Έχετε δει πετυχηµένο άτοµο έµπορο, επαγγελµατία ή επιστήµονα χωρίς καλό επίπεδο µνήµης; Μην βιαστείτε να απαντήσετε.
Όταν συγκέντρωνα στοιχεία, µε συνεντεύξεις από 10δες Χανιώτες και Χανιώτισσες, για το βιβλίο µου Θυµάµαι εύκολα (2010), διαπίστωσα ότι κάθε µνηµοτεχνική τους ήταν η συνισταµένη πολλών παραγόντων. Προσωπικότητα, διαβάσµατα, επάγγελµα, παρατηρητικότητα, εµπειρίες, σπουδές, χωρική αντίληψη, γλωσσική ευχέρεια, µαθησιακό προφίλ είχαν την βαρύτητα τους. Και το σηµαντικότερο. ∆ιαπίστωσα ότι η καλή µνήµη αναπτύσσεται και ασκείται σε κάθε περιβάλλον σε όλη µας τη ζωή. Στο σηµείωµα µιλάνε ο πατέρας της µνηµοτεχνικής Σιµωνίδης ο Κείος και δύο σύγχρονοι γκουρού εφευρέτες του µοντέλου της µνήµης εργασίας.
Σιµωνίδης ο Κείος
Ο µελίγλωσσος ποιητής Σιµωνίδης ο Κείος (556-468 π.Χ.) θεωρείται ο θεµελιωτής µιας µνηµοτεχνικής που χρησιµοποιείται µέχρι σήµερα. Σε δείπνο που παρέθεσε ένας ευγενής της Θεσσαλίας, ο Σκόπας, ο Σιµωνίδης τραγούδησε ένα λυρικό ποίηµα προς τιµή του οικοδεσπότη. Στο ποίηµα του περιλάµβανε µερικούς εγκωµιαστικούς ύµνους για τους γιούς του ∆ία, τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη.
Ο Σκόπας, που ήταν σφιχτοχέρης, είπε στο Σιµωνίδη…
‘Θα σου πληρώσω τα µισά χρήµατα για το ποίηµα από όσα συµφωνήσαµε. Τα υπόλοιπα να τα ζητήσεις από τους θεούς, αφού τους αφιέρωσες το µισό ποίηµα.’ Μετά από λίγο, ένας υπηρέτης ειδοποιεί το Σιµωνίδη ότι δύο νεαροί τον περίµεναν έξω από το σπίτι. Σηκώθηκε από το τραπέζι, βγήκε έξω σε αναζήτηση των νεαρών, αλλά δεν βρήκε κανέναν. Κατά την απουσία του η στέγη της τραπεζαρίας κατέρρευσε, καταπλακώνοντας το Σκόπα κι όλους τους καλεσµένους που σκοτώθηκαν κάτω από τα ερείπια.
Τα πτώµατα ήταν τόσο παραµορφωµένα, ώστε οι συγγενείς τους δεν τα αναγνώριζαν. Όµως ο Σιµωνίδης θυµόταν την ακριβή θέση του καθενός στο τραπέζι κι έτσι υπέδειξε στους συγγενείς τους νεκρούς τους. Οι ‘αόρατοι’ νεαροί επισκέπτες, ο Κάστωρ κι ο Πολυδεύκης, είχαν εξοφλήσει κοµψά το χρέος τους για το ποίηµα, βγάζοντας τον Σιµωνίδη έξω από το σπίτι λίγο προτού καταρρεύσει ή στέγη.
Η γέννηση της 1ης µνηµοτεχνικής
Ο Σιµωνίδης καλλιέργησε την τέχνη της µνήµης και έγινε εφευρέτης της µνηµοτεχνικής των θέσεων και των εικόνων.
A. Παρατήρησε ότι η ανάµνηση των θέσεων στις οποίες καθόταν οι καλεσµένοι ήταν αυτό που τον βοήθησε να αναγνωρίσει τους νεκρούς. Έτσι πρώτη αρχή της τεχνικής του είναι ότι η τάξη είναι ουσιώδης για τη µνήµη.
B. Η δεύτερη αρχή ορίζει ότι όσοι επιζητούν να καλλιεργήσουν τη µνήµη τους πρέπει να σχηµατίζουν νοητικές εικόνες των πραγµάτων που θέλουν να θυµηθούν.
Γ. Η τρίτη αρχή µας οδηγεί να επιλέγουµε θέσεις-τόπους στους οποίους θα βάζουµε τις εικόνες που έχουµε δηµιουργήσει.
Ο Σιµωνίδης µε την τεχνική του εισήγαγε τη διπλή κωδικοποίηση για την καταγραφή ερεθισµάτων. Σύγχρονοι ερευνητές (Alan Paivio, 1971) αφιέρωσαν δεκαετίες για να διαµορφώσουν και να τελειοποιήσουν τη σύγχρονη θεωρία της διπλής κωδικοποίησης.
∆ύο γκουρού της µνήµης
συµβουλεύουν…
Οι δύο εφευρέτες του µοντέλου της µνήµης εργασίας καθηγητές Ψυχολογίας Alan Baddeley, 92 ετών και Graham Hitch, 80 ετών απάντησαν σε ερωτήσεις νέων ψυχολόγων…
Σηµαντικό στοιχείο για την βελτίωση της µνήµης εργασίας είναι ο αυτοµατισµός στην εκτέλεση εργασιών, διότι έτσι απελευθερώνεται χωρητικότητα της.
Η µνήµη εργασίας µας βελτιώνεται µε απόκτηση περαιτέρω γνώσεων, δηλαδή µε συνεχή εµπλουτισµό των τραπεζών πληροφορίων µας.
Η ολοκλήρωση εργασιών σε ορισµένο χρόνο είναι σηµαντική.
Τα παιδιά µαθαίνουν να παίζουνε/ασκούνται, σε ζευγάρια/οµάδες, αυτόνοµα.
Να συνεργάζεστε µε άτοµα που σας συµπληρώνουν κατά κάποιο τρόπο, σας εµπιστεύονται και απολαµβάνουν τη συνεργασία σας.
Φροντίζετε να στοχεύετε τους στόχους σας διαρκώς και να είστε ανοικτόµυαλοι.
Να κάνετε µια πραγµατικά ρεαλιστική εκτίµηση των δεξιοτήτων σας. Μετά να εντοπίσετε τον τοµέα ή τους τοµείς στους οποίους θα µπορείτε να συνεισφέρετε θετικά και αναπτυξιακά. ∆εν είναι ανάγκη να γίνετε ακαδηµαϊκοί για να συνεισφέρετε.’
Τέλος, οι δύο καθηγητές ήταν ιδιαίτερα κριτικοί µε την εµµονή γονέων ή φορέων εξουσίας που ενώ δεν έχουν επαφή µε την πραγµατικότητα µας υποχρεώνουν να βάζουµε στόχους, µη ρεαλιστικούς. Αυτή είναι µια καταστρεπτική προσέγγιση για την γνωστική µας ανάπτυξη.
Συµπερασµατικά
Η εύκολη αποµνηµόνευση προϋποθέτει έντονη νοερή απεικόνιση η οποία συνοδεύεται από χώρο-χρονικό προσδιορισµό.
Την εύκολη αποµνηµόνευση διευκολύνει η λεπτοµερής παρατήρηση και καταγραφή των θέσεων των πραγµάτων που θέλουµε να θυµηθούµε.
Οι χρωµατιστές ευδιάκριτες εικόνες ενισχύουν την καταγραφή των πληροφοριών.
Η υπεροχή της έντονης οπτικής αποµνηµόνευσης είναι αδιαµφισβήτητη, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται µε σηµεία στο χώρο.
Η συνεχής-έντονη νοητική δραστηριότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής µας δηµιουργεί ισχυρό πλέγµα συνάψεων επιτρέποντας στον εγκέφαλο µας να «παρακάµπτει» βλάβες!
*Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία ‘Τα Καλοζώιτά µας χρόνια’, ‘Μαθαίνω εύκολα΄ ‘Θυµάµαι εύκολα’ ‘Μελετώ αποτελεσµατικά’ διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ και το Μουσείο Τυπογραφίας
