ΕΥΤΥΧΩΣ, η χρονιά δεν έφυγε χωρίς to όµορφο ταξίδι-αφιέρωµα στον ποιητή Μανώλη Αναγνωστάκη (1925-2005). Το 2025 συµπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννησή του και 20 από το θάνατό του. (φωτ. 1)
∆εν ταξιδεύει κανείς για να φτάσει. Ταξιδεύει για να µάθει…
Η Ι∆ΕΑ για οδοιπορικό-επίσκεψη στα Ρούστικα Ρεθύµνου, γενέτειρα του ποιητού, ανήκει στις Κατερίνα Β. και Ειρήνη Κ., τα δυο ανήσυχα και εµπνευσµένα µέλη της “ΠΟΛΥ∆ΡΑΣΗΣ”. Στις ίδιες οφείλεται κι η επαναλειτουργία της παραπάνω συλλογικότητας *
…ΕΤΣΙ, πριν ένα µήνα (Κυριακή, 7/12/2025), µε το Θεό της Κρήτης ευνοϊκό (φωτο, 2), ταξιδέψαµε, πενήντα περίπου ατοµα, µε προορισµό τα Ρούστικα. Όντες γνωστοί οι περισσότεροι, δεν χρειάστηκαν ιδιαίτερες διατυπώσεις για εξοικείωση. Όταν σε µια παρέα κυριαρχεί η αποδοχή µε ένα χαµόγελο και µια ζεστή χειραψία, είναι βέβαιο πως η µέρα θα κυλήσει όµορφα. Εξάλλου κι ο συνάδελφος που, µετά την εκδροµή, µας εξοµολογήθηκε το “Πόσο καλά περάσαµε…!”, πήρε ως απάντησή, “Ναι, µ ό ν ο µε την Πολυδράση περνάµε καλά!” Θυµηθήκαµε, λοιπόν, τα δωρεάν φροντιστηριακά µαθήµατα σε µαθητές, κατά τη διάρκεια της οικονοµικής κρίσης, την οµάδα θεάτρου, τις ποικίλες διαλέξεις, την κοπή της Βασιλόπιτας στο χιονισµένο Οµαλό, τις κινηµατογραφικές προβολές κ.ά.
… ΜΠΡΟΣΤΑ µας ξετυλίγεται ένα τ ο π ί ο πλούσιο σε χωριά, µε σπίτια καλοδιατηρηµένα, ρείθρα ασπρισµένα και αυλές γεµάτες λουλούδια… Αριστερά και δεξιά, η καταπράσινη φύση διακόπτεται από πινελιές σε πορτοκαλί ή κίτρινο χρώµα… Στο βάθος οι βουνοκορφές είναι γυµνές, ενώ η ευδεία της ηµέρας είναι ασυνήθιστη για µήνα ∆εκέµβρη. Η φύση «δουλεύει»· βλέπουµε ελαιοµαζευτάδες-µια εικόνα που επαναλαµβάνεται σε όλο το νησί ως αναπόσπαστο κοµµάτι της εποχής. Το φευγαλέο φως του ήλιου διατρυπά την γκρίζα συννεφιά αναδεικνύοντας τις πέτρινες προσόψεις των σπιτιών καθώς και µερικών ενετικών κτισµάτων. Στις πλαγιές ξεδιπλώνεται η οµίχλη: θολό πέπλο, µυστηριακή ροµαντική εικόνα. Το χώµα µυρίζει υγρασία, ενώ άγριες φασκοµηλιές αναδίδουν το άρωµά τους. Οι καπνοδόχοι µε τον “αναθρώσκοντα” καπνό δηλώνουν ζωή, αλλά και µπάσιµο του χειµώνα…
ΤΗΝ ΟΜΟΡΦΗ διαδροµή εµπλουτίζουν οι εργοβιογραφικές πληροφορίες για τον ποιητή και για τη Μονή του Προφήτη Ηλία Ρουστίκων (ενταγµένη στο πρόγραµµα επίσκεψής µας), δοσµένες απ’ τις δυο νεαρές φιλολόγους-µέλη της “Πολυδράσης” (Γιούλια Κ. και Ντένια Κ.), µε συµπληρωµατικά στοιχεία από την Κούλα Γ., επίσης φιλόλογο. Μας εκπλήσσει µια ενδιαφέρουσα αναφορά από τον ευρυµαθή συνάδελφο, καθηγητή Μαθηµατικών, Γιάννη Κ., για το διπλανό από τα Ρούστικα χωριό, τον Άγιο Κωνσταντίνο: µε τους Ενετούς Barozzi και την επιστηµοσύνη ντόπιων Ρεθυµνιωτών που µεγαλούργησαν στα χρόνια της ιταλικής Αναγέννησης…
ΠΑΡΑ τις στροφές και τη στενότητα των δρόµων, το ταξίδι κυλά ήρεµα. Τα µουσικά νοσταλγικά ακούσµατα, σε στίχους του ποιητή και µελοποίηση Θεοδωράκη, επιλεγµένα από την Ειρήνη Κ., µας πάνε δεκαετίες πίσω: -“∆ρόµοι παλιοί που αγάπησα και µίσησα ατέλειωτα/Κάτω απ’ τους ίσκιους των σπιτιών να περπατώ…”, /-“Κάτω απ’ τα ρούχα µου δε χτυπά πια η παιδική µου καρδιά/Λησµόνησα την αγάπη που είναι µόνο αγάπη…”, /-“Μιλώ για τα τελευταία σαλπίσµατα των νικηµέ/νων στρατιωτών/Για τα τελευταία κουρέλια από τα γιορτινά µας/φορέµατα…”
Μια µουσική που δηµιουργεί το κατάλληλο κλίµα για την επίσκεψη στο σπίτι του ποιητή…
ΑΝΤΙΚΡΙΖΟΥΜΕ, τοποθετηµένο στο κέντρο της διαδροµής Ρεθύµνου-νότιου Κρητικού πελάγους και σε υψόµετρο 290 µέτρων, το χωριό του Μαν. Αναγν., τα Ρούστικα: όµορφο κεφαλοχώρι µε παραδοσιακή αρχιτεκτονική και ευγενέστατους κατοίκους. Αν και προϋπήρξε της βενετοκρατίας, οφείλει το όνοµά του στους Ενετούς: η λέξη Ρούστικα προέρχεται από την λατινική rusticus που σηµαίνει αγροτικός. Μια πρώτη αναφορά γίνεται το 1182, όταν η περιοχή ανήκε σε Βενετούς ευγενείς… Τον 19ο αιώνα, τα Ρούστικα συµµετέχουν ενεργά στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης, αλλά και στο Μακεδονικό Αγώνα… Μετά την ένωση της Κρήτης µε την Ελλάδα (1913), η περιοχή άρχισε να αναπτύσσεται εντατικότερα. Ως παραδοσιακός οικισµός, πήρε βραβεία για την καθαριότητα, την αρχιτεκτονική και την πολιτιστική του δραστηριότητα.
ΠΡΩΤΟ ΜΑΣ µέληµα, η επίσκεψη στην ιερά Μονή του Προφήτη Ηλία. Χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και είναι φρουριακού τύπου, τρίκλιτη βασιλική µε τρούλο. Το τριπλό καµπαναριό, µαζί µε αυτό του Αρκαδίου, είναι τα µόνα σωζώµενα βενετσιάνικα στην Κρήτη! Ο ηγούµενος της Μονής (φωτό, 3) µάς ενηµερώνει σχετικά, στο υπαίθριο µοναστικό περίκλειστο προαύλιο. Λίγο πριν την είσοδο στη Μονή (φωτό, 4) , υπάρχει µια µαρµάρινη πλάκα µε την επιγραφή: “Η Μονή Προφήτη Ηλία πιθανόν ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου αι. Η ίδρυσή της συνδέεται µε την οικογένεια των Βλαστών που κατοικούσαν στον οικισµό. Το 1823, η Μονή πυρπολήθηκε από τους Οθωµανους, αλλά ανασυγκροτήθηκε και βρίσκεται σε λειτουργία έως και και σήµερα. Πρόκειται για ένα σχετικα µικρό συγκρότηµα που περιβάλλει από τις 3 πλευρές το καθολικό, µια τρίκλιτη βασιλική µε τρούλο κατασκευασµένη το 1830. Απ’ τον παλιό ναό σώζεται το εικονοστάσιο του 1637, Β∆ γωνία. Τα περισσότερα από τα λοιπα κτίσµατα αποτελούν λιτές κατασκευές του 19ου αι. Η Μονή διασώζει ενδιαφέροντα εκκλησιαστικά κειµήλια, ανάµεσα στα οποία ξεχωρίζουν 2 εικόνες του ζωγράφου του 18ου αι. Εµµανουήλ Ιερέα.”
ΕΞΩ από το πατρικό του ποιητή (σήµερα “Πνευµατικό-Πολιτιστικό Κέντρο/Βιβλιοθήκη Ρουστίκων «Ανέστης και Μανόλης Αναγνωστάκης»”) µάς περιµένει η κα Ε. Περπυράκη, νυν πρόεδρος του Κέντρου. Μας οδηγεί στην αίθουσα εκδηλώσεων, όπου ενηµερωνόµαστε για τα περί της δωρεάς των Αναγνωστάκηδων, αλλά και για τη µετατροπή του σπιτιού σε Πνευµατικό Πολιτιστικό Κέντρο. Κάθε µήνα Αύγουστο, γίνονται εκδηλώσεις προς τιµήν του ποιητή, που αποτελούν και το κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός της χρονιάς. Μετά την ενηµέρωση της κας Περπυράκη, έγινε ανάγνωση κειµένου του ποιητή από τα “18 Κείµενα” (Ειρήνη Κ.) κι ενός αποσπάσµατος από συνέντευξη-εξοµολόγησή του στο περιοδική “η λέξη” (1982) (Χριστίνη Π-Κ., φωτο, 5)
ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ της πάντα γελαστής και βραβευµένης από τα “Χ.ν.” για τη νόστιµη ρεθυµνιώτικη κουζίνα της (“Γεύσεις Κρήτης”) κας Ελένης Πολ., είχαµε µια άψογη γαστριµαργική περιποίηση, µε παραδοσιακό φαγητό, τσικουδιά, ποτά, µαντινάδες από την κα Περπυράκη (φωτό, 6) κ.ά. Η στενότητα χώρου αναπληρώθηκε από το ευφρόσυνο των ιδιοκτητών του καφενείου, το ζεστό περιβάλλον και τις ζωηρες συζητήσεις µας… Επιστρέφοντας στα Χανιά, καταγράψαµε άλλη µια αλησµόνητη περιηγητική
α ν ά µ ν η σ η! (Στ.Γ.Κ., 9-1-2026)
*Σηµείωση: Η “ΠΟΛΥ∆ΡΑΣΗ” είναι µια συλλογικότητα πλαισιωµένη κυρίως από απόµαχους (αλλά και εν ενεργεία) εκπαιδευτικούς, µε στόχο την εθελοντική προσφορά σε πολλούς τοµείς. Η πολυεπίπεδη δράση της ξεκίνησε στα πολύ δύσκολα χρόνια της οικονοµικής κρίσης…
