[…] «Οι φιλελεύθεροι πρέπει να σέβονται µια χώρα που στα παλιά χρόνια ήταν εστία της ελευθερίας. Πώς µπόρεσαν τα χέρια του να συλήσουν την κατοικία των πονεµένων θεών και ν’ απαγάγουν τους βωµούς των? Ούτε τα κύµατα δεν υπέφεραν µια τέτοια ασέβεια και αρνήθηκαν να γίνουν συνένοχα σ’ αυτή την ιεροσυλία” Με τη στερνή αυτή φράση ο Μπάιρον εννοούσε το ναυάγιο του καραβιού Μέντωρ του Έλγιν που φορτωµένο αγάλµατα του Παρθενώνα εβούλιαξε στο λιµάνι των Κυθήρων…».
ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΙΡΟΦΥΛΑΣ, ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ, Ετήσια Λογοτεχνική και Καλλιτεχνική Έκδοση,
σς. 223-238, Αθήναι 1956, 13ος τόµος
Ποιες σηµασίες άραγε παίρνει ο όρος πολιτισµικό τραύµα σήµερα; Πώς τραυµατίζεται ο πολιτισµός ενός έθνους; Το τραύµα συνδέεται µε θέµατα απειλών της εθνικής πολιτιστικής κληρονοµιάς ή και της παγκόσµιας; Αλλά µήπως το τραύµα δεν αφορά µόνο σε πλήγµα, φθορά, λεηλασία, απειλή, όσων περικλείονται στην έννοια της πολιτιστικής κληρονοµιάς σύµφωνα µε την παγκόσµια νοµοθεσία; Μήπως το πολιτισµικό τραύµα συσχετίζεται επιπρόσθετα µε νοοτροπίες, στάσεις, συµπεριφορές συλλογικοτήτων ή πολιτών που παρερµηνεύουν τον ρόλο τους ως προς την διαχείριση των πολιτισµικών αγαθών στις κοινότητες;
Στο σηµερινό αφιέρωµα µε ερεθίσµατα από 3 διαφορετικά απτά τεκµήρια-αγαθά του πολιτισµού, µια απόπειρα να συνεισφέρω στον προβληµατισµό για το πώς το πολιτισµικό τραύµα λειτουργεί διαβρωτικά στις σύγχρονες κοινωνίες. Μια λίγο γνωστή και σχεδόν καθόλου επεξεργασµένη στην Ελλάδα θεωρητική έννοια για τη δυναµική της επίδραση.
Με αφετηρίες λοιπόν το παρόν άρθρο από την έκθεση «Allspice – Michael Rakowitz and Ancient Cultures», που ολοκληρώθηκε στο Μουσείο Ακρόπολης µε µεγάλο ενδιαφέρον, αλλά αποτελεί τριλογία µε δύο ακόµη µέρη της να παρουσιάζονται στο προσεχές διάστηµα στο εν λόγω Μουσείο, από ένα βιβλίο που µιλά για την ΠΑΛΜΥΡΑ του Πωλ Βεν κορυφαίου Γάλλου και ιστορικού που µελέτησε την Ελληνορωµαική Αρχαιότητα και από το άρθρο από την Φιλολογική Πρωτοχρονιά του Κώστα Καιροφύλλα του έτους 1956, µε βάση ένα ανέκδοτο χειρόγραφο που ενσωµατώνει στο άρθρο του το οποίο είχε στα χέρια του ως δωρεά από τη Γαλλική Πρεσβεία της Κωνσταντινούπολης για τα γλυπτά του Παρθενώνα µε θέµα την κατάσταση της βλάβης τους, έτους 1801, αφήνουµε πίσω µας το 2025… Με την ευχή της παγκόσµιας ειρήνης και της πολιτισµικής δηµοκρατίας, µε σεβασµό στον άνθρωπο και µε προτεραιότητα των πολιτικών στην ύψιστη προστασία των πολιτισµικών αγαθών από τις κοινωνικές έµφυλες ανισότητες και εθνικιστικές διακρίσεις, λεηλασίες, παραµέληση ή οποιαδήποτε βλάβη!!!
Η έννοια του πολιτισµικού τραύµατος αναδύθηκε στο πλαίσιο του ‘‘ισχυρού προγράµµατος’’ της πολιτισµικής κοινωνιολογίας του Jeffrey Alexander. Βασικές συνιστώσες της είναι η ‘‘ταυτότητα’’, το (αρνητικό) ‘‘συναίσθηµα’’ και η ‘‘µνήµη’’. Tο τραύµα αποτελεί µια δυναµική, εξελισσόµενη διαδικασία ή µια τραυµατική ακολουθία που µε την πάροδο του χρόνου µέσα από επαναλαµβανόµενες, αναδροµικές και αναµενόµενες αναθυµήσεις που έχουν ως προσανατολισµό το µέλλον – µια σπειροειδή διαδικασία κατά µήκος του χρόνου, αναπαράγει διάφορα πιθανά ενδεχόµενα (Halas 2010, 312). Στην αρχική της εκδοχή το ζήτηµα των κοινωνικών διαδικασιών παραµένει ανοικτό, όπως και το ενδεχόµενο οι συλλογικότητες να προχωρήσουν σε µια µετα-τραυµατική κατάσταση. Αυτό προϋποθέτει τη διαδικασία του πένθους κατά την οποία τα αρνητικά συναισθήµατα που συνοδεύουν το «τραύµα» αποβάλλονται ή συστέλλονται. Σε αντίθετη περίπτωση, δηλαδή στην περίπτωση αποτυχίας πένθους, τα ιστορικά τραύµατα αναµοχλεύουν τους πληθυσµούς και υποκινούν τη βία, όπως αναφέρεται στην πτυχιακή εργασία της Ελευθερίας Τζιηρκή (2013 )
«Η έκθεση Allspice | Michael Rakowitz & Ancient Cultures είναι το πρώτο µέρος της τριλογίας Michael Rakowitz & Ancient Cultures | Παρουσίαση Αρχαίων Πολιτισµών και Σύγχρονης Τέχνης, µια συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισµού, του Μουσείου Ακρόπολης και του ΝΕΟΝ. Με επίκεντρο το πολυδιάστατο έργο του διεθνώς αναγνωρισµένου σύγχρονου καλλιτέχνη Michael Rakowitz παρουσιάζονται έργα σύγχρονης τέχνης σε διάλογο µε αντικείµενα αρχαίων πολιτισµών από τις περιοχές της Μέσης Ανατολής και της νοτιοανατολικής Μεσογείου.
Η τριλογία προσεγγίζει θέµατα πολιτιστικής κληρονοµιάς, απώλειας και αποκατάστασης, επιβίωσης και δηµιουργίας πολιτισµού. Ένας διάλογος µε έργα εννοιολογικά, συγκινητικά, φανερά πολιτικά, σίγουρα επίκαιρα, υπενθυµίζοντάς µας τη µοίρα των εµπόλεµων περιοχών αλλά και τα ταξίδια διωγµένων ανθρώπων και πολιτιστικών αγαθών. Η επιµέλεια της έκθεσης ανήκει στους Καθηγητή κ. Νικόλαο Χρ. Σταµπολίδη, Γενικό ∆ιευθυντή του Μουσείου Ακρόπολης και στην κ. Ελίνα Κουντούρη, ∆ιευθύντρια του πολιτιστικού οργανισµού ΝΕΟΝ.
Όπως αναφέρεται σε σχετικά δηµοσιεύµατα η Πανελλήνια Ένωση Ασσυρίων ανέφερε χαρακτηριστικά την ηµέρα των εγκαινίων: Στις 12 Μαΐου, είχαµε την τιµή να γνωρίσουµε από κοντά έναν σπουδαίο καλλιτέχνη ασσυριακής καταγωγής, τον Michael Rakowitz, µε αφορµή την έκθεση του «Allspice – Michael Rakowitz and Ancient Cultures», στο Μουσείο της Ακρόπολης. Η παρουσία µας εκεί, ως Πανελλήνια Ένωση Ασσυρίων, δεν ήταν απλώς µια επίσκεψη σε µια έκθεση. Ήταν µια πράξη αναγνώρισης και τιµής προς έναν άνθρωπο που µε το έργο του κρατά ζωντανή τη µνήµη και την ταυτότητα του ασσυριακού πολιτισµού. Ο ίδιος, στην οµιλία του, αναφέρθηκε θερµά στην παρουσία µας και στήριξε δηµόσια τις προσπάθειες που κάνουµε για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ασσυρίων από το ελληνικό κράτος, καλώντας όλους να συµβάλουν σε αυτόν τον σκοπό. Η έκθεση ολοκληρώθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2025, αλλά αποτελεί το πρώτο µέρος µιας τριλογίας που διερευνά την ιστορική απώλεια, την πολιτισµική αποκατάσταση και την έννοια της επιβίωσης. Ευχαριστούµε τον Michael Rakowitz για το συγκλονιστικό του έργο, καθώς και στους συνδιοργανωτές της έκθεσης: το Υπουργείο Πολιτισµού, το Μουσείο Ακρόπολης, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών και τον οργανισµό ΝΕΟΝ, για την άρτια διοργάνωση και την ουσιαστική συµβολή τους στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονοµιάς.∆εν είναι τυχαίο ότι στα µουσεία σε όλο τον κόσµο, τα ασσυριακά µνηµεία γειτονεύουν µε τα ελληνικά. Το ίδιο ισχύει και στο Μουσείο της Ακρόπολης, υπενθυµίζοντας τον διαχρονικό διάλογο των µεγάλων πολιτισµών.
Η έκθεση σηµατοδότησε µια βαθιά συνοµιλία µεταξύ σύγχρονων έργων και αρχαίων εκθεµάτων, αναδεικνύοντας διαχρονικά θέµατα πολιτιστικής κληρονοµιάς, απώλειας και αποκατάστασης, επιβίωσης και δηµιουργίας πολιτισµού. Με επίκεντρο το πολυδιάστατο έργο του διεθνώς αναγνωρισµένου σύγχρονου καλλιτέχνη Michael Rakowitz παρουσιάστηκαν έργα σύγχρονης τέχνης σε διάλογο µε αντικείµενα αρχαίων πολιτισµών από τις περιοχές της Μέσης Ανατολής και της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Η τριλογία ξεκίνησε από το Μουσείο Ακρόπολης, το 2025, συνεχίζεται στον εξωτερικό περιβάλλοντα χώρο του Μουσείου Ακρόπολης, στη δυτική του πλευρά προς την οδό Μητσαίων, για να καταλήξει, το 2026, στο Παλαιό Μουσείο της Ακρόπολης.
Η έκθεση περιλαµβάνει και τρεις νέες αναθέσεις στον καλλιτέχνη. Στην αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων του Μουσείου Ακρόπολης -µε εµφανές το κενό ανάµεσα στα γλυπτά του Παρθενώνα- ξεδιπλώνεται η ιστορία της αποικιοκρατίας και αρπαγής λεηλατηµένων µουσείων από τον Michael Rakowitz. Ο καλλιτέχνης αναφέρεται σε ένα συνεχιζόµενο και ανοικτό πολιτιστικό τραύµα που συµβαίνει, σε όλο τον κόσµο: Αντικείµενα που αποτελούν την πολιτιστική µνήµη ενός λαού και συνθέτουν το πνεύµα µιας χώρας, γίνονται αντικείµενα κλοπής, συναλλαγής, καταστροφής και εξαφάνισης. Συγκλονιστική η γραµµική εικαστική του εγκατάσταση που καθώς αναπτύσσεται διαπερνά από άκρη σε άκρη την αίθουσα των περιοδικών εκθέσεων του Μουσείου Ακρόπολης µε τις αναπαραστάσεις των απολεσθέντων αρχαιολογικών τεκµηρίων σε µικρογραφίες, επιτυγχάνει τον οπτικό αιφνιδιασµό που σοκάρει τον ανυποψίαστο επισκέπτη.
Και µε την συνειδητοποίηση του νοήµατος αυτής της εικαστικής παρέµβασης είναι αδύνατο να µην αναζητήσεις και άλλες πηγές για το θέµα που φαίνεται µακρινό, αλλά και τόσο… οικείο τελικά… Το βιβλίο για την Παλµύρα όµως µε βρήκε στην Πάτρα και µε αιχµαλώτισε µε τις περιγραφές του συγγραφέα «Έχοντας ως επάγγελµα τη µελέτη της ελληνορωµαϊκής Αρχαιότητας, δεν έπαψα ποτέ σε όλη µου τη ζωή να µιλώ για την Παλµύρα, αναφέρει στο βιβλίο του µε τίτλο «Παλµύρα. Ένας αναντικατάστατος θησαυρός». Με την καταστροφή της Παλµύρας από την τροµοκρατική οργάνωση του Ισλαµικού Κράτους µια ολόκληρη περίοδος του πολιτισµού µας και µαζί του γνωστικού µου αντικειµένου τινάχτηκε βίαια στον αέρα.[…].
Γιατί µια τροµοκρατική οργάνωση καταστρέφει ή µεταπωλεί τα αθώα µνηµεία ενός µακρινού παρελθόντος? Για ποιον λόγο κατέστρεψαν την Παλµύρα, την οποία η UNESCO είχε κατατάξει µεταξύ των µνηµείων της παγκόσµιας κληρονοµιάς; […]
Ο Ναός του Βάαλ που καταστράφηκε πρόσφατα ορθωνόταν στο τέλος µιας µακράς κιονοστοιχίας που προς στιγµή καθησύχαζε τον επισκέπτη ως σύµβολο του «αληθινού» πολιτισµού, ενώ ο ίδιος ο ναός δεν προµήνυε τίποτα το ασυνήθιστο χάρη στο σχήµα του, που ήταν το σχήµα των ναών της Αυτοκρατορίας. Καθησύχαζε όµως τον επισκέπτη µε τις λεπτοµέρειες του καθώς µιλούσε χάρη στους κίονες της αρχιτεκτονική γλώσσα της ακρίβειας. Τα κορινθιακά κιονόκρανα του είχαν για τον νεοφερµένο ένα γνώριµο σχήµα ενώ τα ιωνικά του κιονόκρανα παλιοµοδίτικα το 200 µ.Χ φαίνονταν πιο αυστηρά. Αλλά µε µια δεύτερη πιο προσεκτική µατιά το οικοδόµηµα ξάφνιαζε…».
Καθηλωτική η περιγραφή του ΠΩΛ ΒΕΝ ο οποίος εκφράζει την οδύνη του για την καταστροφή, αλλά και το χρέος του να τη γνωρίσουν οι µεταγενέστεροι το µεγαλείο της Παλµύρας που πλέον µόνο µέσα από τα βιβλία θα είναι εφικτό…
Η έννοια του πολιτισµικού τραύµατος εµπεριέχει λοιπόν και την πολιτιστική κλοπή µε ποικίλες περιπτώσεις αρχαιοκαπηλίας, µια διαχρονική απειλή για την πολιτιστική κληρονοµιά. Και µια άλλη προβληµατική αναδύθηκε: Το φαινόµενο της αρχαιοκαπηλίας και η αναζήτηση των τρόπων που η διεθνής κοινότητα προσπαθεί να θωρακιστεί απέναντί του. Και όµως το δικό µας ΥΠΠΟ έχει µεριµνήσει για αυτό:
«Την επιτακτική ανάγκη συνεχούς προστασίας της πανανθρώπινης πολιτιστικής κληρονοµιάς σε περιόδους ένοπλων συρράξεων, αλλά και εν καιρώ ειρήνης, επισήµανε η Υπουργός Πολιτισµού και Αθλητισµού Λίνα Μενδώνη, κατά την παρουσίαση της έκδοσης «Η Προστασία των Πολιτιστικών Αγαθών σε Καιρό Πολέµου – Στρατιωτικό Εγχειρίδιο». Για τις Ένοπλες ∆υνάµεις το εγχειρίδιο αποτελεί ένα χρήσιµο εργαλείο πρακτικής εφαρµογής των διεθνών κανονισµών, αλλά και για τις προπαρασκευαστικές ενέργειες που µπορούν να γίνουν σε καιρό ειρήνης για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών. Το εγχειρίδιο εκδόθηκε το 2016 από την UNESCO. Η ελληνική έκδοσή του είναι προϊόν συνεργασίας των Υπουργείων Πολιτισµού και Αθλητισµού, Εξωτερικών, Εθνικής Άµυνας».
[…] «∆υστυχώς, στον παγκόσµιο χάρτη, οι καταστροφές της πολιτιστικής κληρονοµιάς συνεχίζονται. Το πλήθος των κινητών µνηµείων, των αρχαιολογικών και ιστορικών τεκµηρίων της ποικιλοµορφίας της πολιτιστικής κληρονοµιάς, που καταστρέφονται ή λεηλατούνται, είναι εξαιρετικά σηµαντικά, όχι µόνον για τις χώρες στις οποίες ανήκουν, αλλά σε παγκόσµιο επίπεδο.» […]Έχουµε υποχρέωση απέναντι στην ιστορία και στον πολιτισµό µας, να λαµβάνουµε µέτρα πρόληψης και προστασίας του πολιτιστικού αποθέµατος.[…]. Η µέχρι σήµερα εµπειρία, µας κάνει να συνειδητοποιούµε ότι η πρόληψη και προετοιµασία για παρόµοιες καταστάσεις είναι διαχρονικά, όχι µόνον αναγκαίες, αλλά πλέον και σωτήριες για τις περισσότερες των περιπτώσεων».
Η έννοια της λέξης πολιτισµός είναι πολυδιάστατη και προσαρµοσµένη µέσα στην ιστορία του ανθρώπου. Προσαρµοσµένη στο βαθµό που να χαρακτηρίζει σε κάθε εποχή τις ανάγκες του για εκφραστικότητα προς κάτι ανώτερο από τη βιολογική του υπόσταση. Με τον τρόπο αυτό προσδίδει τις επιδράσεις του (θετικές ή αρνητικές) στην τοπική κοινωνία ή σε ολόκληρο τον κόσµο. Αυτές τις µέρες διαβάζουµε σχετικά άρθρα µε την ανακοίνωση:
«Βρετανικό Μουσείο: «Πολιτιστική διπλωµατία» µε δανεισµό αρχαιοτήτων για 3 χρόνια, αλλά χωρίς οριστικό επαναπατρισµό» Η Αθήνα όµως έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε συµφωνία περιλαµβάνει τον όρο «δανεισµός» είναι απορριπτέα, καθώς κάτι τέτοιο θα ισοδυναµούσε µε έµµεση αναγνώριση της βρετανικής ιδιοκτησίας επί των Γλυπτών του Παρθενώνα. ∆εν µπορούµε προφανώς να µιλάµε για δανεισµό ούτε για πολιτιστική διπλωµατία των Μουσείων όταν υπάρχουν γραπτές ιστορικές πηγές για το πώς βρέθηκαν τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο
ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕ ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙ ∆ΙΚΑΙΟΣΥΝΗ στην ανθρωπότητα!!!
*Η Μ.Α. ∆ρακάκη είναι Επιµελήτρια του Μουσείου Σχολικής Ζωής ∆ήµου Χανίων µε ειδίκευση στην πολιτισµική επικοινωνία και πολιτιστική διαχείριση
** Οι φωτογραφίες είναι ερασιτεχνικές λήψεις της γράφουσας κατά την επίσκεψή της στο Μουσείο της Ακρόπολης τον Οκτώβρη του 2025
ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ∆ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ:
https://www.culture.gov.gr/el/parthenonas/SitePages/view.aspx?iID=7
https://www.theacropolismuseum.gr/
https://www.theacropolismuseum.gr/ekpaideytika-programmata/ta-glypta-toy-parthenona-0
https://www.theacropolismuseum.gr/i-aithoysa-toy-parthenona/ta-arhitektonika-glypta
Η αίθουσα του Παρθενώνα, το κενό για τα γλυπτά που λείπουν | Οι ∆εκατιανοί | 03/12/2023
Τα γλυπτά του Παρθενώνα στο βρετανικό µουσείο | Travel Guide Λονδίνο
Ο Πραγµατικός Λόγος που ∆ΕΝ Επιστρέφουν τα Γλυπτά του Παρθενώνα!
ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ –ΠΗΓΕΣ
ΒΕΝ Π. ( 2015) ΠΑΛΜΥΡΑ Ένας αναντικατάστατος θησαυρός, µφρ Ειρήνη Μητούση, Επίµετρο Τάκης Αναστόπουλος, εκδ. Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ , ιστορία & πολιτική
∆εµερτζής Ν., & Ρουδοµέτωφ Β. (2015). Πολιτισµικό τραύµα: Μια προβληµατική της πολιτισµικής κοινωνιολογίας. Επιστήµη και Κοινωνία: Επιθεώρηση Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας, 28, 1–19. https://doi.org/10.12681/sas.818
Τζιηρκή Ελ. (2013) Τραύµα και Ταυτότητα στη Νεώτερη και Σύγχρονη Κυπριακή Τέχνη, Πτυχιακή εργασία, Τεχνολογικό Πανεπιστήµιου Κύπρου, Σχολή Εφαρµοσµένων και Καλών Τεχνών, Λεµεσός
ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ,(1956 ) Ετήσια Λογοτεχνική και Καλλιτεχνική Έκδοση , 13ος άρθρο, άρθρο του δηµοσιογράφου ιστορικού λόγιου Κώστα Καιροφύλα Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΤΑΡΙΕΤΑΙ ΤΟΝ ΕΛΓΙΝ ΠΟΥ ΛΗΣΤΕΨΕ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ, σ.223-238, Αθήναι 1956 , 13ος τόµος ΚΥΡΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ∆ΗΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ
Endnotes
Ο Κώστας Καιροφύλας (Ζάκυνθος, 1881 – 1961) ήταν Έλληνας δηµοσιογράφος και ιστορικός, αλλά και σηµαντικός λόγιος. Παράλληλα µε το επάγγελµά του, αναδείχθηκε σε δραστήριο µελετητή της Ελληνικής ιστορίας, ιδιαίτερα των περιόδων Φραγκοκρατίας και Τουρκοκρατίας, έργο για του οποίου την ολοκλήρωση τον βοήθησε η κατά καιρούς διαµονή του σε διάφορες Ευρωπαϊκές και Αµερικανικές πόλεις. ∆ηµοσίευσε πολλές µελέτες σε ελληνικά και ξένα περιοδικά και εφηµερίδες, ενώ παράλληλα, εξέδωσε σειρά λογοτεχνικών και άλλων πονηµάτων, κυριώτερα απ’ τα οποία είναι «”Ο Άγνωστος Σολωµός”» (1927), «”Ιστορία των Αθηνών από Κωνσταντίνου του Μεγάλου µέχρι της Αλώσεως υπό των Τούρκων”» (1933), «”Η Επτάνησος υπό τους Ενετούς”» (1949), «”Σολωµού ιταλικά ποιήµατα”» (1954) κ.α https://search.lib.auth.gr/Author/Home?author=%CE%9A%CE%B1%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%86%CF%8D%CE%BB%CE%B1%CF%82%2C+%CE%9A%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82%2C+1877-1961
∆εµερτζής Ν., & Ρουδοµέτωφ Β. (2015). Πολιτισµικό τραύµα: Μια προβληµατική της πολιτισµικής κοινωνιολογίας. Επιστήµη και Κοινωνία: Επιθεώρηση Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας, 28, 1–19. https://doi.org/10.12681/sas.818
Η ΑΘΗΝΑ ΚΑΤΑΡΙΕΤΑΙ ΤΟΝ ΕΛΓΙΝ ΠΟΥ ΛΗΣΤΕΨΕ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ, άρθρο του δηµοσιογράφου ιστορικού λόγιου Κώστα Καιροφύλα σελ.225-238ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ, Ετήσια Λογοτεχνική και Καλλιτεχνική Έκδοση , σς.223-238, Αθήναι 1956 , 13ος τόµος , ΚΥΡΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ∆ΗΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ
∆εµερτζής Ν., & Ρουδοµέτωφ Β , όπως παραπάνω
ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ
ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ
Πτυχιακή εργασία
ΤΡΑΥΜΑ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΤΕΧΝΗ
Ελευθερία Τζιηρκή
Λεµεσός 2013
https://www.theacropolismuseum.gr/allspice-exhibition
Καταστράφηκε το Ισλαµικό Κράτος τον Αύγουστο του 2015 […] Γιατίµια τροµοκρατική οργάνωση καταστρέφει ή µεταπωλεί τα αθώα µνηµεία ενός µακρινού παρελθόντος. Για ποιο λόγο κατέστρεψαν την Παλµύρα, την οποία η Ουνέσκο είχε κατατάξει µεταξύ των µνηµείων της παγκόσµιας κληρονοµιάς? Και γιατί έγιναν όλες αυτές οι σφαγές µεταξύ των άλλων και το µαρτύριο, το βασανιστήριο και ο αποκεφαλισµός, στις 18 Αυγούστου 2015 του Αρχαιιολόγου της Παλµύρας Χαλέντ Αλ-Ασάαντ, στον οποίο είναι αφιερωµένο το παρόν βιβλίο? Απόσπασµα του συγγραφέα ΠΩΛ ΒΕΝ στο οπισθόφυλλο του βιβλίου …..
https://www.culture.gov.gr/el/Information/SitePages/view.aspx?nID=4050
`Χαιρετισµός Υπουργού Πολιτισµού και Αθλητισµού Λίνας Μενδώνη, στην παρουσίαση της έκδοσης «Η προστασία των πολιτιστικών αγαθών σε καιρό πολέµου. Στρατιωτικό εγχειρίδιο» https://www.culture.gov.gr/el/Information/SitePages/view.aspx?nID=4050 ηµεροµηνία έκδοσης 22/12/2021
Το Μουσείο Σχολικής Ζωής ∆ήµου Χανίων διαθέτει δύο µοναδικά σηµαντικά ιστορικά τεκµήρια αναφοράς για το ταξίδι των µαρµάρων του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου προετοιµάζοντας εκπαιδευτικό πρόγραµµα για την ευαισθητοποίηση του κοινού του στο θέµα της επιστροφής τους στο Μουσείο της Ακρόπολης.
