Μνήµες ψυχρού πολέµου αναβιώνουν µετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις αλλεπάλληλες απειλές Πούτιν αλλά και τις ακροβασίες Τραµπ, δύο ηγέτες που πέρα από την κατασταλτική πολιτική που ασκούν στο εσωτερικό της χώρας τους παρουσιάζονται και άκρως επικίνδυνοι στην παγκόσµια σκακιέρα. Μαζί µε αυτές τις δύο χώρες και η Κίνα που δεν υπολείπεται επικινδυνότητας σε ότι αφορά τις επεκτατικές και εξοπλιστικές της διαθέσεις.
Από παντού και ειδικά σε πολλά ΜΜΕ φόβοι και ανασφάλεια για την τύχη του πλανήτη αφού οι συµφωνίες κατασργούνται η µια µετά την άλλη. Ας δούµε το θέµα αυτό µέσα και από την θέση που παίρνους κάποια σηµαντικά ΜΜΕ.
Η λήξη της Συνθήκης, λοιπόν, New START µεταξύ των Ηνωµένων Πολιτειών και της Ρωσίας σηµατοδοτεί το τέλος της τελευταίας µεγάλης συµφωνίας που περιόριζε νοµικά και επαληθεύσιµα τα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των δύο µεγαλύτερων πυρηνικών δυνάµεων του πλανήτη.
Σε µια περίοδο αυξηµένων γεωπολιτικών εντάσεων, πολέµων δι’ αντιπροσώπων και βαθιάς δυσπιστίας µεταξύ των µεγάλων δυνάµεων, η εξέλιξη αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα και επαναφέρει στο προσκήνιο τον εφιάλτη ενός νέου, ανεξέλεγκτου πυρηνικού ανταγωνισµού.
Τι ήταν η New START
Η Συνθήκη New START (Strategic Arms Reduction Treaty) υπογράφηκε το 2010 από τους προέδρους Μπαράκ Οµπάµα και Ντµίτρι Μεντβέντεφ και τέθηκε σε ισχύ το 2011.
Περιόριζε τον αριθµό των ανεπτυγµένων στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών σε 1.550 για κάθε πλευρά, καθώς και τους φορείς εκτόξευσης (διηπειρωτικούς πυραύλους, υποβρύχια και στρατηγικά βοµβαρδιστικά). Τ
Το σηµαντικότερο στοιχείο της συνθήκης ήταν ο µηχανισµός επιτόπιων επιθεωρήσεων και ανταλλαγής δεδοµένων, που διασφάλιζε τη διαφάνεια και µείωνε τον κίνδυνο λανθασµένων εκτιµήσεων.
Η New START αποτέλεσε τον τελευταίο κρίκο µιας µακράς αλυσίδας συµφωνιών ελέγχου εξοπλισµών που ξεκίνησε στον Ψυχρό Πόλεµο, µε τις SALT I και II τη δεκαετία του 1970 και τις συνθήκες START I και SORT µετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Από την αποκλιµάκωση στη διάλυση
Το τέλος της New START δεν ήρθε αιφνιδιαστικά. Τα τελευταία είκοσι χρόνια, το σύστηµα πυρηνικού ελέγχου εξοπλισµών διαβρώνεται σταδιακά. Το 2002 οι ΗΠΑ αποχώρησαν µονοµερώς από τη Συνθήκη ABM, ανοίγοντας τον δρόµο για την ανάπτυξη συστηµάτων αντιπυραυλικής άµυνας. Το 2019 κατέρρευσε η Συνθήκη INF για τους πυραύλους µέσου βεληνεκούς, έπειτα από αµοιβαίες κατηγορίες παραβίασης. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η συνολική ρήξη ∆ύσης–Μόσχας επιτάχυναν τη διαδικασία. Οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν, η εµπιστοσύνη εξαφανίστηκε και τελικά η συνθήκη έπαψε να λειτουργεί ουσιαστικά, αφήνοντας πίσω της ένα επικίνδυνο κενό.
Η κινεζική διάσταση και η αµερικανική στρατηγική
Οι Ηνωµένες Πολιτείες υποστήριξαν ότι µια νέα συµφωνία θα έπρεπε να είναι τριµερής, περιλαµβάνοντας και την Κίνα. Ωστόσο, όπως επισηµαίνουν ευρωπαϊκές εφηµερίδες όπως η ισπανική El Mundo, το επιχείρηµα αυτό θεωρείται µη ρεαλιστικό.
Το κινεζικό πυρηνικό οπλοστάσιο παραµένει σηµαντικά µικρότερο από εκείνα των ΗΠΑ και της Ρωσίας, και το Πεκίνο δεν δείχνει πρόθυµο να αποδεχθεί περιορισµούς χωρίς πυρηνική ισοτιµία.
Το πιθανότερο αποτέλεσµα, σύµφωνα µε πολλούς αναλυτές, δεν είναι µια καλύτερη συµφωνία, αλλά η πλήρης απουσία οποιασδήποτε συµφωνίας — µια εξέλιξη που ευνοεί τους σκληροπυρηνικούς κύκλους σε όλες τις µεγάλες δυνάµεις.
Παγκόσµιες και ευρωπαϊκές συνέπειες
Η κατάρρευση της New START δεν επηρεάζει µόνο τις ΗΠΑ και τη Ρωσία. Η Irish Times προειδοποιεί ότι απειλείται ακόµη και η αξιοπιστία της Συνθήκης Μη ∆ιάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT) του 1970, η οποία βασίζεται στην υπόσχεση των πυρηνικών κρατών ότι θα προχωρούν σταδιακά σε αφοπλισµό.
Αν αυτή η υπόσχεση θεωρηθεί κενή, κράτη χωρίς πυρηνικά όπλα ενδέχεται να επανεξετάσουν τη στάση τους.
Αριθµοί
Ιστορικά, οι αριθµοί δείχνουν πρόοδο: από περίπου 70.400 πυρηνικές κεφαλές το 1986, σήµερα υπάρχουν περίπου 12.500. Όµως η ποιότητα του κινδύνου έχει αλλάξει.
Η διάδοση πυρηνικών όπλων σε χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, το Πακιστάν και το Ισραήλ, η ανάπτυξη τακτικών πυρηνικών όπλων και οι συζητήσεις περί «περιορισµένου» πυρηνικού πολέµου καθιστούν την κατάσταση πιο ασταθή από ποτέ.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν επίσης τα σχέδια των ΗΠΑ για νέα αντιπυραυλικά συστήµατα, όπως το αποκαλούµενο «Golden Dome», τα οποία ενδέχεται να ωθήσουν τη Ρωσία και την Κίνα στην ανάπτυξη νέων επιθετικών όπλων ικανών να παρακάµπτουν τέτοιες άµυνες.
Για την Ευρώπη, που δεν αποτελεί κεντρικό πυρηνικό παίκτη αλλά βρίσκεται γεωγραφικά στο επίκεντρο πιθανών συγκρούσεων, το τέλος της New START σηµαίνει αυξηµένη στρατηγική ευαλωτότητα.
Η µόνη ρεαλιστική επιλογή, σύµφωνα µε πολλούς σχολιαστές, είναι η άσκηση πίεσης προς την Ουάσινγκτον για την επανεκκίνηση µιας σοβαρής διαδικασίας ελέγχου εξοπλισµών.
Ένας πιο επικίνδυνος κόσµος
Όπως επισηµαίνει ο Tages-Anzeiger της Ζυρίχης, η ιδέα ότι ο κόσµος µπορεί να οργανωθεί εκ νέου σε σταθερές «σφαίρες επιρροής» είναι απλουστευτική. Η πραγµατικότητα δείχνει µια πολυπολική, χαοτική και υβριδική διεθνή τάξη, όπου στρατιωτική ισχύς, οικονοµία, τεχνολογία και γεωπολιτική αλληλεπιδρούν µε απρόβλεπτο τρόπο.
Χωρίς κανόνες, χωρίς διαφάνεια και χωρίς µηχανισµούς ελέγχου, ο κίνδυνος λανθασµένων υπολογισµών αυξάνεται δραµατικά. Η επιστροφή σε µια εποχή πυρηνικής «απερισκεψίας» δεν είναι αναπόφευκτη — αλλά, χωρίς πολιτική βούληση και διεθνή συνεργασία, γίνεται όλο και πιο πιθανή.
