Τα τελευταία νέα για το Φρούριο Ιτζεδίν προκαλούν θλίψη.
Ένα µνηµείο µε τεράστιες δυνατότητες, όπου διασταυρώνονται τόσες εποχές, τόσα ιστορικά γεγονότα, τόσες µνήµες και προσωπικές ιστορίες, περιµένει χρόνια τώρα τους αρµόδιους φορείς να του δώσουν µια νέα ζωή και να το παραδώσουν ζωντανό στις επόµενες γενιές.
Έχω ονειρευτεί το Ιτζεδίν ως έναν τόπο συνάντησης όλων των πολιτισµών της Μεσογείου. Έναν τόπο διαλόγου και αλληλοκατανόησης µεταξύ πολιτισµών που βρέχονται από την ίδια θάλασσα αλλά µιλούν διαφορετικές γλώσσες, πιστεύουν σε άλλους θεούς, προσεγγίζουν µε διαφορετικό τρόπο την ελευθερία, την πολιτική, τη δηµοκρατία, την τέχνη, τον έρωτα, την καθηµερινή ζωή.
Φαντάζοµαι έναν τόπο, που για δυο µήνες κάθε ένα ή δύο χρόνια (biennale) θα γίνεται το πολιτιστικό κέντρο της Μεσογείου, µε πολιτιστικές δράσεις και επιστηµονικές συναντήσεις γύρω από ένα συγκεκριµένο θέµα όπως, οι ιστορικές διαδροµές των χωρών της Μεσογείου, η µουσική, η γαστρονοµία, τα έθιµα του γάµου, η λογοτεχνία, η θέση της γυναίκας, οι πολιτικοί θεσµοί, τα ανθρώπινα δικαιώµατα, οι αγώνες για την ελευθερία και τόσα ακόµη. Κάθε χώρα θα παρουσιάζει τη δική της σύγχρονη οπτική και τη δηµιουργική της παραγωγή. Τα παλιά κελιά θα µπορούσαν να µεταµορφωθούν σε φιλόξενους χώρους για τα περίπτερα κάθε αντιπροσωπείας.
Σε όλη τη διάρκεια του χρόνου θα προετοιµάζονται αυτές οι διοργανώσεις, ενώ παράλληλα το Ιτζεδίν θα φιλοξενεί µόνιµες και περιοδικές εκθέσεις, ερευνητικά προγράµµατα και πολυποίκιλες δράσεις αφιερωµένες στην ιστορία του τόπου, του κτηρίου και κυρίως των ανθρώπων που συνδέθηκαν µε αυτό, σε όλες τις εποχές. Εννοείται ότι για την υλοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήµατος απαιτείται ένας σύγχρονος και στιβαρός οργανισµός, όπως π.χ. αυτός της Έκθεσης και της Μπιενάλε Θεσσαλονίκης, µόνο που στην περίπτωση του Ιτζεδίν ο χώρος δράσης θα είναι η Μεσόγειος και αντικείµενο οι σύγχρονες πολιτισµικές ταυτότητες. Ο ίδιος οργανισµός µε την κατάλληλη στελέχωση θα έχει την ευθύνη για την κατάρτιση του κτηριολογικού προγράµµατος σύµφωνα µε το οποίο θα γίνει η αποκατάσταση του µνηµείου, το οποίο δεν θα έχει απλώς µουσειακό χαρακτήρα.
Οι δράσεις σύγχρονου πολιτισµού τις οποίες θα στεγάσει δεν αποτελούν απλώς έναν αναπτυξιακό πόρο αλλά µια προοπτική για ένα µέλλον µε αξίες και νόηµα.
Ξέρω καλά τι θα σκεφτούν πολλοί: ότι αυτά δεν γίνονται γιατί είναι δύσκολα, γιατί απαιτούν πόρους, γιατί η αρχαιολογία δεν πρόκειται να το επιτρέψει… γιατί υπάρχουν διαφορετικές προτεραιότητες, γιατί…, χιλιάδες γιατί… Και θα έχουν δίκιο. Την ίδια στιγµή, όµως, ανακοινώνονται πολλές άλλες µεγάλες επενδύσεις που θα «µεταµορφώσουν» το οικονοµικό και παραγωγικό αποτύπωµα της Κρήτης. Αυτή η «µεταµόρφωση» δεν θα έπρεπε να υπηρετεί ένα στόχο για τον σύγχρονο πολιτισµό της Κρήτης, ένα όραµα για έναν καλύτερο σύγχρονο κόσµο;
Ένα µοναχικό δέντρο που ορθωνόταν κάποτε στο κέντρο της γυµνής αυλής όπου έκαναν τον περίπατό τους οι φυλακισµένοι, έχει σηµαδέψει τη µνήµη µου. Νοµίζω ότι µας καλεί να ονειρευτούµε όλοι µαζί και να µετατρέψουµε το παλιό πολεµικό οχυρό και τόπο εγκλεισµού και µαρτυρίου, σε έναν χώρο ελευθερίας, δηµιουργικής συνάντησης, ανταλλαγής και πολιτισµικής αλληλεπίδρασης για ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Η Κρήτη υπήρξε στο παρελθόν γέφυρα πολιτισµών. Ίσως ήρθε η ώρα να γίνει ξανά.
