Σε µια εποχή όπου οι νέοι έρχονται καθηµερινά αντιµέτωποι µε το άγχος, την αποµόνωση, τις εξαρτήσεις και τη βία, η κοινωνία αναζητά νέους τρόπους πρόληψης και ενδυνάµωσης. Ανάµεσα στα πιο αποτελεσµατικά εργαλεία που υπάρχουν όπως οι οµάδες αυτοβοήθειας, ποικίλα επιστηµονικά εγχειρίδια και εκπαιδευτικά υλικά, παρεµβάσεις και άλλα, ξεχωριστή θέση κατέχει και η µουσική µια παγκόσµια γλώσσα που δεν ψυχαγωγεί µόνο, αλλά θεραπεύει, ενώνει και προλαµβάνει ποικίλες αυτοκαταστροφικές συµπεριφορές.
Ιστορικά η µουσική αποτελεί βασικό κοµµάτι της ανθρώπινης ζωής γενικότερα αλλά και της ελληνικής κοινωνίας µας σταθερά από το παρελθόν έως σήµερα. Οι άνθρωποι διαχρονικά χρησιµοποιούσαν την µουσική, µαζί µε το θέατρο και άλλες µορφές τέχνης για ποικίλους λόγους όχι µόνο ψυχαγωγικά αλλά και τελετουργικά αποδίδοντας τιµές και ευγνωµοσύνη σε διάφορα συµβάντα. Ξεχωριστή θέση κατά την αρχαιότητα κατέχουν ο Θεός Απόλλωνας αλλά και οι Μούσες η ονοµασία των οποίων προέρχεται από το ρήµα µάω-ώ που σηµαίνει επινοώ, ψάχνω, ζητώ κάτι διανοητικά συνδέεται και µε την σηµασία της πρόληψης απέναντι στην εµφάνιση διαφόρων παθολογικών φαινοµένων.
Ως εκ τούτου σήµερα, περισσότερο από ποτέ, η επιστήµη δυναµικά επιβεβαιώνει ότι η δύναµη της µουσικής ξεπερνά την απλή καλλιτεχνική έκφραση. Η έρευνα της Hohmann (2017) µεταξύ πολλών µελετών επιβεβαιώνει ότι η µουσική µπορεί να συµβάλλει ουσιαστικά στη διαχείριση του άγχους, στη βελτίωση της ψυχικής υγείας και στην πρόληψη επιβλαβών συµπεριφορών για το άτοµο.
Ιδιαίτερα στους νέους, η µουσική λειτουργεί ως ασφαλής τρόπος έκφρασης συναισθηµάτων. Ένας έφηβος που νιώθει θυµό, µοναξιά ή ανασφάλεια, µέσα από τον ρυθµό, την µελωδία και τους στίχους ενός τραγουδιού, εκφράζεται, µοιράζεται τα συναισθήµατά του αλλά και εκτονώνεται αφού η µουσική συµβάλει αποδεδειγµένα στη διαχείριση δύσκολων συναισθηµάτων και βιωµάτων.
Έτσι, σε περιπτώσεις όπου άλλες παρεµβάσεις πρόληψης δεν αρκούν για το επιθυµητό αποτέλεσµα για κάποιους ανθρώπους, η µουσική και συγκεκριµένα η µουσικοθεραπεία επιδρά ευεργετικά στη ψυχολογία τους βοηθώντας τους να κατανοήσουν σηµαντικά στοιχεία για τον εαυτό τους αλλά και να απεγκλωβιστούν µε ασφάλεια από καταστάσεις όπως η κατάθλιψη, η επιθετικότητα ή η εξάρτηση.
Πιο συγκεκριµένα η µουσικοθεραπεία χρησιµοποιείται ολοένα και περισσότερο σε δοµές ψυχικής υγείας και σε προγράµµατα απεξάρτησης. Σύµφωνα µε επιστηµονικές µελέτες όπως είναι αυτή του Silverman (2009), η µουσική βοηθά εξαρτηµένα άτοµα να αναπτύξουν κίνητρα, αυτοεκτίµηση, κοινωνικές δεξιότητες και καλύτερο έλεγχο των συναισθηµάτων τους. Παράλληλα, βοηθάει στη µείωση του στρες και της αποµόνωσης, στοιχεία που συχνά αποτελούν παράγοντες κινδύνου για επιστροφή στη χρήση ή αυτοκαταστροφικών πρακτικών.
Συµπληρωµατικά όµως µε τον θεραπευτικό χαρακτήρα της µουσικής, σηµαντική η επίδραση της και στην πρόληψη αφού συµβάλλει επιτυχώς στη δηµιουργία υγιών κοινοτήτων και σχέσεων. Οι µουσικές οµάδες, οι χορωδίες και τα αυτοσχέδια συγκροτήµατα καλλιεργούν τη συνεργασία, την πειθαρχία και το αίσθηµα του «ανήκειν». Ένα παιδί ή ένας ενήλικας, που συµµετέχει για παράδειγµα είτε ενεργά ως τραγουδοποιός, οργανοπαίχτης ή στιχουργός είτε παθητικά σαν ακροατής σε µια µουσική δραστηριότητα αισθάνεται ότι είναι µέρος µιας οµάδας, κουλτούρας, µαθαίνει να επικοινωνεί αλλά και να πιστεύει στον εαυτό του, αποκτώντας αυτοπεποίθηση και σιγουριά.
Βάσει των παραπάνω δεν είναι τυχαίο ότι η µουσική πλέον σε πάρα πολλές χώρες εντάσσεται ολοένα και σε περισσότερα κοινωνικά προγράµµατα πρόληψης, όπως σε σχολεία, νοσοκοµεία και κέντρα ψυχικής υγείας. Χαρακτηριστική η έκφραση της συγγραφέα Θεοδώρας Ψαλτοπούλου – Καµίνη όπου την περιγράφει, ως «ένα τρίτο δρόµο» πέρα από τη φαρµακευτική αγωγή και τη λεκτική ψυχοθεραπεία καθώς η µουσική επιτρέπει στο άτοµο να εκφραστεί και να επανασυνδεθεί µε τον εαυτό του και τους άλλους.
Εν κατακλείδι σε µια κοινωνία εποµένως όπως στις µέρες µας όπου συχνά επενδύει περισσότερο στην καταστολή παρά στην πρόληψη, η µουσική µας υπενθυµίζει κάτι ουσιαστικό: ότι η θεραπεία και η προστασία του ανθρώπου µπορούν να ξεκινήσουν από την έκφραση, τη δηµιουργία, τους ισχυρούς κοινωνικούς δεσµούς και την ανθρώπινη επαφή.
Σίγουρα η µουσική µπορεί να µην λύνει όλα τα κοινωνικά και προσωπικά προβλήµατα. Μπορεί όµως να γίνει µια ισχυρή ασπίδα πρόληψης και απόλαυσης ιδιαίτερα για εκείνους τους ανθρώπους που αναζητούν φωνή, παρέα, κατανόηση και ελπίδα. Κι αυτός εν τέλει, µπορεί να είναι κι ο σηµαντικότερος ρόλος της «αφού µας βοηθά να ακούµε όχι µόνο την µελωδία και τους στίχους, αλλά και ο ένας τον άλλον».
* Η Εµµανουηλία Βεκρή είναι φοιτήτρια Τµήµατος Κοινωνιολογίας Σχολής Κοινωνικών Επιστηµών Πανεπιστηµίου Κρήτης και αρθρογραφεί στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης στο Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Χανίων σε συνεργασία µε τον ΕΟΠΑΕ.
Βιβλιογραφία
Silverman, M. J, (2009). A descriptive analysis of music therapists working with consumers in substance abuse rehabilitation: Current clinical practice to guide future research. The Arts in Psychotherapy.
Hohmann, L. et al, (2017). Effects of music therapy and music-based interventions in the treatment of substance use disorders: A systematic review.
Ψαλτοπούλου, Καµίνη, Θ, (2015). Μουσικοθεραπεία «ο τρίτος δρόµος».
