Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονοµασία του βοτάνου είναι LYCOPERSICON esculentum (Λυκοπερσικό το εδώδιµο) και ανήκει στην οικογένεια των Σολανιδών. Είναι φυτό ποώδες, ετήσιο στις κλιµατικές συνθήκες της Ευρώπης και πολυετές στις τροπικές χώρες. Αναπτύσσει πλούσιο ριζικό σύστηµα. Ο βλαστός που διακλαδίζεται και φτάνει σε ύψος το 1 έως 1,5 µέτρο, έχει την τάση να ξαπλώνει στο έδαφος.
Τόσο ο βλαστός όσο και τα φύλλα που είναι σύνθετα, έχουν χνούδι και ρητινώδεις εκκρίσεις µε τη γνωστή χαρακτηριστική έντονη µυρουδιά. Τα άνθη της ντοµάτας είναι µικρά, κίτρινα, σε απλή ή διπλή ταξιανθία και αυτογονιµοποιούνται. Ο καρπός είναι η γνωστή ντοµάτα.
Η ντοµάτα όσον αφορά την καλλιέργειά και την χρήση της θεωρείται λαχανικό. Στη βοτανολογία όµως θεωρείται φρούτο και µπορεί να χαρακτηριστεί ως φρούτο κιτρικού οξέως της ίδιας κατηγορίας µε τα πορτοκάλια και τα γκρέιπφρουτ.
Ιστορικά στοιχεία
Η ντοµάτα κατάγεται από τις τροπικές χώρες της νοτίου Αµερικής. Οι Ισπανοί την έφεραν στην Ευρώπη στα µέσα του 16ου αιώνα. Από την Ισπανία διαδόθηκε στις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, αρχικά ως καλλωπιστικό φυτό. Η καλλιέργεια του ως λαχανικού άρχισε ουσιαστικά από τις αρχές του 17ου αιώνα. Στην Ελλάδα η ντοµατιά έφτασε στα 1818. Στην αρχή πίστευαν ότι ο καρπός της είναι ανθυγιεινός ιδίως για όσους πάσχουν από αρθρίτιδα. Αργότερα αναθεωρήθηκε η άποψη αυτή και η καλλιέργεια της διαδόθηκε γρήγορα.
Στη λαϊκή ιατρική χρησιµοποιήθηκε για τα έλκη στοµάχου και ως µαλακτικό κατάπλασµα.
Το ιτεϊλικό οξύ και τα φυράµατα που περιέχει η ντοµάτα την κάνουν ωφέλιµη κατά της τυλώσεως (κάλους) και για τον λόγο αυτό την τοποθετούσαν απ ευθείας πάνω στους κάλους και την στερέωναν δένοντας την.
Συστατικά – χαρακτήρας
Ολόκληρο το φυτό περιέχει ένα ισχυρό αλκαλοειδές την σολανίνη. Αντίθετα ο καρπός περιέχει µόνο ίχνη σολανίνης (0,007%). Η σάρκα του καρπού είναι πλούσια σε σαπωνίνη, χρωστική ουσία (λυκοπίνη), καροτίνη και ένα αντιβιοτικό, την τοµατίνη. Οι ώριµοι καρποί αποτελούνται κατά 94% από νερό και είναι πολύ πλούσιοι σε βιταµίνες. Η ντοµάτα περιέχει πρωτεΐνες, λίπος, υδατάνθρακες, ασβέστιο, φώσφορο, σίδηρο, βιταµίνη Α, θειαµίνη, ριβοφλαβίνη, νιασίνη και ασκορβικό οξύ.
Το λυκοπένιο που περιέχει η ντοµάτα, είναι κόκκινη χρωστική, η οποία ανήκει στην κατηγορία των καροτενοειδών. Το όνοµά του προέρχεται από την επιστηµονική ονοµασία της ντοµάτας. Αν και το λυκοπένιο χηµικά είναι καροτένιο, δεν δρα ως βιταµίνη
Στα φυτά, τα φύκη και άλλους φωτοσυνθετικούς οργανισµούς, το λυκοπένιο αποτελεί σηµαντική ενδιάµεση ουσία στη βιοσύνθεση πολλών καροτενοειδών, όπως το β-καροτένιο, το οποίο πέρα από χρωστική, είναι υπεύθυνο για τη φωτοσύνθεση και τη φωτοπροστασία. Όπως όλα τα καροτενοειδή, το λυκοπένιο είναι πολυακόρεστος υδρογονάνθρακας (αλκένιο). ∆οµικά, το λυκοπένιο είναι ένα τετρατερπένιο, το οποίο αποτελείται από οχτώ µονάδες ισοπρενίου, που αποτελούνται αποκλειστικά από άνθρακα και υδρογόνο. Είναι αδιάλυτο στο νερό. Το λυκοπένιο διαθέτει 11 διπλούς δεσµούς, οι οποίοι του προσδίδουν βαθύ κόκκινο χρώµα και αντιοξειδωτική δραστικότητα in vitro. Λόγω του έντονου χρώµατός του, το λυκοπένιο χρησιµοποιείται ως χρωστική τροφίµων (ως Ε160d) και έχει εγκριθεί για χρήση στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το λυκοπένιο αποτελεί πεδίο βασικής και κλινικής έρευνας σχετικά µε τις πιθανές ευεργετικές του ιδιότητες για καρδιαγγειακές παθήσεις και τον καρκίνο. Αν και κύριο ρόλο στις ευεργετικές του ιδιότητες φαίνεται να παίζει η ισχυρή αντιοξειδωτική δράση του, δρα και µέσω άλλων µηχανισµών. Έχει βρεθεί ότι µειώνει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίµα και έχει συσχετιστεί µε µειωµένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων καρδιαγγειακών παθήσεων.
Άνθιση – χρησιµοποιούµενα µέρη – συλλογή
Το φυτό ανθίζει από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο. Χρησιµοποιούνται οι καρποί του φυτού.
Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Η ντοµάτα περιέχει πολύ κιτρικό οξύ. Παρ΄όλα αυτά είναι αλκαλοποιητική όταν εισέρχεται στο αίµα αυξάνοντας την αλκαλικότητα του, υποβοηθώντας έτσι στην αποµάκρυνση των τοξινών και ειδικότερα του ουρικού οξέως, από τον οργανισµό. Καθαρίζει άριστα το συκώτι όταν συνδυαστεί µε χυµό πράσινων λαχανικών.
Σε σανατόρια της Ευρώπης η ντοµάτα χρησιµοποιείται ως κατάπλασµα για διάφορες παθήσεις. Όταν η κυκλοφορία του αίµατος είναι νωθρή σε κάποιο σηµείο του σώµατος, το κατάπλασµα µε ντοµάτα είναι ότι καλύτερο για την βελτίωση της.
Ο φυσικός χυµός της ντοµάτας όταν πίνεται µόνος του ή στα γεύµατα χωρίς υδατάνθρακες (άµυλο ή ζάχαρη) αποτοξινώνει τον οργανισµό και επιπλέον κάνει καλό στο δέρµα και το πρόσωπο (σπυριά, ακµή εφηβικής ηλικίας). Βοηθά τους διαβητικούς και τους απαλλάσσει από δίψα και ζαλάδες.
Η ντοµάτα προστατεύει από το σκορβούτο, ωφελεί στους ρευµατισµούς, την αρθρίτιδα, τη νεφρίτιδα και τη δυσκοιλιότητα. Ενισχύει την όραση, ωφελεί τα κουρασµένα µάτια και το νευρικό σύστηµα.
Τα φύλλα της ντοµατιάς, λόγω της ιδιαίτερης µυρωδιάς τους αποµακρύνουν τα έντοµα.
Παρασκευή και δοσολογία
Η ντοµάτα δεν χρησιµοποιείται στη φαρµακευτική. Στην οµοιοπαθητική χρησιµοποιούν ένα βάµµα βγαλµένο από το πράσινο φυτό εναντίον πονοκεφάλων και ρευµατισµών.
Οι ντοµάτες συνδυάζονται άριστα µε τις πρωτεΐνες, σε σαλάτες λαχανικών ή φρουτοσαλάτες.
Προφυλάξεις
Οι ντοµάτες πρέπει να κόβονται από το φυτό ώριµες , γιατί τα οξέα της άγουρης ντοµάτας είναι πολύ βλαβερά για τον οργανισµό και ιδιαίτερα τα νεφρά. Αν οι σπόροι στο εσωτερικό της ντοµάτας είναι ακόµα πράσινοι, ενώ εξωτερικά η ντοµάτα είναι κόκκινη, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι το λαχανικό έχει κοπεί πολύ άγουρο και ωρίµασε στη συνέχεια κατά την µεταφορά τους ή σε ειδικές αποθήκες.
Στο στοµάχι οι ντοµάτες προκαλούν αύξηση του υδροχλωρικού οξέως και ως εκ τούτου αντενδείκνυνται στους υπερχλωρυδρικούς ενώ συστήνονται στους υποχλωρυδρικούς, κατά προτίµηση αφού αφαιρέσουµε τον φλοιό τους.
Υ.Σ. Όλα τα προηγούµενα άρθρα της στήλης µπορούµε να τα βρούµε στη διεύθυνση www.herb.gr.
Επίσης αν κάποιος φίλος αναγνώστης γνωρίζει οποιαδήποτε θεραπευτική ιδιότητα βοτάνου του τόπου µας που δεν είναι ευρέως γνωστή ή έχει κάποιο ερώτηµα µπορεί να το απευθύνει στην ηλεκτρονική διεύθυνση skouvatsos11@gmail.com
