Τις τελευταίες ηµέρες το διαδίκτυο έχει κατακλυστεί από εικόνες και βίντεο ενός µικρού πιθήκου από έναν ζωολογικό κήπο της Ιαπωνίας. Τον λένε Παντς. Είναι χαριτωµένος και συγκίνησε τον πλανήτη, επειδή η µητέρα του τον εγκατέλειψε και εκείνος βρήκε παρηγοριά σε ένα λούτρινο πιθηκάκι. Χιλιάδες χρήστες σχολιάζουµε, γελάµε, µοιραζόµαστε τα βίντεο ξανά και ξανά. Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραµµές ο Παντς είναι ο πρωταγωνιστής του παγκόσµιου timeline.
∆εν είναι φυσικά η πρώτη φορά. Εδώ και χρόνια το διαδίκτυο έχει µετατραπεί σε µια ατελείωτη ροή από χαριτωµένα ζώα: γάτες που κάνουν τρέλες, κουτάβια που κοιµούνται αγκαλιά, µωρά ελεφαντάκια που πίνουν γάλα από µπιµπερό. Καθηµερινά περνούν από την οθόνη µας τιγράκια, λιονταράκια, µαϊµουδάκια και κάθε λογής πλάσµατα της άγριας φύσης. Είναι το πιο «αθώο» περιεχόµενο της µέρας µας, ένα ψηφιακό καταφύγιο τρυφερότητας.
Μόνο που την ίδια στιγµή ο κόσµος καίγεται. Παιδιά πεθαίνουν στη Γάζα. Παιδιά πεθαίνουν στο Σουδάν. Και σύντοµα χιλιάδες θα είναι και τα νεκρά παιδιά στο Ιράν. Οι εικόνες τους περνούν για λίγο από την οθόνη µας. Αλλά για λίγο. Μετά πάλι ο Παντς. Ένα meme. Μετά πάλι κάποιος πόλεµος, µετά το πιθηκάκι, κι όλα εξαφανίζονται. Το δάχτυλο σκρολάρει.
Η µαζική κατανάλωση χαριτωµένων ζώων στο ίντερνετ δεν είναι τόσο αθώα όσο φαίνεται. ∆εν πρόκειται απλώς για στιγµές χαλάρωσης ή αθωότητας. Μέσα στη λογική των κοινωνικών δικτύων, λειτουργεί συχνά ως ένας εύκολος µηχανισµός αποπροσανατολισµού: µια συνεχής ροή συναισθηµατικών εικόνων που απορροφά την προσοχή µας και µετατοπίζει το βλέµµα από πιο δύσκολες και οδυνηρές πραγµατικότητες.
Το φαινόµενο θα µπορούσε να περιγραφεί ακόµη και ως µια µορφή animal porn: εικόνες ζώων απογυµνωµένες από κάθε πραγµατικότητα, από κάθε πλαίσιο, από κάθε ηθικό ερώτηµα. Ζώα που υπάρχουν αποκλειστικά για να µας προσφέρουν λίγα δευτερόλεπτα συναισθηµατικής απόλαυσης πριν περάσουµε στο επόµενο βίντεο.
Και όµως, κανείς σχεδόν δεν θέτει το πιο απλό ερώτηµα: γιατί όλα αυτά τα ζώα, όπως ο Παντς, βρίσκονται σε έναν ζωολογικό κήπο; Πώς βρέθηκαν εκεί; Πού είναι το δάσος τους; Τι σηµαίνει για ένα άγριο ζώο να περνά ολόκληρη τη ζωή του πίσω από κάγκελα, εκτεθειµένο σε χιλιάδες βλέµµατα, σαν µουσειακό έκθεµα αποκοµµένο από το φυσικό του περιβάλλον;
Ακόµη πιο σκοτεινή είναι η ιστορία πίσω από τα υπόλοιπα, λιγότερο διάσηµα ζώα του διαδικτύου. Πολλά από τα µαϊµουδάκια, τα αρκουδάκια ή τα εξωτικά πτηνά που εµφανίζονται σε χιλιάδες βίντεο δεν ζουν ελεύθερα. Έχουν αφαιρεθεί από τη φύση, κρατούνται παράνοµα ως κατοικίδια και συχνά κακοποιούνται ή ναρκώνονται για να φαίνονται «ήρεµα» µπροστά στην κάµερα.
Το κοινό βλέπει µόνο το αποτέλεσµα: ένα ζώο που φαίνεται γλυκό και παιχνιδιάρικο.
∆εν βλέπει το τίµηµα.
∆εν βλέπει τη µητέρα από την οποία αποσπάστηκε. ∆εν βλέπει το στρες της αιχµαλωσίας, τις ασθένειες και την πρόωρη θνησιµότητα που συχνά µαστίζουν αυτά τα ζώα. Πολλά από αυτά πεθαίνουν λίγες µόνο µέρες αφού το βίντεο συγκεντρώσει εκατοµµύρια προβολές.
Το viral βίντεο µένει. Το ζώο όχι.
Η ειρωνεία είναι ότι ποτέ άλλοτε οι άνθρωποι δεν δήλωναν τόσο έντονα ότι «αγαπούν τα ζώα». Τα προφίλ µας γεµίζουν καρδιές, emoji και σχόλια συµπόνιας για τον Παντς που τον εγκατέλειψε η µαµά του. Και όµως, την ίδια στιγµή, σπάνια αµφισβητούµε τα συστήµατα που κρατούν τα ζώα φυλακισµένα για τη δική µας ψυχαγωγία.
Την ίδια στιγµή οι ζωολογικοί κήποι συνεχίζουν και χιλιάδες άλλα ζώα πεθαίνουν µακριά από το οικοσύστηµά τους. Και χιλιάδες παιδιά επίσης.
Ίσως τελικά ο Παντς να είναι κάτι περισσότερο από ένα χαριτωµένο πιθηκάκι. Ίσως να είναι ο καθρέφτης µιας εποχής που έχει µάθει να συγκινείται γρήγορα και να ξεχνά ακόµη γρηγορότερα. Σε έναν κόσµο που καταρρέει, προτιµάµε µικρές δόσεις τρυφερότητας στην οθόνη µας, αντί για τη συνειδητή ηθική και πολιτική ευθύνη. Σε ένα κόσµο γεµάτο πόνο, προτιµάµε τη χαριτωµένη εκδοχή της ζωής. Μια εκδοχή όπου τα ζώα χαµογελούν, ποζάρουν, κάνουν µικρά θαύµατα µπροστά στην κάµερα.
Όλοι σήµερα µιλάµε για τον Παντς.
Και τα κλουβιά συνεχίζουν.
Και οι πόλεµοι συνεχίζουν.
Μα όσο µιλάµε για τον Παντς, δεν µιλάµε για όλα τα άλλα.
Φιλοζωικός Σύλλογος Χανίων «Η Προστασία των ζώων»
