■ Η… πολυτέλεια του Festum π
Πριν από λίγα χρόνια, θα έµοιαζε αδιανόητο ότι τα Χανιά θα φιλοξενούσαν ένα πρωτοποριακό εγχείρηµα, που θα προσέλκυε το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστηµονικής και καλλιτεχνικής κοινότητας. Κι όµως, το Festum π, το φεστιβάλ όπου η θεµελιώδης µαθηµατική έρευνα, η τεχνητή νοηµοσύνη και η µουσική συναντιούνται σε µια “σκηνή”, είναι µια πραγµατικότητα τα τελευταία δύο χρόνια.
Το Festum π δεν είναι απλά ένα «πολιτιστικό γεγονός» που γεµίζει το καλεντάρι µας. Είναι, χωρίς υπερβολή, µια πολυτέλεια για τον τόπο µας. Και όταν τέτοιες πολυτέλειες σου προσφέρονται απλόχερα, είναι αυτονόητο ότι πρέπει να τις στηρίζεις και να παρέχεις κάθε δυνατή βοήθεια.
Σε πρόσφατο άρθρο – παρέµβασή τους, ο Χανιώτης καθηγητής του ΜΙΤ Κωστής ∆ασκαλάκης, και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Festum π. ∆ιονύσης ∆ερβής – Μπουρνιάς, έθεσαν ένα ξεκάθαρο και ουσιαστικό ερώτηµα: Αν η Ελλάδα επιθυµεί να αναγνωρίσει µια τέτοια πρωτοβουλία ως δική της και να την εντάξει σε µια συνεκτική στρατηγική µακράς πνοής για τη γνώση, τη θεµελιώδη έρευνα και την πνευµατική της αυτονοµία.
Ας ελπίσουµε ότι στα Χανιά, στην Κρήτη, έχει γίνει αντιληπτό το όφελος από αυτό το φεστιβάλ κι ότι σύντοµα θα έχουµε ευχάριστα νέα.
Αναλυτικά το άρθρο των Κωστή ∆ασκαλάκη και ∆ιονύση ∆ερβή-Μπουρνιά έχει ως εξής:
«Η διεθνής συγκυρία των τελευταίων ετών έχει καταστήσει σαφές ότι η γνώση, η έρευνα και η τεχνητή νοηµοσύνη δεν αποτελούν πλέον ουδέτερα πεδία. Συνιστούν στρατηγικές υποδοµές ισχύος, καθοριστικές για τη θέση κρατών και κοινωνιών σε έναν ασταθή κόσµο. Για την Ευρώπη -και ιδίως για χώρες όπως η Ελλάδα- το διακύβευµα δεν είναι αν θα παρακολουθήσει τις εξελίξεις, αλλά αν θα συµµετάσχει ενεργά στη διαµόρφωσή τους.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται το Festum π. ∆εν πρόκειται για µία συνηθισµένη πολιτιστική ή ακαδηµαϊκή πρωτοβουλία. Από τις πρώτες του διοργανώσεις στη Σάµο και τις επόµενες στα Χανιά, συγκροτήθηκε ως ένα αυστηρό αλλά µη συµβατικό πλαίσιο συνάντησης της θεµελιώδους µαθηµατικής έρευνας, της τεχνητής νοηµοσύνης και της µουσικής, µε σαφή διεθνή προσανατολισµό.
Ο πυρήνας του Festum π είναι η θεµελιώδης µαθηµατική έρευνα (pure mathematics). Η δοµή του περιλαµβάνει διεθνές επιστηµονικό συνέδριο, θερινό σχολείο για επιλεγµένους φοιτητές και σεµινάρια επιµόρφωσης για εκπαιδευτικούς της τοπικής κοινωνίας. Πρόκειται για ένα σχήµα εναρµονισµένο µε τα υψηλότερα ακαδηµαϊκά πρότυπα και σε διάλογο µε την κοινωνία.
Η τεχνητή νοηµοσύνη (ΤΝ) εντάσσεται στο Festum π τόσο ως πεδίο έρευνας, του οποίου η εξέλιξη θέτει σηµαντικές µαθηµατικές προκλήσεις, όσο και ως αντικείµενο θεωρητικού και εννοιολογικού στοχασµού σε διάλογο µε τα µαθηµατικά και τη µουσική. Το ενδιαφέρον εστιάζεται στον τρόπο µε τον οποίο η ΤΝ επηρεάζει τη µαθηµατική απόδειξη και, ευρύτερα, την εµπειρία των µαθηµατικών και στον τρόπο µε τον οποίο η ΤΝ επηρεάζει την ανθρώπινη δηµιουργικότητα και την εµπειρία του πολιτισµού. Σε µια περίοδο όπου η Ευρώπη αναζητεί στρατηγική αυτονοµία στην ΤΝ, η επένδυση σε θεµελιώδη έρευνα που περιλαµβάνει αυτόν τον ευρύτερο στοχασµό αποκτά ιδιαίτερη σηµασία.
Στο Festum π η µουσική δεν λειτουργεί ως διακοσµητικό στοιχείο. Εντάσσεται ως µη λεκτικό, φορµαλιστικό πεδίο, ιστορικά συνδεδεµένο µε τα µαθηµατικά, το οποίο επιτρέπει έναν ελεγχόµενο µετατοπισµό του πλαισίου σκέψης. ∆ηµιουργεί διαφορετικό ρυθµό συγκέντρωσης και ανταλλαγής, χωρίς να υποκαθιστά την αυστηρότητα της επιστηµονικής µεθόδου. Οι µουσικές εκδηλώσεις του Festum π είναι δωρεάν και ανοικτές στο κοινό, από την πεποίθηση ότι η υψηλή σκέψη δεν πρέπει να είναι κοινωνικά αόρατη.
Το µαθηµατικό σκέλος του εγχειρήµατος τελεί υπό την επιστηµονική διεύθυνση του Σεντρίκ Βιλανί, επιστηµονικού διευθυντή του Festum π και κατόχου του Βραβείου Fields -της ανώτατης διεθνούς διάκρισης στα µαθηµατικά- του οποίου το έργο έχει διαδραµατίσει διεθνώς αναγνωρισµένο ρόλο στη διαµόρφωση της σύγχρονης µαθηµατικής σκέψης.
Μετά από τέσσερα χρόνια συνεχούς παρουσίας και συµµετοχών από κορυφαία πανεπιστήµια της Ευρώπης και των Ηνωµένων Πολιτειών, το Festum π δεν αποτελεί πείραµα επί χάρτου. Υπάρχει ήδη και παράγει επιστηµονικό, πολιτισµικό και συµβολικό κεφάλαιο.
Το ερώτηµα, εποµένως, δεν είναι αν η Ελλάδα µπορεί να δηµιουργήσει τέτοιου είδους πρωτοβουλίες.
Το ερώτηµα είναι αν επιθυµεί να τις αναγνωρίσει ως δικές της και να τις εντάξει σε µια συνεκτική στρατηγική µακράς πνοής για τη γνώση, τη θεµελιώδη έρευνα και την πνευµατική της αυτονοµία.
Η απάντηση σε αυτό το ερώτηµα δεν αφορά ένα συγκεκριµένο εγχείρηµα.Αφορά τον τρόπο µε τον οποίο η χώρα αντιλαµβάνεται τη θέση της στον ευρωπαϊκό και διεθνή χώρο της γνώσης».
