Η αναδροµική έκθεση «Αλέξης Ακριθάκης. Μια γραµµή κύµα» στο Μουσείο Μπενάκη / Πειραιώς 138 στην Αθήνα θα διαρκέσει έως τις 24 Μαΐου 2026.Η έκθεση αυτή προσφέρει πλούσιο υλικό, καθώς είναι η πρώτη µεγάλη αναδροµική του καλλιτέχνη στην Ελλάδα µετά από 30 χρόνια. Αυτή η µοναδικά πλούσια έκθεση του σπουδαίου δηµιουργού είναι µια σπάνια ευκαιρία για το κοινό του, καθώς περιλαµβάνει πάνω από 250 έργα και κατασκευές που αναδεικνύουν τον «κόσµο» του Ακριθάκη.
Η έκθεση «Αλέξης Ακριθάκης. Μια γραµµή κύµα» στο Μουσείο Μπενάκη παρουσιάζει την καλλιτεχνική δηµιουργία του Ακριθάκη, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην φορτισµένη περίοδο του ∆ροµοκαΐτειου. Τα κείµενα της έκθεσης, σε επιµέλεια Χλόης Ακριθάκη και Αλέξιου Παπαζαχαρία, αναδεικνύουν τη γραµµή ως µια αυτόνοµη, προσωπική διαδροµή και την τέχνη ως όργανο επιβίωσης, ενώ ο κατάλογος είναι διαθέσιµος από τις εκδόσεις Άγρα.
Με τον Ακριθάκη έχω µια ιδιαίτερη σχέση.Το 2018, επισκεπτόµενη το Heerup Museum, έκπληκτη αντικρίζοντας τα «Ποδήλατα» ενός ∆ανού καλλιτέχνη, θεώρησα ότι ήταν έργα του αγαπηµένου µου Αλέξη Ακριθάκη Οι χαρακτηριστικές βαλίτσες του µε είχαν εντυπωσιάσει πολλά χρόνια πριν στα βιωµατικά εργαστήρια εικαστικών του προγράµµατος «ΜΕΛΙΝΑ-Εκπαίδευση και Πολιτισµός »µε την διδασκαλία και την εµψύχωση της Χαρίκλειας Μυταρά. «Η µανιέρα είναι ο προσωπικός τρόπος έκφρασης ενός καλλιτέχνη, το καλλιτεχνικό στυλ στη ζωγραφική κυρίως, αλλά και σε άλλες τέχνες Η προσωπική φόρµα έκφρασης, ο διακριτός τρόπος γραφής στην τέχνη. Οι γραµµές, τα σύµβολα, τα σχήµατα µε την αφοπλιστική παιδικότητα, τα θερµά χρώµατα, διαµορφώνουν το µοναδικό ύφος του Αλέξη Ακριθάκη που έχει περάσει στη διαχρονία ως µια συνεχής αναµέτρηση µε το «βαθύτερο είναι» του. Οι βαλίτσες του ταυτίζονται µε εσωτερική ανάγκη του ταξιδευτή που κάθε άνθρωπος φιλοξενεί στα άδυτα της ψυχής του και λειτουργούν ως κινητήρια δύναµη σηµειωτικά ή ρεαλιστικά για τους αποδέκτες των έργων του κάθε ηλικίας» (∆ρακάκη, 2019).
Τελικά ήµουν τυχερή… Είχα ανακαλύψει βιωµατικά τον κοινό καλλιτεχνικό σταθµό στη διαδροµή δύο σηµαντικών δηµιουργών. Η βιογραφική τεκµηρίωση της «συνάντησης» του Αλέξη Ακριθάκη µε τη δανέζικη εικαστική σκηνή και τον Henry Heerup έχει ως αφετηρία το 1964, µια χρονιά-σταθµό για τη διεθνή του πορεία. Σύµφωνα µε τα στοιχεία του Αρχείου του Ακριθάκη ο καλλιτέχνης συµµετείχε το 1964 στην οµαδική έκθεση «II Internationale Ausstellung Objektiver Poesie und Malerei» στην Κοπεγχάγη.
Η συµµετοχή του Αλέξη Ακριθάκη το 1964 στην Κοπεγχάγη στην έκθεση «Αντικειµενικής Ποίησης και Ζωγραφικής» είναι το χρονικό σηµείο, όπου η «γραµµή» του, άρχισε να αποκτά τον έντονα συµβολικό και αφηγηµατικό χαρακτήρα, το στοιχείο της καλλιτεχνικής του γραφής που συνάντησα έκπληκτη στην Κοπεγχάγη, τόσο εντυπωσιακά να ταυτίζεται µε το έργο του Heerup.
Αυτή η παραµονή του Ακριθάκη τότε στη ∆ανία, τον έφερε σε άµεση επαφή µε το πνεύµα της οµάδας CoBrA, της οποίας ο Heerup ήταν ιδρυτικό µέλος. Ο Henry Heerup υπήρξε κεντρική µορφή της οµάδας CoBrA (Copenhagen, Brussels, Amsterdam). Το κίνηµα αυτό πρέσβευε την επιστροφή στον αυθορµητισµό, την παιδικότητα και την απόρριψη του ακαδηµαϊσµού. Ο Ακριθάκης, αν και νεότερος, επηρεάστηκε βαθιά από την ευρωπαϊκή πρωτοπορία κατά τη διαµονή του στο Βερολίνο. Η «γραµµή» του και η ελευθερία η οποία σηµατοδότησε το χρώµα και τα αρχέγονα σχήµατα (ήλιους, πουλιά, αστέρια) της αναγνωρίσιµης εικαστικής του έκφρασης, συγγενεύουν άµεσα µε την αισθητική των CoBrA και ειδικά του Heerup.( Shields,2018)
Στην έκθεση «Sommer, Cykler og symboler» που είδα στη ∆ανία, το ποδήλατο του Heerup είναι το σύµβολο της χαράς και της κίνησης.Στον Ακριθάκη, το ποδήλατο και η βαλίτσα είναι τα κυρίαρχα «σήµατα» της δικής του µυθολογίας. Και για τους δύο, αυτά τα αντικείµενα δεν είναι απλά µεταφορικά µέσα, αλλά σύµβολα µιας υπαρξιακής φυγής από τη σύµβαση, σύµβολα ελευθερίας.
Αν και ο Ακριθάκης έζησε κυρίως στο Παρίσι (1958-1960) και στο Βερολίνο (1968-1984), η «δανέζικη» επιρροή είναι ορατή στη φιλοσοφία του έργου του.Από τότε άρχισα να διαβάζω περισσότερο για τους δύο αναζητώντας κοινά σηµεία στην καλλιτεχνική τους έκφραση. Και οι δύο αρνήθηκαν τις επίσηµες σπουδές (ο Ακριθάκης δεν ολοκλήρωσε την Académie de la Grande Chaumière στο Παρίσι, ενώ ο Heerup παρέµεινε πάντα ένας «λαϊκός» δηµιουργός). Αυτό τους επέτρεψε να αναπτύξουν έναν κώδικα που βασίζεται στο ένστικτο και την παιδικότητα.
Ο Heerup ήταν πρωτοπόρος στα «junk models» (γλυπτά από άχρηστα υλικά που µάζευε στον κήπο του).Ο Ακριθάκης έκανε το ίδιο µε τις ξύλινες κατασκευές του. Μάζευε ξύλα από την παραλία ή τον δρόµο και τους έδινε ζωή µε έντονα χρώµατα και φώτα. Αυτή η «ιεροποίηση» του ευτελούς υλικού είναι µια κοινή φιλοσοφική αφετηρία: η τέχνη πρέπει να είναι προσιτή, λαϊκή και φτιαγµένη από την ύλη της ίδιας της ζωής.
Η «παιδική µατιά» ως πολιτική θέση είναι κοινή και για τους δύο Και οι δύο καλλιτέχνες χρησιµοποίησαν µια «ναΐφ» αισθητική για να µιλήσουν για βαθιά θέµατα. Η επιλογή αυτή ήταν µια απάντηση στη φρίκη του πολέµου και την αυστηρότητα της λογικής. Ο Heerup στη ∆ανία και ο Ακριθάκης στην Ελλάδα και τη Γερµανία ,επέλεξαν να παραµείνουν «παιδιά» για να διασώσουν την ανθρωπιά τους.
Τρεις κοινοί άξονες στο εικαστικό τους έργο:
η ποιητική των καθηµερινών αντικειµένων ως συµβολισµών Ο Heerup µε το ποδήλατο και ο Ακριθάκης µε τη βαλίτσα µοιράστηκαν µια κοινή βιογραφική ανάγκη για φυγή και ελευθερία. Στις βιογραφίες τους, η τέχνη δεν διαχωρίζεται από τη ζωή· είναι µια «χειρονοµία» (gesture) που µετατρέπει το καθηµερινό αντικείµενο σε σύµβολο.
το ποδήλατο και η βαλίτσα ως σύµβολα ελευθερίας: Για τον Heerup, το ποδήλατο ήταν ο «καλός παλιός φίλος» και µέσο απόδρασης στη φύση. Αντίστοιχα, στον Ακριθάκη το ποδήλατο (όπως στο έργο «Το ποδήλατο της Χλόης») και η εµβληµατική βαλίτσα συµβολίζουν την αέναη κίνηση, το ταξίδι και την άρνηση του καλλιτέχνη να «ριζώσει» σε µια στατική πραγµατικότητα.
Η γραµµή και τα σύµβολα: Ο Heerup χρησιµοποιούσε απλά, αρχετυπικά σύµβολα (καρδιές, ήλιους, τροχούς) µε έντονα περιγράµµατα, θυµίζοντας λαϊκή τέχνη. Αυτό συνοµιλεί άµεσα µε το «τσίκι-τσίκι» του Ακριθάκη και τα δικά του επαναλαµβανόµενα µοτίβα (µάτια, βάρκες, τόξα), που µετουσίωσαν το έργα του σε ένα προσωπικό «αλφάβητο».
Παιδικότητα και παιχνιδι: Και οι δύο καλλιτέχνες διατήρησαν µια ενστικτώδη, παιδική µατιά απέναντι στον κόσµο, απορρίπτοντας την ακαδηµαϊκή αυστηρότητα. Το «παιχνίδι» είναι η κινητήριος δύναµη και στις δύο εκθέσεις.
Η Χχρήση των υλικών: Όπως ο Heerup έφτιαχνε γλυπτά από πέτρα και «άχρηστα» υλικά στον κήπο του, έτσι και ο Ακριθάκη στις ξύλινες κατασκευές του µε τα φωτάκια στην έκθεση του «ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΚΥΜΑ» µετέτρεπε τα ευτελή υλικά σε µια γιορτή χρωµάτων και φωτός.
Το έργο «Αγιά Σοφιά » αποτελεί µια κοµβική στιγµή στην εικονογραφία του Αλέξη Ακριθάκη, καθώς µετατρέπει ένα βυζαντινό αρχέτυπο σε ένα σύγχρονο, πολύχρωµο σύµβολο. Στην έκθεση του Μουσείου Μπενάκη, το έργο αυτό και οι παραλλαγές του, αναδεικνύει την χαρισµατική ικανότητά του να «αποµονώνει» τη γεωµετρία ενός µνηµείου και να τη µεταµορφώνει σε µια παιγνιώδη, σχεδόν παραµυθένια αφήγηση.
Από την εµβληµατική «Αγιά Σοφιά» του, που στέκει ως ένα πολύχρωµο οικοδόµηµα ελπίδας και βυζαντινής µνήµης, µέχρι τα σπαρακτικά, «γυµνά» σχέδια του ∆ροµοκαΐτειου, η διαδροµή του Αλέξη Ακριθάκη υπήρξε µια αδιάκοπη προσπάθεια να χωρέσει το άπειρο σε µια γραµµή. Στο Μουσείο Μπενάκη, αυτή η γραµµή γίνεται κύµα που µας παρασύρει στην καρδιά της δικής του αλήθειας: εκεί όπου η παιδική αθωότητα που µοιράστηκε µε τον Heerup συναντά την τραγική οµολογία πως η «Τέχνη είναι ο βαθύς πόνος, ο βαθύς έρωτας». Ένας έρωτας που στο τέλος της διαδροµής δεν χρειάζεται πια βαλίτσες, παρά µόνο το φως που αναβλύζει από το λευκό χαρτί….
«Σχεδιάζοντας ζεις το σχέδιο. Κλαις µαζί του, πεθαίνεις µαζί του. Ερωτεύεσαι» γράφει ο ίδιος στα Ηµερολόγια του….Το ξεχωριστό έργο του Αλέξη Ακριθάκη δεν θα πάψει ποτέ να λειτουργεί ως µια «ζωγραφοϊστορία» χωρίς τελεία, που συνεχίζει να γράφεται, να µας εµπνέει και να µας συγκινεί….
Η «γραµµή» του Ακριθάκη δεν είναι απλό σχέδιο, αλλά µια διαδροµή που ξεκίνησε από το Ηράκλειο και την Αθήνα, πέρασε από την Κοπεγχάγη του 1964 και κατέληξε να γίνει ένας παγκόσµιος «ορίζοντας».Η αναδροµική έκθεση του Ακριθάκη στο Μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς (έως 24/05/2026) περιλαµβάνει έργα από τη δεκαετία του ‘60 (τα «τσίκι-τσίκι»), όπου η επιρροή αυτής της ευρωπαϊκής περιπλάνησης είναι πιο έντονη από ποτέ.Είναι µια διεθνής συνοµιλία δύο µοναχικών δηµιουργών που κατάφεραν να µετατρέψουν την προσωπική τους γραµµή σε έναν «ορίζοντα» που µας χωράει όλους µε τη δική µου µατιά….
Από το θησαυρό αποφθεγµάτων του καλλιτέχνη Ακριθάκη που απολαµβάνουµε στο µικρό κόκκινο βιβλίο µε τον ήλιο και τη βαλίτσα στο εξώφυλλο, επαναφέρω και πάλι 3 αγαπηµένες µου χαρακτηριστικές γραφές του δηµιουργού
«Σκέφτηκες ποτέ τη µοναξιά του ήλιου στον ουρανό;»
«Βρίσκοµαι στον λαβύρινθο του ίδιου σχεδίου που χιλιάδες φορές εκφράστηκε διαφορετικά και είναι ακόµη το ίδιο…»
«Έµαθα τις λέξεις µαζί µε τις πράξεις τους..»
Είναι οι ίδιες φράσεις του που ενέπνευσαν σε ερµηνευτικό µονοπάτι του Μουσείου Σχολικής Ζωής ∆ήµου Χανίων τους µαθητές δηµιουργούς που υπογράφουν το έργο της δικής τους βαλίτσας µε τη ρήση «Πώς µπλέχτηκα σε αυτή την ιστορία;;;» υπονοώντας την ΑΝΑΓΚΗ για το δικό τους «ταξίδι ελευθερίας» ΄…ΟΤΑΝ ΜΕΓΑΛΩΣΟΥΝ, όπως µου εξήγησαν τότε…
ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΤΕΡΑ στους ιστότοπους
Alexis Akrithakis Archive – HOME – GR
https://www.benaki.org/index.php;option=com_events&view=event&id=150961&lang=el
Η Μαρία Α. ∆ρακάκη είναι Επιµελήτρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής ∆ήµου Χανίων µε ειδίκευση στην πολιτισµική επικοινωνία και πολιτιστική διαχείριση
Οι φωτογραφίες είναι ερασιτεχνικές λήψεις της ίδιας κατά την επίσκεψη της στην αναδροµική έκθεση « ΑΛΕΞΗΣ ΑΚΡΙΘΑΚΗΣ:ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ ΚΥΜΑ»
Βιβλιογραφία-Πηγές
«Αλέξης Ακριθάκης: Μια γραµµή κύµα» (Εκδόσεις Άγρα, 2026
«Γράφοντας τη ζωγραφική – Ηµερολόγια 1960-1990» (Εκδόσεις Άγρα, 2024)
«Αλέξης Ακριθάκης. Εν κινήσει» (Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών / ΙΜΚ, 2019)
«Τέχνη είναι ο βαθύς πόνος, ο βαθύς έρωτας» (Εκδόσεις Ίτανος):
«Σχέδια 1965-1994» (Εκδόσεις Άγρα):
Heerup Museum (2018 Henry Heerup: Symbols and signs ART BOOK
Heerup Museum (2019). Heerup – Sommer, cykler og symboler [Προωθητικό έντυπο έκθεσης]
Коτζαµάνη, Μ. (2000). Εισαγωγή. Στο Α. Ακριθάκης, Σκέψεις και ζωγραφοϊστορίες (Μ. Κοτζαµάνη, Επιµ.. Ίτανος / Βαλίτσα) .
Kurczynski, K. (2020). The Cobra movement in postwar Europe: Reanimating art. Routledge.
Stokvis, W. (2004). Cobra: The history of a European avant-garde movement. John Hood.
Shields, G. (2018). Cobra: Avant-garde art in the shadow of World War II. Louisiana Museum of Modern Art.
Κεντρική φράση που υποδέχεται τους επισκέπτες στην Επίσηµη Ιστοσελίδα του δηµιουργού Alexis Akrithakis Archive – HOME – GR
Αρχική σελίδα – Μουσείο Heerup
Alexis Akrithakis Archive – Βιογραφία
https://www.haniotika-nea.gr/os-pali-me-tis-lexis-ke-ti-zografiki/ ∆ρακάκη Μαρία, 28 Μαΐου, 2019, ΠολιτισµΩΣ, ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ
