» Ορατές οι επιπτώσεις από τις πρώτες κιόλας µέρες της σύρραξης
Ορατές και ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι ήδη οι περιβαλλοντικές συνέπειες του πολέµου στο Ιράν και την ευρύτερη περιοχή, από τις πρώτες µόλις µέρες έναρξης της στρατιωτικής επιχείρησης «Epic Fury». Σύµφωνα µε τα πρώτα δεδοµένα που δηµοσίευσε το Παρατηρητήριο Συγκρούσεων και Περιβάλλοντος (CEOBS) στις 3 Μαρτίου, η σύγκρουση προκαλεί έντονη και χρόνια ρύπανση που απειλεί τόσο τα οικοσυστήµατα όσο και τη δηµόσια υγεία, ενώ αντίστοιχα ανησυχητικές είναι και οι επισηµάνσεις του πρώην πρύτανη του πολυτεχνείου Κρήτης Γιάννη Φίλη.
Ο κ. Φίλης σηµειώνει χαρακτηριστικά πως «η έκλυση διοξειδίου του άνθρακα από τις στρατιωτικές καύσεις επιδεινώνει την κλιµατική κρίση. Έχει εκτιµηθεί ότι οι στρατοί παγκοσµίως εκπέµπουν το 5,5% των αερίων θερµοκηπίου – ποσότητα ίση µε 45 φορές τις εκποµπές της Ελλάδας».
ΤΑ ΠΡΩΤΑ ∆Ε∆ΟΜΕΝΑ
Οι ερευνητές του CEOBS έχουν ήδη εντοπίσει 120 περιστατικά περιβαλλοντικής βλάβης, εκ των οποίων τα 92 έχουν υποβληθεί σε αρχική αξιολόγηση περιβαλλοντικού κινδύνου. Ο χάρτης της καταστροφής δεν περιορίζεται στο Ιράν, αλλά απλώνεται σε έντεκα χώρες, συµπεριλαµβάνοντας το Ιράκ, το Ισραήλ, το Κουβέιτ, την Ιορδανία, την Κύπρο, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα, τη Σαουδική Αραβία και το Οµάν.
Στην πλειονότητά τους, τα περιστατικά αφορούν στρατιωτικούς στόχους (56), µε τις αεροπορικές βάσεις (12) να δέχονται το µεγαλύτερο πλήγµα.
ΤΟΞΙΚΑ ΝΕΦΗ
Οι αµερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν στοχεύσει κυρίως ιρανικές πυραυλικές βάσεις, αεροδρόµια και εργοστάσια όπλων, ενώ το Ιράν έχει απαντήσει χτυπώντας βάσεις των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο. Όπως επισηµαίνεται, οι δευτερογενείς εκρήξεις και οι πυρκαγιές σε αυτές τις εγκαταστάσεις απελευθερώνουν στο περιβάλλον εξαιρετικά επικίνδυνους ρύπους, όπως βαρέα µέταλλα, καύσιµα, έλαια, ενώσεις PFAS, καθώς και διοξίνες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι βοµβαρδισµοί σε πυραυλικές εγκαταστάσεις. Για παράδειγµα, µεγάλες στήλες καπνού εµφανίστηκαν στις βάσεις Ταµπρίζ και Ζαντζάν του Ιράν, ενώ δορυφορικές εικόνες δείχνουν κατεστραµµένα τούνελ στην Ταµπρίζ.
Το Ιράν χρησιµοποιεί τόσο στερεά όσο και υγρά προωθητικά καύσιµα για τους βαλλιστικούς του πυραύλους, και ορισµένα από αυτά είναι εξαιρετικά τοξικά, δηµιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για όσους εκτεθούν σε αυτά. Αν και πολλές εγκαταστάσεις βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές, αρκετές γειτνιάζουν µε αστικά κέντρα, αυξάνοντας τον κίνδυνο για τη δηµόσια υγεία.
Από τη µεριά του, ο Γιάννης Φίλης σηµειώνει πως «οι εκρήξεις προκαλούν καταστροφή των βιοτόπων και των υποδοµών, όπως νοσοκοµείων και µονάδων αφαλάτωσης και ύδρευσης, κάτι που επίσης συνέβη σκόπιµα και εκτεταµένα στη Γάζα. Οι πύραυλοι επιπλέον εκλύουν ουσίες οι οποίες καταστρέφουν το στρατοσφαιρικό όζον που µας προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία».
ΚΑΡΚΙΝΟΓΟΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ
Στο ίδιο µήκος κύµατος και οι επισηµάνσεις του Γιάννη Φίλη, ο οποίος εξηγεί: «Οι εκτοξεύσεις βαλλιστικών πυραύλων, οι πτήσεις µαχητικών αεροσκαφών και η ανάπτυξη πολεµικών πλοίων σε συνδυασµό µε τις εκρήξεις και τις πυρκαγιές ελευθερώνουν στην ατµόσφαιρα οξείδια του αζώτου και του θείου, πτητικές οργανικές ενώσεις και σωµατίδια µε άµεσες συνέπειες στους ανθρώπους».
Σύµφωνα µε τον π. Πρύτανη του Πολυτεχνείου, «όταν πυροδοτούνται πύραυλοι ή βοµβαρδίζονται µονάδες παραγωγής τους, ελευθερώνονται βαρέα τοξικά µέταλλα και προωθητικά χηµικά όπως το υπερχλωρικό αµµώνιο και η καρκινογόνα διµεθυλυδραζίνη».
ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΠΕΡΣΙΚΟ
Το µέτωπο του πολέµου έχει µεταφερθεί και στη θάλασσα, απειλώντας τις ευαίσθητες -παρά την κυριαρχία της βιοµηχανίας πετρελαίου- οικολογικές ζώνες του Περσικού Κόλπου. Οι ΗΠΑ έχουν θέσει στο στόχαστρο το ιρανικό πολεµικό ναυτικό, πλήττοντας λιµενικές υποδοµές σε περιοχές όπως το Μπαντάρ Αµπάς και το Κοναράκ, µε αναφορές για τουλάχιστον 11 κατεστραµµένα ή βυθισµένα σκάφη. Το Ιράν ανταπέδωσε χτυπώντας λιµάνια σε Αµπού Ντάµπι, Ντουµπάι, Τζαµπάλ Αλί και Μανάµα.
Ο µεγαλύτερος κίνδυνος, ωστόσο, προέρχεται από την πιθανότητα µαζικών πετρελαιοκηλίδων, ενώ τουλάχιστον πέντε δεξαµενόπλοια έχουν δεχθεί επιθέσεις.
Οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις ορυκτών καυσίµων έχουν επίσης άµεσες συνέπειες στο περιβάλλον. Μια επίθεση µε drone στο διυλιστήριο Ρας Τανούρα της Σαουδικής Αραβίας προκάλεσε πυρκαγιά, στέλνοντας ένα τεράστιο τοξικό νέφος -γεµάτο διοξείδιο του θείου, µονοξείδιο του άνθρακα, µικροσωµατίδια και διοξίνες- στις γύρω κοινότητες.
Η ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ
Παρότι οι επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις δεν έχουν φτάσει την κλίµακα του «Πολέµου των 12 Ηµερών» του 2025, η απειλή παραµένει υπαρκτή. Στις 2 Μαρτίου, οι υπόγειες εγκαταστάσεις εµπλουτισµού του Ιράν στη Νατάνζ µπήκαν στο στόχαστρο, ενώ ο ∆ιεθνής Οργανισµός Ατοµικής Ενέργειας (IAEA) επιβεβαίωσε ζηµιές στα κτίρια της εισόδου του εργοστασίου, αν και προς το παρόν δεν αναµένεται διαρροή ραδιενέργειας.
Ωστόσο, οι περιορισµένες επιθεωρήσεις του IAEA δηµιουργούν αβεβαιότητα για την πραγµατική κατάσταση στη Νατάνζ, αλλά και σε άλλες τοποθεσίες όπως το Ισφαχάν και το Φορντό.
“Καµπανάκι” κινδύνου χτυπά και ο Γιάννης Φίλης, εξηγώντας πως «το Ιράν διαθέτει στις εξειδικευµένες εγκαταστάσεις του περίπου δέκα τόνους ραδιενεργού εµπλουτισµένου σε ποικίλους βαθµούς ουρανίου (U-235). Αν µια ποσότητα αυτού του ουρανίου ελευθερωθεί στο περιβάλλον λόγω των βοµβαρδισµών, θα ακτινοβολεί πρακτικά εσαεί τα νερά και το έδαφος».
Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΚΑΙ Ο ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ
Με τις επιπτώσεις να πολλαπλασιάζονται καθηµερινά, το CEOBS τονίζει την κρισιµότητα της συνεχούς χαρτογράφησης της περιβαλλοντικής βλάβης.
Ο οργανισµός προτίθεται να ξεκινήσει τη βάση δεδοµένων WISEN (Wartime IncidentS to ENvironment Database) ειδικά για αυτήν τη σύγκρουση, προκειµένου να καταγραφούν οι κίνδυνοι για τη δηµόσια υγεία, να οργανωθεί η µελλοντική αποκατάσταση και, τελικά, να αποδοθούν ευθύνες για τα περιβαλλοντικά εγκλήµατα του πολέµου.
Ο Γιάννης Φίλης πάντως τονίζει πως «θα περάσουν χρόνια και θα χρειαστούν σοβαρές επιστηµονικές αναλύσεις για να µάθουµε τι ακριβώς προκάλεσε περιβαλλοντικά η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν», κάτι που θα είναι µάλιστα… σταγόνα στον ωκεανό. «Προσθέστε σε αυτά τη συµβολή των πολέµων στην Ουκρανία και στη Γάζα και έχετε πληρέστερη εικόνα της ανθρώπινης αυτοκαταστροφής. Και όλα αυτά επειδή κάποιοι αλλόφρονες ηγέτες έτσι αποφάσισαν», καταλήγει ο π. πρύτανης.
