‘Δεν είσαι οραματίστρια. Είσαι μια μεταπράτης.’
Από την ταινία ΄Ο διάβολος φοράει Prada 2’
Αφορμή για το σημείωμα η πρόσφατη αναγνώριση της οραματικής προσφοράς του Μπάμπη (Χαράλαμπος) Σοφιανού ο οποίος πριν 35 χρόνια έβαλε τα θεμέλια της ανακύκλωσης στα Χανιά. ‘Μπάμπη, θέλω ένα κάδο ανακύκλωσης στο Φροντιστήριο μου’. Ο αντιδήμαρχος Μπάμπης δεν μου χάλασε χατίρι. Μας έστειλε τον πρώτο κίτρινο μεταλλικό κάδο το Σεπτέμβρη 1991. Με τις προσπάθειες πολλών η ανακύκλωση στέριωσε στην πόλη μας. Την διαφορά σε κάθε μεγάλο έργο, τομέα, κοινωνία την κάνουν οι οραματιστές! Σήμερα παρουσιάζω περιληπτικά τις πρώτες προσπάθειες για εκπαίδευση στον οραματισμό των ατόμων με αφαντασία.
Η αφαντασία Οι καθαρόαιμοι οραματιστές λιγοστεύουν, ενώ η εντύπωση που έχουν οι ακάτεχοι είναι διαμετρικά αντίθετη. Μεγάλο ποσοστό των νέων μας δεν βλέπουν εικόνες στο μυαλό τους, δεν το νοιώθουν και αγνοούν ότι υπάρχει τέτοια δεξιότητα. Δεν μπορούν να οραματιστούν, να δημιουργήσουν εικόνες του μέλλοντος στο μυαλό τους. Λειτουργούν ως μεταπράτες αγαθών όπως η δεύτερο -ηρωίδα της ταινίας ‘Ο διάβολος φοράει Prada 2’. Μέχρι πρόσφατα. Σήμερα υπάρχουν ομάδες ατόμων που προσπαθούν να εκπαιδευθούν ώστε να αποκτήσουν αυτή την απόλυτα χρήσιμη δεξιότητα. Είναι η νοητική απεικόνιση ενός ατόμου μεταβλητή; Ερώτημα αναπάντητο. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αφαντασία είναι νοητική διαφορά και όχι διαταραχή. Αν δεχθούμε, λένε, ότι ο οραματισμός μπορεί να βελτιωθεί θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την αφαντασία. Εάν η αφαντασία μπορεί να αναιρεθεί, τότε αυτό υποδηλώνει ότι είναι ένα χαρακτηριστικό που αναπτύσσεται και όχι έμφυτη, μόνιμη διαφορά.
Έρευνα Ειδικοί στο University of Exeter (2010-15), ερεύνησαν το θέμα (2010-15), και δημοσίευσαν τα ευρήματα τους για 21 άτομα που είχαν αφαντασία εκ γενετής. Το αποτέλεσμα; Δεκάδες χιλιάδες άτομα διαπίστωσαν ότι είναι στο φάσμα της αφαντασίας. Έρευνα έδειξε ότι το 4% (Ηνωμένο Βασίλειο) των ατόμων έχουν απόλυτη αφαντασία, ενώ αμέτρητοι είναι στο φάσμα.
Εκπαίδευση στον οραματισμό στα ΧΑΝΙΑ Για 15 χρόνια (1986-2000), 100δες Χανιώτες παρακολουθούσαν τα σεμινάρια της μεθόδου SILVA MIND CONTROL. Την 1η μέρα οι νοητικές ασκήσεις είχαν στόχο να ενισχύσουν τον οραματισμό μας. Δεν τα κατάφερναν όλοι. Κάποιες από εκείνες τις ασκήσεις χρησιμοποιούνται σήμερα από τους ερευνητές (!). Όπως για παράδειγμα, να περιγράψουν λεπτομέρειες του δρόμου τους ή την πρόσοψη του σπιτιού τους. Οι πιο σύνθετες ασκήσεις περιλάμβαναν κίνηση και να δούμε την αόρατη πλευρά ή τη εσωτερική όψη των αντικειμένων κ.ά. Για πολλά χρόνια βοηθούσα, παρά τις αντιδράσεις, τους μαθητές μας να αναπτύξουν τον οραματισμό τους κι αντίστοιχα τις επιδόσεις τους.
Εκπαίδευση στον οραματισμό Σύγχρονος ερευνητής πέτυχε να ενισχύσει τον οραματισμό σε 87 από 90 άτομα χρησιμοποιώντας ασκήσεις στοχασμού. Επίσης, τους ζητάει να κλείσουν τα μάτια και να φανταστούν το πουλί potoo–νυχτοπάτης (φωτογραφία). Αυτό το τροπικό πουλί έχει στρογγυλό πλακουτσωτό κεφάλι καλυμμένο με καφέ φτερά. Το περίεργο μεγάλο στόμα του ανοίγει σαν ανοιχτό χαμόγελο κι αποκαλύπτει ένα ροζ, σαρκώδες χρώμα, ενώ οι μεγάλες ίριδες κάνουν τα μάτια του να φαίνονται κατάμαυρα. Δοκιμάστε να το οραματιστείτε. Υπάρχει επίσης ένα παλαιό ερωτηματολόγιο (Vividness of Visual Imagery Questionnaire), που καταγράφει την υποκειμενική άποψη των ερωτώμενων. Σήμερα ερευνητές (University of N.S.Wales), αναπτύσσουν αντικειμενικά εργαλεία μέτρησης του βαθμού του οραματισμού που είναι κατάλληλα μόνο σε όσα άτομα μπορούν να οραματιστούν χρώματα.
Χαρακτηριστικά της αφαντασίας Μια σειρά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά των ατόμων με αφαντασία έχουν καταγραφεί:
- Οι κόρες των ματιών τους δεν μεταβάλλονται όταν προσπαθούν να φανταστούν ανοικτόχρωμα ή σκουρόχρωμα αντικείμενα.
- Δεν καταγράφουν αντιδράσεις φόβου όταν διαβάζουν ιστορίες τρόμου στα σκοτεινά.
- Σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση τους βελτιώθηκε με τη λήψη ψυχεδελικών ουσιών ή τη χρήση ηλεκτρικών εκκενώσεων στο οπτικό νεύρο.
- Παρουσιάζουν κακή αυτοβιογραφική μνήμη και κακές επιδόσεις σε απαιτητικά τεστ μνήμης.
- Παρουσιάζουν μειωμένη συναισθηματική ευαισθησία και εν-συναίσθηση.
- Είναι λιγότερο ευπαθή σε μετά-τραυματικό στρες, οπτικές ψευδαισθήσεις, και αρνητικές σκέψεις όπως η έντονη κατάθλιψη.
- Έχουν καλή εστίαση.
- Σε ερωτηματολόγια που μετρούν τη χωρική αντίληψη βαθμολογούνται ψηλά, μερικές φορές υψηλότερα από τα άτομα με τυπικό οραματισμό.
Συμπερασματικά Αν δημιουργήσουμε προγράμματα ενίσχυσης του οραματισμού οι μαθητές μας…
- Θα ανακαλύψουν ένα άγνωστο πλούτο παραστάσεων και συναισθημάτων, και την ικανότητα οραματισμού της κίνησης στο χώρο.
- Θα καταβάλλουν μικρότερη προσπάθεια για να οραματιστούν, έτσι θα είναι περισσότερο αποτελεσματικοί.
- Θα έχουν καλύτερη αυτοβιογραφική μνήμη και μνήμη μελλοντικών επεισοδίων.
- Θα μπορούν να οραματίζονται μακροπρόθεσμα έργα, και να παρακολουθούν την εκτέλεση τους, όπως ο Μπάμπης Σοφιανός.
- Θα είναι ικανοί χειριστές συσκευών που απαιτούν οπτικές απεικονίσεις και προβολές. Η παρουσίαση νέων δεξιοτήτων θα συνεχιστεί.
*Ο Κυρ. Βασιλομανωλάκης είναι Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία ‘Τα Καλοζώιτά µας χρόνια’, ‘Μαθαίνω εύκολα΄ ‘Θυµάµαι εύκολα’ ‘Μελετώ αποτελεσµατικά’ διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ και το Μουσείο Τυπογραφίας
