Στις εθνικές εορτές, συνήθως µιλάµε για ηρωισµό και σηµαντικά κατορθώµατα, η φρίκη δεν κουβεντιάζεται κι ας είναι και από τους γύρω πολέµους ζωντανή.
Οι ανώνυµοι ήρωες του πολέµου έφευγαν µ’ ανοικτές πληγές οι περισσότεροι πριν πάνε σε κάποιο νοσοκοµείο. Οι ήρωες δεν γεννιούνται, γίνονται από την ανάγκη και προχωρούν πολλές φορές στα σκοτεινά όπου ερίζει η διαταγή, το καθήκον.
‘Έσβησε πια η γενιά εκείνη των µεγάλων αγώνων. Πώς επιβιώνουν στη σκέψη µας και τη συλλογική µνήµη;
Ποια ήταν η Κρήτη πριν πέντε γενεές;.
Ο τελευταίος ξεσηκωµός και η µεγάλη σφαγή στο Ηράκλειο της 25ης Αυγούστου 1898 και η γενίκευση σε όλη την Κρήτη, οδήγησε -και µε την επέµβαση των ∆υνάµεων- στην αρχή της ανεξαρτησίας, την αυτόνοµη Κρητική πολιτεία.
Ήταν νέος ο παππούς τότε, διηγούνταν πως συµµετείχε κι αυτός κατά των Τούρκων. Ποιων Τούρκων; Στα χωριά µας, τα ηµιορεινά της Σητείας, λιγοστές ήταν οι τουρκικές οικογένειες, πλην το χωριό µου- Ρουκάκα- Χρυσοπηγή – µικρό λεκανοπέδιο είχε πλειονότητα τους Τούρκους. Με την ενθάρρυνση από την εξέλιξη των γεγονότων – επέµβαση των ∆υνάµεων- ήλθαν και από τα άλλα χωριά εναντίον των Τούρκων. Όσο και να συζούσαν, αντίθεση και µίσος υπήρχε µεταξύ χριστιανών και µουσουλµάνων. Τα πράγµατα θα είχαν σκληρότερη κατάληξη, αλλά µε την επέµβαση του µητροπολίτη της Ιεραπέτρας Αµβρόσιου, αποφεύχθηκαν όσα δεν έπρεπε να συµβούν -σφαγή µίσους- και µάλιστα σε πληθυσµό µε γυναικόπαιδα. Θα µου πείτε αδιάκριτη σφαγή προηγήθηκε στο Ηράκλειο, απερίγραπτα φοβερά, όπως διαβάζουµε στο βιβλίο «καπετάν Μιχάλη» του Ν. Καζαντζάκη.
Κι όµως συνέζησαν και ειρηνικά και επί µακρόν χριστιανοί και µουσουλµάνοι, µε εξαίρεση τους τουρκοκρητικούς που µε την ευκαιρία της τελευταίας εξέγερσης, πρώτοι αυτοί µαζί µε την τουρκική διοίκηση διώχτηκαν από το νησί µας.
Φαµέγιος -υπηρέτης- σε τούρκικο σπίτι ήταν χρόνια ο παππούς. Μ΄ εκείνες τις οικονοµίες αγόρασε χέρσο βοσκότοπο και µε σκληρή εργασία έγινε µε κάποια «περιουσία» γεωργός και έφτιαξε οικογένεια, επτά θυγατέρες και έναν γιο, τον πατέρα µου.
Αυτά τα χρόνια της Κρητικής Πολιτείας και µετά την ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα 1913, χριστιανοί και µουσουλµάνοι συζούν. Τώρα όµως, έχοντας κτίσει µεγαλοπρεπείς εκκλησίες οι χριστιανοί, χτυπούν τις καµπάνες στις γιορτές, σε πανηγύρια, σε λύπες και χαρές και νιώθουν ευτυχείς σε µια αυτάρκεια που µε πολύ µόχθο και αλληλεγγύη κατορθώνουν. ∆ύσκολα χρόνια: Κρήτες εθελοντές στον Μακεδονικό αγώνα 1904-8. Βαλκανικοί πόλεµοι και 1ος παγκόσµιος 1912-18 και καπάκι η γρίπη που ονοµάστηκε Ισπανική, όπου στα χωριά µεγάλος αριθµός ανθρώπων άσχετα από ηλικία απέθαναν.
Όσοι από το χωριό µου, γύρισαν από τον Β΄βαλακανικό πόλεµο -ένας δεν γύρισε και ένας ανάπηρος- διηγούνταν ως τα βαθιά γεράµατα ανδραγαθίες, φορούσαν κάποια παράσηµα και καµάρωναν µε υπερηφάνεια την προσφορά τους στην πατρίδα! Εµείς παιδιά ακούγαµε µε θαυµασµό, άλλωστε και ως τα µέσα του 1950 άλλη επικοινωνία δεν υπήρχε παρά µια εφηµερίδα αν έφθανε κάποτε µε τον ταχυδρόµο, και ο χάρτης στο καφενείο µε την Ελλάδα και τον Βενιζέλο φωτογραφία.
Ο άλλος παππούς -ήταν από άλλο χωριό- δεν ξέρω πού πολέµησε, έλλειπε πέντε τόσα χρόνια, γύρισε λίγο πρίν λίγο µετά τη µικρασιατική καταστροφή. ∆εν έλεγε πολλά -τι να πει ήµουν πολύ µικρός- ανάθεµα τον πόλεµο έλεγε και τους αίτιους… Πιάστηκε έλεγε αιχµάλωτος και τους είχαν καιρό σε συρµατοπλέγµατα.- Ένας «Τούρκος» κρυπτοχριστιανός που δουλεύανε µαζί σε τάγµατα εργασίας, του ΄δωσε ένα χοντρό ψαλίδι, το έκρυψε στο άρβυλό του και κατάφερε να κόψει το σύρµα και να δραπετεύσει και µε µεγάλη περιπέτεια κάποτε επέστρεψε. Ενθυµούµαι, είχε κρεµάσει στο εικονοστάσι το ψαλίδι της σωτηρίας του.
Απέκτησε κι εκείνος 9 παιδιά. Στο χωριό του -Ορεινό- γεωργός, δασοφύλακας και αγροφύλακας, είχε µε πολλούς άλλους πατριωτική δράση και υποστήριξη στις δυνάµεις αντίστασης -Κρητικών και Άγγλων- στα βουνά τη Θριπτής και του Λασιθίου.
Αυτήν την Κρήτη που µε αυτάρκεια στο ψωµί, εξαγωγική στο λάδι, τη σταφίδα, το χαρούπι, µε τα στηµένα εργαστήρια για όλα τα της ενδύσεως και του σπιτιού, αυτοί οι ξωµάχοι αυτοσυντηρήθηκαν στη µεγάλη πείνα της Κατοχής, βοήθησαν, έκρυψαν, περιέθαλψαν Άγγλους και Ιταλούς και υπέστησαν βέβαια τη µεγαλύτερη καταστροφή και φρίκη από τη Γερµανική θηριωδία.
Αυτήν την Κρήτη όµως, αναπόσπαστο µέρος της Ελλάδος, ένιωθαν ιερή πατρίδα οι πρόγονοί µας και η φτώχεια, η µιζέρια και αυτός ο θάνατος δεν τους έσκιαζε. Αυτή την κοινή συνείδηση καταγωγής συνέδεαν µε την µακρόχρονη ιστορία και δίδασκαν πατριωτισµό στα σχολεία οι δάσκαλοι. Τα σχολεία µε τη σύµπραξη των δήµων -δηµοτικά- και τα Γυµνάσια σε πόλεις και κωµοπόλεις που κτίζονταν – µε συνεισφορά των κατοίκων- θεωρούνταν φάροι φωτισµού και πολιτισµού ως και η εκκλησία των πιστών. Σύσσωµος ήταν ο ξεσηκωµός κατά της φασιστικής Ιταλίας εκείνο τον Οκτώβριο του 1940.
Ο πατέρας µου 25 ετών «προστάτης» επτά ανύπαντρων αδελφών, µαζί µε άλλους νέους του χωριού καλούνται στο µέτωπο. ∆εν ξέρω αν βοήθησαν και τα µουλάρια που επιστρατεύθηκαν και αυτά, να µεταβούν σε πλησιέστερο αυτοκινητόδροµο που απείχε πέντε ώρες δρόµο.
Η επίσηµη ιστορία εχει καταγράψει τα της 5ης µεραρχίας των Κρητών, τα των µαχών στα χιονισµένα βουνά της Αλβανίας. Μεγάλες ήταν οι απώλειες!
Η ιστορία είναι καταγεγραµµένη- πόσο γνωστή είναι άλλο θέµα- και βέβαια δίπλα στη µεγάλη ιστορία καθένας έχει τη δική του τη «µικρή».
Στις εθνικές εορτές περισσεύουν τα ζήτω, ξεχασµένοι πια οι χιλιάδες νεκροί και οι πολλαπλάσιοι ανάπηροι..
Από τους χωριανούς µου δυό σκοτώθηκαν και πέντε ανάπηροι – ο ένας παραφρόνησε- όταν δίπλα του έπεσε βόµβα, ο ίδιος µυστηριωδώς σώθηκε και είδε δεκάδες κοµµατιασµένους. Ο πατέρας µου τραυµατίας µε αχρηστευµένο και ατροφικό το δεξί χέρι, γύρισε κάποτε µετά από µεγάλη περιπέτεια, από κάπου από την Πελοπόννησο και µέσω Κισσάµου έφθασε κάποτε στη Σητεία- µετά τη µάχη της Κρήτης 1941.
∆εν διαµαρτυρήθηκαν, ούτε για την τύχη τους! Έκαναν το καθήκον τους στην πατρίδα. Ένας, ο πιο ανάπηρος, µε κοµµένα πόδια, πολύ αργότερα του έδωσε η πρόνοια ένα αµαξίδιο, µετακόµισε στην πόλη και κυκλοφορούσε στους 2-3 δρόµους µε άσφαλτο. Έκαναν οικογένεια και έζησαν όπως έζησαν, δοξάζοντες τον Θεό.
Εµείς, η γενιά µου, η µετά τον εµφύλιο του 1949, στην ιστορία της Ελλάδας είµαστε η πιο τυχερή γενιά. Ακόµη και τη δεκαετία του -50 που οι µισοί ήταν ξυπόλυτοι, είχαµε λίγα αλλά δεν µας έλειπαν τα αναγκαία.
Το δράµα του εµφυλίου δεν έφθασε µε την ίδια ένταση στην Κρήτη. Ιστορικά εορτάζουµε το 1821 και το 1940, και όµως η ντροπή των Ελλήνων είναι ο Εµφύλιος. Η µόνη χώρα που αντί να χτίζει τα ερείπια το 1945, συνέχισε τον αδελφοκτόνο πόλεµο, που µε τον ένα ή τον άλλο τρόπο συνεχίστηκε και µετά το 1950. Και µε τη µεγάλη τραυµατική εµπειρία του Εµφύλιου, που δυστυχώς µε άλλη µορφή συνεχίστηκε, η χώρα ανορθώθηκε από τα συντρίµµια, άλλαξε βαθµιαία η ζωή και στα χωριά.
Στη συνείδηση της γενιάς της δικής µας διαφοροποιήθηκε -αµφισβητήθηκε- η αντίληψη περί πατρίδας και όταν κληθήκαµε «τάχατες» να πολεµήσουµε τους Τούρκους, η τραγωδία συµπαρέσυρε και το καθεστώς της δικτατορίας του 1974.
Την είπαν µεταπολίτευση 1974, τι είχε αλλάξει; Επανήλθαν οι ίδιοι πολιτικοί και συνεχίζουν υπό µορφή διαδοχής 50 χρόνια µετά! Για τη διατήρηση και αναπαραγωγή της εξουσίας καλλιέργησαν στον λαό – εµάς και τα παιδιά µας τον άκρατο δικαιωµατισµό και επέτρεψαν στους ίδιους τον επαίσχυντο πλουτισµό. Η γενιά των παιδιών µας και εµείς, θα έλεγε κάποιος πως συµβάλλαµε στο χτίσιµο της µεταπολεµικής Ελλάδας, µε τη χρεοκοπία του 2010 κληθήκαµε να ζήσουµε σε συνθήκες που δεν περιµέναµε; Ανεύθυνοι ή συµµέτοχοι όµως στη διαφθορά ενός πολιτικού συστήµατος που χειροκροτούσαµε. ∆εν είµαστε και οι µόνοι, ζούµε σε ένα άλλο κόσµο και µια Ευρώπη που παραπαίει, µια παγκοσµοποίηση, όπου η βιοµηχανία των όπλων µε την ακρίβεια υπολογιστών προοιωνίζει ολοκληρωτική καταστροφή.
Εκείνο το πρωΐ της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο Ιταλός πρέσβης Γκράτσι επισκέφθηκε 3η πρωϊνή τον πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά για να ζητήσει «διέλευση» των ιταλικών στρατευµάτων από λιµάνια και αεροδρόµια για την αντιµετώπιση των Άγγλων.
Σήµερα τα λιµάνια τα έχουν Κινέζοι και Αµερικανοί, τ’ αεροδρόµια οι Γερµανοί, τα τρένα οι Ιταλοί και τους εθνικούς δρόµους εκµεταλλεύονται οι πολυεθνικές (όταν τα είχαµε εµείς δανειζόµασταν για να πληρώνουµε τους µισθούς των ρουσφετολογικά διορισµένων και όχι µόνο)
Ευτυχώς ακόµη, όσο και να αµφισβητείται το πολιτικό µας σύστηµα –πάντα συνέβαινε- λειτουργούν στους θεσµούς κάποιες ζωτικές δυνάµεις και ο πατριωτισµός είναι στο DNA µας.
Όσο και αν άλλαξαν τα πράγµατα, δάσκαλοι- πνευµατικοί άνθρωποι και γονείς –σχολείο και οικογένεια– θα είναι πάντα εστία διδασκαλίας αξιών και φιλοπατρίας στα πλαίσια άλλων καιρών και συνθηκών. Η νέα γενιά, τα εγγόνια µας τα καµαρώνουµε στις παρελάσεις, τα σχολεία και τα πανεπιστήµια θα αναλάβουν ευθύνη για µια καλύτερη πατρίδα;
Παρά την οικονοµική δυσπραγία, οι ένοπλες δυνάµεις µας και εξοπλισµό και ηθικό διαθέτουν.
Οι σχεδιαστές των πολέµων εκτός από τους οικονοµικούς και γεωστρατηγικούς λόγους ψάχνουν πάντα και έναν χρήσιµο ηλίθιο όπως ο Ζελένσκι µε τους κάθε µορφής εθνικισµούς. ∆υστυχώς η Ευρώπη, ποια Ευρώπη; – Άγγλοι, Γάλλοι, Γερµανοί δεν έχουν αποβάλει το σύνδροµο της αποικιοκρατίας και των εµπόρων των εθνών.
*Ο Γιώργος Πευκιανάκης είναι φιλόλογος, π. λυκειάρχης
