Το Τοπικό Πολεοδοµικό Σχέδιο (ΤΠΣ) του ∆ήµου Αποκορώνου δεν έρχεται να χαράξει µόνο το µέλλον του τόπου, αλλά να αποτυπώσει µε ακρίβεια τις επιλογές και κυρίως τις παραλείψεις που οδήγησαν στη σηµερινή κατάσταση.
Το ΤΠΣ δεν είναι µια τεχνική άσκηση ρουτίνας, είναι ο καθρέφτης του τρόπου µε τον οποίο διοικήθηκε ο τόπος τα τελευταία χρόνια. Και δυστυχώς, αυτός ο καθρέφτης δεν δείχνει µια στρατηγική ανάπτυξης µε κανόνες, αλλά µια διαρκή ανοχή στην επέκταση χωρίς υποδοµές.
Η παρούσα δηµοτική αρχή έκανε συχνά αναφορά για «ανάπτυξη». Σπάνια όµως µίλησε για όρια, για φέρουσα ικανότητα, για επάρκεια νερού, για αποχέτευση, για αντιπληµµυρική θωράκιση. Το αποτέλεσµα είναι ορατό: οικισµοί που πιέζονται, υποδοµές που δεν επαρκούν και πολίτες που πληρώνουν το κόστος της απουσίας σχεδίου.
Πρώτα υποδοµές – µετά επέκταση: µια αρχή που αγνοήθηκε
Σε κάθε σοβαρό χωρικό σχεδιασµό ισχύει ένας απλός κανόνας: πρώτα εξασφαλίζεις υποδοµές και µετά επιτρέπεις νέα ανάπτυξη.
Στον Αποκόρωνα, αυτός ο κανόνας αντιστράφηκε. Η δόµηση προηγήθηκε της ύδρευσης. Η επέκταση προηγήθηκε της αποχέτευσης. Οι νέες χρήσεις προηγήθηκαν της οδικής πρόσβασης και του αντιπληµµυρικού σχεδιασµού. Κανένα Τοπικό Πολεοδοµικό Σχέδιο δεν µπορεί να αποκαταστήσει εκ των υστέρων αυτή τη στρέβλωση, αν δεν υπάρξει πολιτική βούληση να σταµατήσει.
Η ανάπτυξη χωρίς αποδεδειγµένη επάρκεια βασικών υποδοµών δεν είναι πρόοδος. Είναι διοικητική ανευθυνότητα.
Χωρικός σχεδιασµός µε κανόνες – όχι µε εξαιρέσεις
Η µεγαλύτερη στρέβλωση στον χωρικό σχεδιασµό του Αποκόρωνα δεν ήταν µόνο η έλλειψη σχεδίου, αλλά η κανονικοποίηση της εξαίρεσης. Όταν κάθε παρέκκλιση αντιµετωπίζεται ως «λύση», τότε το ίδιο το σχέδιο ακυρώνεται στην πράξη.
Για χρόνια, η ανάπτυξη προχώρησε χωρίς σαφή χωρική λογική, χωρίς ιεράρχηση προτεραιοτήτων και χωρίς καθαρούς κανόνες για το πού επιτρέπεται να χτιστεί και πού όχι. Το αποτέλεσµα ήταν η διάχυση των χρήσεων, η αποδυνάµωση των οικιστικών πυρήνων και η συνεχής επιβάρυνση του περιβάλλοντος και των υποδοµών.
Το Τοπικό Πολεοδοµικό Σχέδιο καλείται να βάλει τέλος σε αυτή τη λογική. Να επαναφέρει την έννοια του κανόνα, της προβλεψιµότητας και της ισονοµίας. Όχι άλλες εξαιρέσεις που βαφτίζονται «ανάπτυξη». Όχι άλλες αποφάσεις που µεταθέτουν το πρόβληµα στο µέλλον.
Φέρουσα ικανότητα και τουρισµός χωρίς όρια: µια επικίνδυνη εξίσωση
Η παράκτια ζώνη του Αποκόρωνα – από τον Καβρό έως τις Καλύβες – βρίσκεται στα όριά της. Κι όµως, η συζήτηση συνεχίζεται σαν να υπάρχει απεριόριστος χώρος, απεριόριστο νερό, απεριόριστες αντοχές.
Η φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής δεν είναι εµπόδιο στην ανάπτυξη. Είναι η προϋπόθεσή της. Χωρίς ανώτατα όρια δόµησης, ύψους και δυναµικότητας κλινών, ο τουρισµός παύει να είναι ευκαιρία και µετατρέπεται σε απειλή για την ίδια τη βιωσιµότητα του τόπου.
Αγροτική γη και φυσικό κεφάλαιο: ό,τι χάθηκε δεν επιστρέφει
Η αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας δεν είναι “εφεδρεία” για µελλοντικές οικοδοµήσεις. Είναι στρατηγικό πλεονέκτηµα του Αποκόρωνα. Το ίδιο ισχύει για τη Λίµνη Κουρνά και τη λεκάνη απορροής της, που απαιτούν ειδικό καθεστώς προστασίας και όχι αποσπασµατικές παρεµβάσεις. Όπου ο χωρικός σχεδιασµός υποχώρησε, το περιβάλλον πλήρωσε το τίµηµα. Και µαζί του, ο πρωτογενής τοµέας και η τοπική οικονοµία.
Οικισµοί για να ζούµε – όχι µόνο για να εκµεταλλευόµαστε
Η πλήρης τουριστικοποίηση βασικών οικισµών δεν είναι ένδειξη επιτυχίας. Είναι ένδειξη απώλειας ισορροπίας. Αν δεν προστατευθεί η µόνιµη κατοικία, ο Αποκόρωνας θα µετατραπεί σταδιακά σε έναν τόπο χωρίς νέους, χωρίς οικογένειες, χωρίς κοινωνικό ιστό.
Η αναγέννηση των οικισµών περνά µέσα από αναπλάσεις, αξιοποίηση κενών και εγκαταλελειµµένων κτιρίων και όχι µέσα από αδιάκοπη επέκταση.
∆ιαφάνεια στον σχεδιασµό – τέλος στις αποφάσεις πίσω από κλειστές πόρτες
Το Τοπικό Πολεοδοµικό Σχέδιο δεν µπορεί να σχεδιαστεί ερήµην της κοινωνίας. Οι πολίτες δικαιούνται πλήρη πρόσβαση στους χάρτες, στα δεδοµένα και στις παραδοχές της µελέτης. Η εποχή των αδιαφανών αποφάσεων και των «τετελεσµένων» πρέπει να τελειώσει.
Ώρα πολιτικής επιλογής, όχι διαχείρισης
Ο Αποκόρωνας βρίσκεται µπροστά σε µια καθαρή πολιτική επιλογή: ή θα συνεχίσουµε την ανάπτυξη χωρίς σχέδιο, που εξαντλεί τις αντοχές του τόπου, ή θα επιλέξουµε ένα µοντέλο µε κανόνες, όρια και προτεραιότητα στις υποδοµές.
Η ευθύνη βαραίνει πρωτίστως όσους διοίκησαν και διοικούν.
Αλλά η αλλαγή αφορά όλους µας.
Ο τόπος µας αξίζει κάτι καλύτερο από την επανάληψη των ίδιων λαθών.
*Ο Χάρης Παπαδάκης είναι καθηγητής Φυσικής ∆.Ε. Χανίων, διδάκτωρ Πολυτεχνείου Κρήτης
