Η χρήση των smartphones και των µέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει µετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε βασικό κοµµάτι της καθηµερινότητας εκατοµµυρίων παιδιών και εφήβων σε ολόκληρο τον κόσµο.
Από την Ευρώπη και τις Ηνωµένες Πολιτείες µέχρι την Ασία και την Ωκεανία, οι επιστήµονες παρατηρούν µια συνεχώς αυξανόµενη εξάρτηση των νέων από τις οθόνες, γεγονός που προκαλεί έντονο προβληµατισµό για τις συνέπειες στην ψυχική υγεία, στον ύπνο, στη συγκέντρωση και στις κοινωνικές σχέσεις.
Η αλµατώδης ανάπτυξη των social media, των διαδικτυακών παιχνιδιών και των εφαρµογών σύντοµων βίντεο έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο µε τον οποίο µεγαλώνουν τα παιδιά, ενώ ολοένα και περισσότερες έρευνες καταγράφουν ότι η υπερβολική χρήση κινητών συνδέεται µε αυξηµένα επίπεδα άγχους, µοναξιάς, κατάθλιψης και διαταραχών ύπνου.
Σύµφωνα µε διεθνείς µελέτες, παιδιά και έφηβοι σε πολλές χώρες περνούν πλέον καθηµερινά από τέσσερις έως και οκτώ ώρες µπροστά σε µια οθόνη εκτός σχολικών υποχρεώσεων.
Στις ΗΠΑ, έρευνες δείχνουν ότι η πλειονότητα των εφήβων είναι σχεδόν µόνιµα συνδεδεµένη στο διαδίκτυο, ενώ σε αρκετές ασιατικές χώρες, όπως η Νότια Κορέα και η Κίνα, η εξάρτηση από το διαδίκτυο και τα videogames έχει αναγνωριστεί ως σοβαρό κοινωνικό και υγειονοµικό πρόβληµα. Μάλιστα, σε ορισµένες περιοχές λειτουργούν ειδικά κέντρα θεραπείας και προγράµµατα απεξάρτησης για ανήλικους µε έντονα συµπτώµατα ψηφιακού εθισµού.
Στην Ευρώπη, η ανησυχία µεγαλώνει διαρκώς. Πολλές χώρες εξετάζουν περιορισµούς στη χρήση κινητών µέσα στα σχολεία, ενώ ενισχύονται οι συζητήσεις για αυστηρότερους ηλικιακούς κανόνες πρόσβασης στα µέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε το µεγάλο πείραµα αποχής από τα κινητά τηλέφωνα που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο της αυστριακής εκποµπής Das große Dok-1-Handyexperiment και παρακολουθήθηκε επιστηµονικά από το “Anton Proksch Institut”.
Περισσότεροι από 72.000 νέοι από την Αυστρία, τη Γερµανία, την Ελβετία και το Νότιο Τιρόλο δήλωσαν συµµετοχή, ενώ τελικά συµµετείχαν περίπου 46.000 µαθητές και µαθήτριες. Οι συµµετέχοντες χωρίστηκαν σε οµάδες πλήρους αποχής από το κινητό, περιορισµένης χρήσης και κανονικής χρήσης.
Τα αποτελέσµατα ήταν εντυπωσιακά. Όσοι απείχαν πλήρως από το smartphone παρουσίασαν τη µεγαλύτερη βελτίωση στην ψυχική τους κατάσταση, ενώ µέσα σε µόλις 21 ηµέρες εξοικονοµήθηκαν συνολικά περισσότερες από 7,3 εκατοµµύρια ώρες χρήσης κινητού.
Στην αρχική φάση της έρευνας, το 58% των συµµετεχόντων δήλωνε ήπια έως µέτρια συµπτώµατα κατάθλιψης, ενώ υπήρχαν και περιπτώσεις σοβαρότερων ψυχικών δυσκολιών. Μετά το τέλος του πειράµατος, αυξήθηκε σηµαντικά το ποσοστό των παιδιών που δεν εµφάνιζαν πλέον καθόλου καταθλιπτικά συµπτώµατα, ενώ οι σοβαρές περιπτώσεις µειώθηκαν αισθητά.
Παράλληλα, οι δυσκολίες στον ύπνο περιορίστηκαν κατά περισσότερο από 20%, επιβεβαιώνοντας τη στενή σχέση ανάµεσα στη χρήση οθονών και στην ποιότητα του ύπνου.
Η εικόνα στην Ελλάδα προκαλεί επίσης έντονο προβληµατισµό. Τα παιδιά αποκτούν πρόσβαση σε smartphone σε όλο και µικρότερες ηλικίες, ενώ πολλοί έφηβοι περνούν καθηµερινά πολλές ώρες στα κοινωνικά δίκτυα, στις πλατφόρµες βίντεο και στα διαδικτυακά παιχνίδια.
Εκπαιδευτικοί και ειδικοί ψυχικής υγείας επισηµαίνουν ότι αυξάνονται τα περιστατικά σχολικής κόπωσης, µειωµένης συγκέντρωσης, κοινωνικής αποµόνωσης και διαταραχών ύπνου που σχετίζονται µε την υπερβολική χρήση κινητών.
Παράλληλα, η συνεχής έκθεση σε ειδοποιήσεις, ατελείωτη ροή περιεχοµένου και εικόνες «τέλειας ζωής» στα social media ενισχύει το άγχος και την ψυχολογική πίεση που βιώνουν πολλοί νέοι.
Οι επιστήµονες εξηγούν ότι το πρόβληµα δεν είναι η τεχνολογία αυτή καθαυτή, αλλά η ανεξέλεγκτη και υπερβολική χρήση της. Τα smartphones και το διαδίκτυο αποτελούν πολύτιµα εργαλεία εκπαίδευσης, επικοινωνίας και ενηµέρωσης, όµως όταν καταλαµβάνουν µεγάλο µέρος της καθηµερινότητας µπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ψυχική και σωµατική υγεία.
Για τον λόγο αυτό, ολοένα και περισσότεροι ειδικοί προτείνουν πρακτικές όπως η αποµάκρυνση του κινητού από το υπνοδωµάτιο, ο περιορισµός της χρήσης πριν τον ύπνο, συγκεκριµένα χρονικά όρια στα social media και περισσότερος χρόνος σε αθλητικές, δηµιουργικές και κοινωνικές δραστηριότητες εκτός οθόνης.
Το σηµαντικότερο µήνυµα που προκύπτει από τις έρευνες είναι ότι η ισορροπηµένη χρήση της τεχνολογίας αποτελεί πλέον µία από τις µεγαλύτερες προκλήσεις για τη σύγχρονη κοινωνία.
Σε έναν κόσµο όπου η ψηφιακή παρουσία ξεκινά από όλο και µικρότερες ηλικίες, η προστασία της ψυχικής υγείας των παιδιών και των εφήβων απαιτεί ενηµέρωση, όρια και ουσιαστική συνεργασία ανάµεσα σε γονείς, σχολεία και πολιτεία.
