Το µελάνωµα, ο πιο επιθετικός καρκίνος του δέρµατος, συνεχίζει να προσβάλλει ολοένα και περισσότερους ανθρώπους και µάλιστα νεότερες ηλικίες.
Το µελάνωµα είναι ένας κακοήθης όγκος του δέρµατος που προέρχεται από τα µελανοκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν τη χρωστική του δέρµατος (µελανίνη).
Συχνά, η πρώτη ένδειξη για το µελάνωµα είναι αλλαγή στο µέγεθος, σχήµα ή χρώµα ενός σπίλου (ελιάς). Φυσιολογικά ένας σπίλος είναι ένα καφέ, σκούρο ή µαύρο σηµάδι στο δέρµα. Μπορεί να είναι επίπεδος ή επηρµένος και το σχήµα µπορεί να είναι στρογγυλό ή οβάλ. Οι σπίλοι είναι συνήθως µικροί, µικρότεροι από 0,5 εκατοστά. Ένας σπίλος µπορεί να υπάρχει από τη γέννηση ή µπορεί να εµφανιστεί αργότερα, συνήθως τα πρώτα 10 χρόνια της ζωής. Πολλοί από τους σπίλους εξαφανίζονται σε µεγάλες ηλικίες. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν σπίλους στο δέρµα τους χωρίς καµιά παθολογική αξία . Μια αλλαγή πάντως σε ένα σπίλο είναι σηµάδι ότι θα πρέπει να επισκεφτείτε το δερµατολόγο σας. Το µελάνωµα µπορεί να εµφανιστεί µε τη µορφή ενός νέου σπίλου. Το µελάνωµα στους άνδρες εµφανίζεται συχνότερα στον κορµό, στο κεφάλι και στο λαιµό. Στις γυναίκες εµφανίζεται συνήθως στους βραχίονες και στις κνήµες. Στα παιδιά σπάνια εµφανίζεται. Είναι πιο συχνό στα ανοιχτόχρωµα δέρµατα. Στη µαύρη φυλή και σε πολύ µελαχρινά άτοµα, είναι πιο πιθανό να εµφανιστεί στις παλάµες και στα πέλµατα. Στους λευκούς µια ελιά στις παλάµες ή στα πέλµατα είναι σοβαρός λόγος να επισκεφτείτε τον δερµατολόγο.
• Ξέρουµε ότι η υπεριώδης (UV) ακτινοβολία του ήλιου είναι ένας παράγοντας κινδύνου που αυξάνει την πιθανότητα προσβολής από µελάνωµα.
• Οι άνθρωποι µε κόκκινα ή ξανθά µαλλιά, µπλε µάτια και γενικά ανοιχτόχρωµοι, είναι πιο πιθανό να εµφανίσουν µελάνωµα.
• Οι σκουρόχρωµοι εµφανίζουν λιγότερο συχνά µελάνωµα, διότι έχουν περισσότερη µελανίνη στο δέρµα τους που τους προστατεύει.
• Ο κίνδυνος ανάπτυξης µελανώµατος είναι µεγαλύτερος σε ανθρώπους µε δυσπλαστικούς σπίλους ή οικογενειακό ιστορικό µελανώµατος ή σε αυτούς µε µεγάλους σπίλους (ελιές).
• Ρόλο παίζει επίσης και το µέρος όπου ζει ένα άτοµο. Σε περιοχές µε αυξηµένη ηλιακή ακτινοβολία, ο κίνδυνος αυξάνεται. Έτσι, σε παγκόσµιο επίπεδο, τα µεγαλύτερα ποσοστά µελανώµατος βρίσκονται στην Αυστραλία.
• Η χρήση του solarium αυξάνει δεκαπλάσια τον κίνδυνο για εµφάνιση µελανώµατος στον γενικό πληθυσµό .
• Τα έντονα ηλιακά εγκαύµατα σε οποιαδήποτε ηλικία αποτελούν δείκτη επικινδυνότητας για τη νόσο.
• Άλλοι παράγοντες εκτός από την υπερέκθεση στον ήλιο και το solarium είναι:
• γενετικοί παράγοντες
• ανοσοκαταστολή
• παρουσία γιγαντιαίων συγγενών σπίλων («ελιών» που υπάρχουν από τη γέννηση)
• ορισµένες σπάνιες κληρονοµικές δερµατοπάθειες, όπως η µελαγχρωµατική ξηροδερµία.
• Σε ένα ποσοστό 10% των περιπτώσεων υπάρχει κληρονοµικότητα, µε την έννοια ότι συνυπάρχουν και άλλα κρούσµατα µελανώµατος µέσα στην ίδια οικογένεια.
• Άνθρωποι µε συγκεκριµένο τύπο δέρµατος, που εµφανίζουν µεγάλη ευαισθησία στον ήλιο, χωρίς να αναπτύσσουν τους συνήθεις προστατευτικούς µηχανισµούς (µαύρισµα). Αυτός ο τύπος δέρµατος χαρακτηρίζεται από ανοιχτόχρωµα µάτια (γαλανά, γκρι), µαλλιά (ξανθά, κόκκινα) και δέρµα, ενώ αναπτύσσει εύκολα φακίδες στο πρόσωπο ή στη ράχη.
• Άνθρωποι µε µεγάλο αριθµό (πάνω από 50) κοινών σπίλων, η παρουσία των οποίων πιθανώς έχει γενετική βάση, επηρεάζεται από την έκθεση στον ήλιο κατά την παιδική ηλικία και δείχνει µία ενδογενή ενεργοποίηση των µελανοκυττάρων γενικότερα.
• Άνθρωποι µε «δυσπλαστικούς» σπίλους,οι οποίοι διαφέρουν από τους κοινούς σπίλους στο ότι έχουν µεγαλύτερο µέγεθος και σχετικά ανώµαλο σχήµα και χρώµα.
• Άνθρωποι µε ιστορικό µελανώµατος. Κάθε άτοµο µε ιστορικό µελανώµατος έχει λίγες πιθανότητες (10-15%) να αναπτύξει και δεύτερο µελάνωµα του δέρµατος στο µέλλον. Οι πιθανότητες αυτές αυξάνουν όταν στο ίδιο άτοµο υπάρχουν πολλαπλοί σπίλοι ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό µελανώµατος.
• Άνθρωποι µε αποδυναµωµένο ανοσοποιητικό σύστηµα. Όσοι έχουν ανοσοποιητικό σύστηµα εξασθενηµένο από ορισµένες κακοήθειες, από φάρµακα που δίνονται ύστερα από µεταµόσχευση οργάνων ή άλλες καταστάσεις (λοίµωξη ΗΙV/ΑΙDS), διατρέχουν αυξηµένο κίνδυνο για ανάπτυξη µελανώµατος.
Επειδή το µελάνωµα µπορεί να δώσει µεταστάσεις, η έγκαιρη διάγνωση από τον δερµατολόγο, έχει µεγάλη σηµασία. Η βιοψία είναι αυτή που θα θέσει την οριστική διάγνωση. Είναι µεγάλο λάθος να µην αφαιρέσει κάποιος ένα σπίλο που το έχει συστήσει ο δερµατολόγος του.
Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι κανόνας στην ιατρική κι αυτό ισχύει ιδιαίτερα για το µελάνωµα: Όσο πιο έγκαιρα γίνετε η διάγνωση , τόσο πιθανότερη είναι η πλήρης ίαση. Θα πρέπει τακτικά να εξετάζετε το δέρµα σας και οποιαδήποτε αλλαγή σε σπίλο ή εµφάνιση καινούριου θα πρέπει να σας οδηγεί στο δερµατολόγο σας. Ειδικότερα αυτοί που ήδη έχουν ιστορικό µελανώµατος, θα πρέπει τακτικά (ανά 3 – 6 µήνες) να εξετάζονται για τη πιθανότητα υποτροπής.
Η Χαρτογράφηση των δερµατικών κηλίδων είναι ένας ασφαλής τρόπος για την πρόωρη ανίχνευση του κακοήθους µελανώµατος. Ολοένα και πιο σηµαντική είναι η συνεχής παρακολούθηση των δερµατικών βλαβών.
Η δερµατοσκόπηση είναι µια µη επεµβατική ανώδυνη διαγνωστική διαδικασία κατά την οποία µε µια ειδική κάµερα και ένα ηλεκτρονικό µικροσκόπιο δέρµατος (δερµατοσκόπιο) γίνεται χαρτογράφηση των δερµατικών σπίλων (ελιών) και άλλων ανωµαλιών του δέρµατος µε σκοπό την πρόληψη κακοηθών δερµατικών παθήσεων.
Οι δερµατικές βλάβες που χρειάζονται προσεκτικότερη παρακολούθηση φωτογραφίζονται µεµονωµένα, µε τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας. Με αυτό τον τρόπο, µεγαλώνει αξιοσηµείωτα η ακρίβεια της διάγνωσης του µελανώµατος ή άλλη ύποπτη βλάβη του δέρµατος.
Οι εικόνες καταγράφονται και αποθηκεύονται σε ηλεκτρονική µορφή. Αυτή η µέθοδος διευκολύνει την ακριβή σύγκριση προγενέστερων εικόνων µε τις πλέον πρόσφατες. Ανά τακτά χρονικά διαστήµατα πρέπει να γίνεται επανεξέταση. Με τον τρόπο αυτό, ακόµα και οι πιο µικρές αλλαγές θα ανιχνευτούν. Η παραµικρή αλλαγή στην εµφάνιση των δερµατικών βλαβών θα εµφανιστεί και θα εκτιµηθεί µε ακρίβεια από τον δερµατολόγο. Ακόµα και αν οι ασθενείς έχουν µεγάλο αριθµό δερµατικών βλαβών, τίποτα δεν θα παραλειφθεί χάρη στην αποθήκευση κάθε εικόνας τους.
Ο κανόνας ABCDΕ του µελανώµατος µας βοηθά να αναγνωρίσουµε ύποπτες δερµατικές κηλίδες. Οι κηλίδες που παρουσιάζουν τουλάχιστο ένα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά χρειάζονται άµεσης παρακολούθησης από εξειδικευµένο δερµατολόγο. Πρέπει να θυµόµαστε πάντα ότι η παραµικρή αλλαγή σε µία ελιά µπορεί να είναι η αρχή ενός κακοήθους µελανώµατος.
Α. Ασυµµετρία
Β. Ακανόνιστη περιφέρεια
C. ∆ιαφορά χρώµατος
D. ∆ιάµετρος πάνω από 5mm
Ε. Ακαθόριστη επιφάνεια. Κυρίως υπερυψωµένες κηλίδες.
Κάθε µεταβολή είναι ένδειξη συναγερµού. Προτείνεται ο έλεγχος για τις ακόλουθες αλλαγές:
-Μία ελιά που εµφανίζει διαφορά ως προς το χρώµα ή το σχήµα της σε σχέση µε όλες τις υπόλοιπες ελιές του σώµατός µας (το σηµείο του «ασχηµόπαπου»)
– Αλλαγές στο χρώµα. ∆ηλαδή, η «ελιά» να γίνει πιο σκούρα, να χάσει το χρώµα της, ή να εµφανίσει πολλά χρώµατα µαζί όπως γκρι, µαύρο, λευκό, καφέ.
– ∆ιάχυτες άκρες. Άκρες που δεν είναι καλά περιεγραµµένες.
– Μείωση ή αύξηση στο µέγεθος.
– Αλλαγές στην δερµατική περιοχή που περιβάλλει την ελιά (π.χ. ερύθηµα, οίδηµα, έλκη ή να µατώνει χωρίς λόγο).
– Παραισθησία (π.χ. κνησµός, παράξενη αίσθηση).
– Υπάρχουσα δερµατική βλάβη που αιµορραγεί.
– ∆ηµιουργία νέων δερµατικών βλαβών, ιδιαίτερα αν αυτές εµφανίζονται µετά την ηλικία των 25 ετών.
Η Ηλεκτρονική χαρτογράφηση των δερµατικών σπίλων προσφέρει µια νέα διάσταση στην πρόωρη και ακριβή ανίχνευση του καρκίνου του δέρµατος. Συµβάλλει στην αναγνώριση ασθενών που ανήκουν σε οµάδα υψηλού κινδύνου. Ο καρκίνος του δέρµατος είναι ένα ζήτηµα που µας ενδιαφέρει όλους.
Απαραίτητες προφυλάξεις, να µην ξεχνάµε:
-Κανένα αντηλιακό δεν παρέχει απόλυτη προστασία.
-Η ηλιακή ακτινοβολία ανακλάται. Όταν κολυµπάµε, το νερό δε µας προστατεύει, όπως δε µας προστατεύει απόλυτα και η συννεφιά.
-Να φοράµε σκούρα γυαλιά, καπέλο και ανοιχτόχρωµο Τ-shirt. Όλα τα ρούχα δεν προστατεύουν το ίδιο. Σήµερα πολλά καλοκαιρινά ρούχα αναγράφουν το δείκτη προστασίας που παρέχουν.
-Να προτιµούµε τη σκιά.
-Προοδευτική έκθεση στον ήλιο για να µπορέσει το σώµα µας να παραγάγει µελανίνη, που αποτελεί τη φυσική προστασία.
-Όχι ηλιοθεραπεία το µεσηµέρι.
-Όχι solarium.
Ο Ήλιος µας αγαπάει αλλά και εµείς πρέπει να αγαπάµε τους εαυτούς µας και να τους προστατευτούµε κάνοντας έκθεση στον ήλιο µε µέτρο.
Να έχετε ένα υπέροχο καλοκαίρι.
*Η ∆ρ. Τζέτα ∆ουλαβέρη είναι ∆ερµατολόγος-Αφροδισιολόγος
