Για ώρα παρατηρούσα µια ντουζίνα παιδιά, Ελληνόπουλα και αλλοδαπά να προσπαθούν να κατακτήσουν τα βράχια της παραλίας.
Τα πρώτα λεπτά δύσκολα για όλα. Οι νιόφερτοι παρατηρούσαν τις κινήσεις των παλιών, αυτών που είχαν ήδη κάνει το γύρο τους στα βράχια. Ζύγιαζαν, µετρούσαν τις αποστάσεις µε το µάτι. Κάποια τα πιο τολµηρά και µε τα µακρύτερα κανιά, τολµούσαν. Άλλα βραχύσωµα κι άτολµα επέλεγαν ασφαλέστερες διαδροµές. Το κέρδος όλων των παιδιών, η ανάπτυξη της χωρικής τους αντίληψης. Αυτή την δεξιότητα οφείλουµε να τα βοηθήσουµε να αναπτύξουν για µια σειρά σηµαντικούς λόγους, όπως θα δούµε στο σηµείωµα.
Τα τυχαία περιστατικά
Τυχαία συµβάντα καλωδίωσης του εγκεφάλου διαµορφώνουν την προσωπικότητα µας από την παιδική ηλικία και 10 χρόνια µετά. Όπως ακριβώς το περιστατικό που περιέγραψα. Έχει σηµασία για πόσα χρόνια θα θυµούνται αυτή την εµπειρία τους; Όχι επειδή η εµπειρία τους βελτίωσε µια δεξιότητα τους ασυνείδητα. Πρόσφατες µελέτες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος µας συνεχίζει να αναπτύσσεται µέχρι την πρώιµη ενήλικη ζωή στα 22-23 έτη. Η έκθεση µας σε ποικίλες χωρικές συνθήκες στο περιβάλλον µας είναι καθοριστικές για το κτίσιµο πολλών δεξιοτήτων. Αν δεν εκτεθούµε σε απαιτητικά χωρικά περιβάλλοντα τότε… ο εγκέφαλος παιδιών και εφήβων υποβάλλεται σε µια διαδικασία που ονοµάζεται ‘κλάδεµα΄ ή απώλεια συνδέσεων των εγκεφαλικών κυττάρων. Θεωρείται ότι είναι µια κατευθυνόµενη απόκριση στο περιβάλλον τους. Γιαυτό, οι σχολικοί περίπατοι στο ∆ηµοτικό και στο Γυµνάσιο οφείλουν να γίνονται σε νέα περιβάλλοντα και συνθήκες ώστε οι µαθητές να αναπτύσσουν τη χωρική τους αντίληψη. Οµαδικά παιχνίδια ανακάλυψης µικρής διάρκειας είναι το ιδανικό εργαλείο σε σχολικούς περιπάτους.
Χωρική αντίληψη, η 1η δεξιότητα
Φανταστείτε ένα ηγέτη ή ένα κοινό πολίτη χωρίς αναπτυγµένη χωρική αντίληψη. Ας δούµε τους 12 τοµείς που χωλαίνει:
∆υσκολία στον Οραµατισµό: Ένας ηγέτης χωρίς χωρική αντίληψη αδυνατεί να δει τη «µεγάλη εικόνα», να συσχετίσει διαφορετικά δεδοµένα ή να κατανοήσει πολύπλοκες σχέσεις ενός έργου ή των τµηµάτων ενός οργανισµού. ∆είτε σχετικά το σηµείωµα µου της 6.5.26.
Μνήµη εργασίας: ∆εν µπορεί να αναπτύξει τη χωρητικότητα της µε αποτέλεσµα να χωλαίνει στην διαχείριση 2-3 καταστάσεων ταυτόχρονα, και να κουράζεται εύκολα.
Αποτυχία στην Πρόληψη: ∆εν αντιλαµβάνεται τις αλλαγές στην αγορά, στην κοινωνία, και στην γεωπολιτική. ∆εν προσαρµόζεται, µένοντας «τυφλός» σε επερχόµενες απειλές ή ευκαιρίες, δηλαδή, δεν αναπτύσσει τη µνήµη µελλοντικών επεισοδίων.
Αδυναµία χειρισµού συσκευών µε οθόνες: ∆εν µπορεί να χειριστεί µε επάρκεια συστήµατα ελέγχου, ούτε να µάθει σε προσοµοιωτές.
∆εν διαβάζει χάρτες: ∆υσκολεύεται να ερµηνεύσει γραφήµατα, διαγράµµατα ή χάρτες, καθιστώντας δύσκολο τον σχεδιασµό προµηθειών ή γεωγραφικών στρατηγικών.
Ασυνεννοησία: ∆υσκολεύεται να επικοινωνήσει αποτελεσµατικά χωρικές έννοιες, οδηγώντας σε ασυνεννοησία µε τους συνεργάτες του.
Προσανατολισµός: Χάνεται εύκολα, ακόµη και σε οικεία περιβάλλοντα. ∆υσκολεύεται να ακολουθήσει οδηγίες κατεύθυνσης από το GPS.
Εκτίµηση Απόστασης & Ταχύτητας: Αδυνατεί να υπολογίσει σωστά αποστάσεις. Η οδήγηση και η στάθµευση σε πολυσύχναστους χώρους είναι επικίνδυνο έργο.
Οργάνωση Χώρου: ∆υσκολεύεται να οργανώσει ένα χώρο (γραφείο, αποθήκη, πορτ-µπαγκαζ).
Αδεξιότητα: Σκοντάφτει παντού επειδή δεν έχει ιδιοδεκτικότητα, δηλαδή δεν αντιλαµβάνεται σωστά πού βρίσκεται το σώµα του στο χώρο.
∆υσκολεύεται στη Γεωµετρία, τη Μηχανική και την Αρχιτεκτονική.
Οργάνωση παρουσίασης: ∆υσκολεύεται να οργανώσει µια παρουσίαση σε power point.
Οι 3διάστατες κατασκευές της Άνοιξης της Κοραή
Την περασµένη εβδοµάδα επισκέφθηκα, όπως συνηθίζω, τις εκθέσεις µε τις δηµιουργίες των µαθητών των Σχολείων της Κοραή. Η φετινή ευχάριστη έκπληξη ήταν οι δεκάδες τρισδιάστατες δηµιουργίες τους. Ο λόγος;
Οι εργασίες αυτές είναι µια µοναδική ευκαιρία να εντρυφήσουν στα µυστικά των διαστάσεων, των αναλογιών, και της λειτουργικότητας των δηµιουργιών. Πρωταρχικό όφελος των παιδιών είναι η ανάπτυξη της χωρικής τους αντίληψης. Μίλησα µε µερικούς µαθητές που φαίνεται ότι αποζητούσαν την κουβέντα, πρόθυµοι να απαντήσουν σε ερωτήσεις. ∆υστυχώς, φέτος οι ενδιαφερόµενοι επισκέπτες ήταν λιγότεροι.
Κι όµως είναι τόσο σηµαντική η διαγενεακή επικοινωνία και η αναγνώριση των προσπαθειών τους!
Συµπερασµατικά
Τα υλικά για το κτίσιµο της αυτονοµίας είναι πλούσιες τράπεζες πληροφοριών, κριτική σκέψη, εµπειρία στη λύση προβληµάτων και χωρική αντίληψη.
Η έλλειψη χωρικής αντίληψης προκαλεί δυσχέρεια στην διαχείριση καταστάσεων µε αλληλεξάρτηση διαφόρων παραγόντων, καθώς δεν µπορούν να οπτικοποιηθούν.
Η έλλειψη αναπτυγµένης χωρικής αντίληψης επηρεάζει σηµαντικά την ικανότητα ενός ατόµου να αντιλαµβάνεται, να οργανώνει και να αλληλοεπιδρά µε το περιβάλλον στον τόπο κατοικίας του ή όταν ταξιδεύει.
Η ανάπτυξη της χωρικής αντίληψης γίνεται από το νήπιο µέχρι τη µέση εφηβεία µε ποικίλες ασκήσεις σε πολλά περιβάλλοντα.
*Ο Κυρ. Βασιλομανωλάκης είναι Πτυχ. Ψυχολογίας-Ανάπτυξης Παιδιού, Master Εκπαίδευσης στη ∆ιά Βίου Μάθηση. Επικοινωνία polygnosi@otenet.gr
Τα βιβλία “Τα Καλοζώιτά µας χρόνια”, “Μαθαίνω εύκολα”, “Θυµάµαι εύκολα”, “Μελετώ αποτελεσµατικά”, διατίθενται από τα βιβλιοπωλεία Libraire και ΚΥΒΟΣ και το Μουσείο Τυπογραφίας.
