατα παράσηµα των Λαϊκών ∆ηµοκρατιών, ειδικά της Γερµανίας. Το 1961 σε ειδική τελετή ο Βάλτερ Ούλµπριχ του απένειµε το Λάβαρο της Εργασίας σε ειδικά οργανωµένη γι’ αυτόν τελετή.
Ταυτόχρονα, ήταν µέλος του Παγκόσµιου Συµβουλίου Ειρήνης, µέλος της Επιτροπής Ειρήνης του ΟΗΕ, µετείχε σε κάθε οργανισµό διεθνή, όπου έφτανε θα λέγαµε το κύρος και η αξία του ΚΚΕ για να παλέψει εκείνους τους καιρούς του ψυχρού πολέµου και της πυρηνικής απειλής, να παλέψει για την παγκόσµια ειρήνη και να προστατεύσει την ανθρωπότητα από ένα νέο φρικτό ολοκαύτωµα.
Πέθανε στα 1962, δυστυχώς νέος -είχε ακόµα πολλά να προσφέρει- από ένα πρόβληµα καρδιάς που φαίνεται ότι είχε αρκετό καιρό. Το όνοµά του ήταν πια τόσο ακουστό που η οικογένεια έκανε αίτηση να γίνει η κηδεία του στην Αθήνα και η τότε σκληρή κυβέρνηση της δεξιάς, η κυβέρνηση Καραµανλή που προέκυψε το 1961, δεν τόλµησε να αρνηθεί αυτό το αίτηµα της οικογένειας. Έτσι η κηδεία του έγινε και στο Βερολίνο και στο Α’ νεκροταφείο της Αθήνας, µετατράπηκε σε πολιτική καθώς επιφανείς παράγοντες της Ε∆Α τότε, µίλησαν για τον Π. Κόκκαλη και ταυτόχρονα για όλα αυτά, για όλες αυτές τις αξίες που η εποχή του Π. Κόκκαλη έφερνε µαζί της.
Ο Π. Κόκκαλης είναι παρόν ανάµεσά µας σήµερα; Το έργο του, το κληροδότηµά του, το πνεύµα του, µας βοηθά στους δικούς µας αγώνες σήµερα;
Όπως αναφέρεται στην βάση ης προτοµής που η Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. τοποθέτησε στο Βροντερό της Πρέσπας, όπου βρισκόταν ένα από τα νοσοκοµεία του ∆ηµοκρατικού Στρατού Ελλάδας, ο Πέτρος Κόκκαλης «µπήκε βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή, πιο βαθιά στη γνώση του κόσµου, Στρατεύτηκε για τη δηµιουργία του «µελλούµενου πολιτισµού».
*Ο Σπύρος ∆αράκης είναι πρώην πρόεδρος µαρτυρικής ΜΑΛΑΘΥΡΟΥ πρώην ∆ήµαρχος Μηθύµνης και µέλος του ∆.Σ του ∆ικτύου Μαρτυρικών πόλεων και χωριών της Ελλάδος περιόδου 40΄- 45΄ (ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ)
